قبل از پرداختن به موضوع اصلى بايستى بدانيم Libido چيست. ميدانيم كه با تولد انسان غريزه هاى مختلفى در نهاد آدمى احساس ميشود كه اين غريزه ها تنها بمنظور تداوم حيات و ادامه رشد موجوديت فيزيكى انسان و همچنين در رده ديگر جانداران است.
به اينترتيب ميتوان گفت كه غريزه در حقيقت تبلور يافته از ساختار فيزيولوژيكى هر موجود است يعنى يك بازتاب فيزيولوژيكى است. بنابر اين در اينكه ماهيت غريزه فطرى است ترديدى نيست و اين همان نظريه اى است كه از عصر افلاطون تا عصر دكارت اعتبار فلسفى خود را حفظ كرد. به كلامى ديگر اين باور وجود داشت كه همه غريزه ها چه غريزه هاى حياتى مثل خوردن و خوابيدن و توليد مثل و غيره و چه بازتابهائى مثل دوستى / محبت / عشق / دشمنى و غيره همه و همه ذاتى و فطرى هستند و به اصطلاح با آدمى زاده ميشوند. كما اينكه خداوند سخن سعدى ميفرمايد: پيش از آب و گل من در دل من مهر تو بودبا خود آوردم از آنجا نه به خود بربستم
و يا كلام حضرت حافظ هم بر اين تعلق دارد كه:
نبود رنگ دو عالم كه نقش الفت بود
زمانه طرح محبت نه اين زمان انداخت
تنها گروهى از فلاسفه بعد از دكارت مثل Leibnitz كه به آنها Rationalist ميگفتند كه زنده ياد فروغى در كتاب سير حكمت در اروپا ايشان را عقليها ناميده است اگرچه فطرى بودن اين بازتابها را نفى نميكنند اما معتقدند كه اين بازتابها خود جوش نيستند. يعنى اينكه زمين و خاك فطرى است و تا دانه اى در آن نكاشت و آبيارى و مراقبت نكرد حاصلى به دست نمى آيد.
به عبارتى ديگر بر نظريه nature and nurture) ) يا (ذات و پرورش) صحه گذاردند.
اين نظريه فلسفى با اساس علمى سازگار تر است چرا كه ميدانيم همه ما از ساختار و آرايش ژنتيكى متفاوتى برخورداريم و در نتيجه بنابر يافته هاى علمى نقائص ژنتيكى سبب تغيير ظرفيت و قابليتهائى در انسان خواهد شد و به اصطلاح كيفيت خاك را تغيير خواهد داد. كما اينكه مشاهده ميگردد كه كمبود يك كروموزوم در جنين موجب تولد نوزادى با Downs syndrome ميشود كه دچار عقب افتادگى ذهنى ميباشد. همچنين ميتوان به مواردى از انسانهاى سالم اشاره كرد كه به سبب نامساعد بودن شرايط و با وجود برخوردارى از قابليتهاى ممتاز مع الوصف استعدادهاى گمشده اى در هر عصر و زمان بوده اند و خواهند بود.
خلاصه اينكه غريزه يك بازتاب فيزيولوژيكى است يعنى اينكه ساختارفيزيولوژيكى ما آن را طلب ميكند. هر غريزه يا نياز فيزيولوژيكى تا زمانيكه برآورده نشده است و احساس رضايتى توليد نكرده است سبب پديد آمدن كشش و تلاش بمنظور ارضاء آن نياز ميگردد. مثلاً تشنگى و يا گرسنگى دو غريزه حياتى هستند كه در چهارچوب يك سرى فعاليتهاى فيزيولوژيكى موجب انگيزه و تحركى در جهت يافتن آب و غذا ميشوند. حالا ببينيم Libido چيست و چه تعريفى را شامل ميشود. ميتوان گفت كه Libido در حقيقت همان تحرك و يا انگيزه ايست كه در پشت هر غريزه اى حالا خواه غريزه خوردن باشد يا آشاميدن يا خواب و يا سكس وجود دارد. ماهيت اين تحرك و انگيزه هم جز انرژى چيز ديگرى نميتواند باشد يعنى يك انرژى فشرده روانى يا psychic energy.
همانطور كه اشاره كردم غريزه هاى حياتى ازلحظه تولد يا آغاز زندگى خارج از رحم فعال هستند تا ادامه حيات را ممكن سازند. در ميان غريزه هاى حياتى كه تداوم حيات انسان و ديگر جانوران را تضمين مينمايند غريزه جنسى در انسان غريزه ايست كه با بيش از يكدهه تآخير فعاليت خود را آغاز مينمايد.
به كلامى ديگر از تولد تا بلوغ غريزه جنسى در انسان غريزه اى خاموش باقى ميماند. چرا؟ براى اينكه هورمونهاى جنسى ترشح نميشوند و آن به اين سبب كه غده هيپو تالاموس و غده هيپوفيز فعاليتى ندارند.
نكته جالب اين است كه با وجوديكه سلولهاى اين دو غده رشد كامل نموده اند و به هيچوجه نارس نيستند مع الوصف در طول تولد تا بلوغ اجازه فعاليت ندارند. در تأييد اين ادعا ميتوان به بررسيهاى تجربى بر روى حيوانات اشاره نمود و آن اينكه برداشتن سلولهاى اين دو غده از نوزاد جانوران و كشت آن در بدن جانورانى كه داراى رشد كامل جنسى هستند نشان داده است كه اين سلولها آمادگى فعاليت را دارا هستند.
پس چرا در فاصله تولد تا رسيدن به مرحله تكامل جنسى يا بلوغ فعاليتى نشان نميدهند تنها حدسى كه ميتوان زد اينست كه برنامه ريزى ژنتيكى يا genetic programming بگونه ايست كه فعاليت اين سلولها در زمان خاصى چه در دختران و چه در پسران آغاز ميگردد و در طول زندگى توام با فعاليت جنسى ادامه مى يابد. به عبارتى ديگر غريزه جنسى از تولد تا بلوغ غريزه اى غير فعال و خاموش است و بنابر اين وقتى غريزه اى فعال نباشد يعنى اينكه نياز فيزيولوژيكى را بوجود نمى آورد و در نتيجه كشش و تلاشى هم براى ارضاء اين نياز وجود ندارد. به عبارتى ديگر از تولد تا بلوغ libido در دختران و پسران وجود ندارد.
رسيدن به بلوغ يعنى ورود در مرحله آمادگى روانى و جسمانى براى توليد و ارائه بازتابهاى جنسى وبدون ترديد هيچگونه بازتاب جنسى قبل از ورود در مرحله بلوغ وجود ندارد. معذلك تئورى فرويد در باره libido اين باور را القاء نمود كه كودكى انسانها نيز خالى از اميال جنسى نيست بگونه اى كه مثلاً مكيدن انگشت شست در نوزاد كه يك بازتاب غير ارادى ساده و صرفآ در چهارچوب اصل درد و شادى يا pain and pleasure principle است بعنوان الگوئى جنسى پذيرفته شده بود و به اينترتيب از گهواره نيز اين زمزمه به گوش ميرسيد كه
از من اكنون طمع صبر و دل و هوش مداركان تحمل كه تو ديدى همه بر باد آمد
به گفته يكى از صاحبنظران غربى در مسائل روان -جنسى اين تئورى اين تصوير را ترسيم كرد كه كودكان نيز ديگر در باغ قشنگ معصوميت گردش نميكنند بلكه در جنگلى از اميال شهوانى به تفرج مشغولند. طرفداران فرضيه فرويد تا بدانجا پيش رفتند كه حتى كشش عاطفى پسران خردسال نسبت به مادرانشان را به زير سئوال كشيدند و بر آن نوعى برچسب جنسى زدند چرا كه آن را رقابت عاطفى اين پسربچگان با پدرانشان نسبت به جنس مخالف كه مادر باشد دانستند. فراموش نشود كه انسان به بركت مغز تكامل يافته خود و برخوردارى از شعور آگاه توانسته است تا بر خلاف ديگر جانوران غريزه جنسى را به كمك فراگيرى و آموزش با عواطف و احساس نيز آميخته نمايد و اين غريزه را وابسته به الگوى روان -جنسى خود سازد. كيفيت اين الگو از شخصى به شخصى ديگر تفاوت ميكند چرا كه كيفيت فراگيرى و آموزش در همه الزاماً مشابه و يكدست نيست.
شك نيست كه اين الگو از دوران كودكى تا زمان بلوغ و حتى بعد از آن در حال رشد و تكامل است ضمن اينكه بخش جنسى در اين الگو كه همان فعاليت هورمونهاى جنسى و رشد دستگاه تناسلى است در دوره بلوغ كامل ميشود اما بخش روانى اين الگو حتى بعد از بلوغ هنوز در حال رشد و تكامل است. بنابر اين در اينكه پسر و يا دخترى قبل از رسيدن به بلوغ اطلاعاتى در رابطه با غريزه جنسى كسب ميكند و بازتابهائى ارائه مينمايد شكى نيست اما نميتوان اين بازتابها را نشانه نياز جنسى در آنها دانست و libido را مسئول شناخت.
البته فراموش نشود كه توجه به دستگاه تناسلى در پسران و دختران قبل از بلوغ ديده ميشود اما اين توجه توجهى به اصطلاح سكسوال نيست زيرا هنوز غدد جنسى فعال نيستند و هورمونهاى جنسى ترشح نميشوند. اين خود نگرى كه اگر بتوان آن را خودنگرى جنسى ناميد تنها به دليل توجه به دستگاه تناسلى فاقد خصيصه هائى است كه در خودنگرى جنسى بعد از بلوغ ديده ميشود.
به همين دليل هم خيالبافى هاى جنسى بعد از بلوغ كه در دختران و پسران نورسيده ديده ميشود قبل از بلوغ وجود ندارد و يا اگر وجود داشته باشد فاقد تنش جنسى است. با اينكه بايد پذيرفت كه فعاليت غريزه جنسى در انسان بيشتر زير اثر مغز و روان و كمتر هورمونال است مع الوصف اگر فرض را بر اين بگذاريم كه پسر و يا دخترى از تولد تا بلوغ هيچگونه اطلاعاتى در باره غريزه جنسى كسب ننمايند اما ناگزير به محض ورود در مرحله بلوغ يك سرى sexual impulses يا ضربانهاى جنسى خاص به مغز فرستاده ميشود و مغز آن را بصورت sexual sensation يا حس جنسى درك مينمايد.
اما قبل از بلوغ و تا زمانيكه هورمونهاى جنسى در ايشان ترشح نشده است نميتوان از ديدگاه علمى و تكنيكى بپذيريم كه sexual impulses وجود دارد.
بعلاوه بعد از بلوغ و قبل از اينكه اين نوجوانان بالغ شده بتوانند در چهارچوب موازين و قراردادهاى قانونى و اجتماعى نزديكى جنسى يا سكس را به اصطلاح عملا تجربه نمايند آستانه درك ايشان از تحريكهاى جنسى يك آستانه درك مجازى يا conceptual threshold است و نه يك آستانه درك حقيقى يا perceptual threshold. براى مثال پسرك نوجوانى كه تازه پاى در مرحله بلوغ گذارده است وقتى به عمل استمناء يا masturbation مبادرت مينمايد آستانه دركش بر مبناء تصوراتى است كه از يك صحنه نزديكى جنسى در مغز تصوير كرده است و در نتيجه مجازى است. اما همين نوجوان وقتى در سالهاى بعد خود كارگردان صحنه اى حقيقى ميشود آنوقت آستانه دركش آستانه اى حقيقى است. اين دو آستانه هم ميتوانند با هم اختلاف داشته باشند و به همين دليل هم يكى از مشگلات جنسى يعنى انزال زودرس در جوانانى كه به تازگى سكس حقيقى را تجربه ميكنند ديده ميشود چون صحنه حقيقى و هيجان زياد توآم با آن آستانه درك حقيقى پائينترى را بوجود آورده است.
dr_javaherkalam@yajhoo.co.uk

از دسته مهم ترين آلودگى هائى كه ممكن است در خانه باعث بروز حساسيت شود، آلودگى ناشى از مايت است. مايت موجودى ميكروسكوپى، جانورى شبه حشره و از خانواده ساس و عنكبوت است. مايت ها از پوست بدن انسان تغذيه مى كنند و بيشتر در مناطقى كه به طور عادى انسان در آنجا ساكن است، يافت مى شوند.
آلرژى يا حساسيت چيست
سيستم ايمنى بدن براى مقابله با مواردى مثل باكترى ها و ويروس ها، سلول هاى سرطانى و... كه براى بدن مضر هستند، مجهز شده است تا با آنها بجنگد. بعضى موادى كه داخل بدن مى گردند، بى ضرر هستند بنابراين بدن، آنها را ناديده مى گيرد.
آلرژن ها يا مواد حساسيت زا
بيشتر مواد بى ضررى هستند، اما مى توانند در برخى از افراد واكنش هاى حساسيتى ايجاد كنند. دانه، گرده، غبار، مايت در خانه، قارچ انگلى، گياهان و پشم حيوانات مثال هائى از عوامل حساسيت زا هستند. در يك شخص مبتلا به حساسيت (آلرژى) بدن، آلرژن ها را با مواد مضر اشتباه مى گيرد. اين امر باعث مى شود سلول ها موادى مانند هيستامين از خود آزاد كنند. آزاد شدن هيستامين و ديگر مواد شيميايى باعث ايجاد واكنش هاى آلرژيك در بدن مى شود. واكنش آلرژيك ممكن است باعث آبريزش بينى، عطسه، خارش، تورم ملتحمه يا آسم شود. دليل اينكه چرا بعضى از مردم حساسيت دارند و برخى ندارند، كاملاً مشخص نيست. به نظر مى رسد عوامل ارثى در اين زمينه موثر باشد.
حساسيت ناشى از مايت چيست
هم اجزاى بدن و هم پروتئين موجود در مدفوع مايت سبب حساسيت مى شود. ميزان بالاى مايت در تشك، بالش، ملحفه هاى تختخواب، فرش و پارچه هاى پشمى موجود است. مايت سريع توليدمثل مى كند، توليد يك نسل جديد حدود سه هفته طول مى كشد.
راه رفتن، استفاده از جاروبرقى، تميز كردن و عوض كردن ملحفه ها به راحتى آلودگى مايت را در فضا پخش مى كند. اين موجودات ممكن است تا ۲۰ الى ۳۰ دقيقه بعد از اين اعمال نيز در هوا معلق بمانند. زمانى كه مواد آلرژن استنشاق مى شود، بيمار حساس شده و علائم حساسيت مثل گرفتگى بينى يا آسم در او پديدار مى شود. مايت براى ادامه زندگى به رطوبت هوا و پوست بدن انسان نيازمند است. جايى كه خشك و خنك باشد مايت كمى در آنجا وجود دارد.
توصيه هائى براى كنترل آلودگى مايت خانگى
كنترل قدم به قدم محيط داخل منزل به كاهش آشكار مواد آلرژن كمك مى كند و ممكن است علائم حساسيت را كاهش دهد. بيشترين ميزان آلرژن مايت در منزل، در اتاق خواب و خصوصاً در رختخواب به دست آمده است، بنابراين مهم ترين قدم، كاهش مواد آلرژى زا در اتاق خواب است؛
۱- تشك و بالش را در يك پوشش غيرقابل نفوذ (مثل روكش نايلونى) قرار دهيد. مواد نفوذناپذير نسبت به آلرژن ها موادى هستند كه از پلاستيك يا مصنوعات مخصوص ريزبافت ساخته شده اند و لذا از ورود آلرژن به سيستم تنفسى جلوگيرى مى كند. بنابراين از آنها مى توان در پوشش پتوهاى پشمى و متكا استفاده كرد.
۲- پتو و ملحفه و روتختى را هر هفته در آب داغ بشوييد. براى كشتن مايت ها درجه حرارت ۱۳۰ درجه يا بالاتر لازم است.
۳- خشكشويى روش ديگرى است كه به كنترل مايت در خانه كمك مى كند. اگرچه شست وشو در آب گرم مايت موجود در خانه را از بين مى برد، اما به زودى خانه مجدداً با مايت آلوده مى شود. بنابراين شست وشوى منظم ضرورى است. اگر نمى توانيد همه چيز را در آب داغ بشوييد، شستن هفتگى در آب گرم مواد حساسيت زا را به طور موقتى از بين مى برد.
۴- مبلمان و اثاث خانه را در صورت امكان روكش چرمى كرده يا آنها را از اتاق خواب به ديگر اتاق ها منتقل كنيد.
۵- سطوح اتاق خواب را تميز و مرتب كنيد. اشياى كوچك بايد در داخل كشو (دراور) يا در درون كابينت قرار گيرند تا گرد و غبار را به خود جذب نكنند.
۶- پارچه هاى پشمى و ديگر موادى را كه گرد و غبار را به خود مى گيرند، از اتاق خواب خارج كنيد.
۷- لباس ها بايد در داخل دراور يا در گنجه اى كه در آن بسته است، نگهدارى شود.
۸- در مواردى كه اتاق خواب با سيستم هاى تهويه مركزى گرم و خنك مى شود، براى جلوگيرى از ورود هواى آلوده به اتاق خواب از فيلترهاى مخصوص استفاده كنيد يا در صورت عدم امكان دريچه آن را بسته و از ساير وسايل مشابه استفاده كنيد.
۹- حتى الامكان اسباب بازى هاى پشمى يا مويى را بالاى سر خود در اتاق خواب قرار ندهيد يا آنها را هر هفته در آب گرم بشوييد.
۱۰- تا حد ممكن از مفروش كردن كف اتاق اجتناب كنيد. در جاهاى مرطوب از چسباندن موكت خوددارى كنيد زيرا رطوبت شرايط رشد مايت و قارچ را فراهم مى كند. براى بيمارانى كه حساسيت دارند بهتر است از پاركت جهت پوشاندن كف اتاق استفاده كنيد.
ديگر راه هائى كه ميزان مايت خانه را كاهش مى دهد، عبارتند از؛
۱- كاهش رطوبت خانه به كمتر از ۵۰ درصد و حفظ درجه حرارت تا زير ۲۰ درجه سانتيگراد.
۲- از دراز كشيدن و خوابيدن روى مبلمان خوددارى كنيد.
۳- فرش ها بايد به طور منظم با جاروبرقى تميز شوند. استفاده از جاروبرقى هائى كه داراى فيلتر مخصوص يا داراى كيسه هاى دوجداره هستند، ميزان مايت خانگى را كاهش مى دهد. بيماران دچار حساسيت درمى يابند كه در صورت استفاده از ماسك در زمان جارو كردن ميزان حساسيت آنها به طور قابل توجهى كاهش خواهد يافت.
۴- شوينده هاى مخصوص براى كشتن مايت ها و از بين بردن آنتى ژن هاى آن توليد شده اند. به هر حال اين اثرات دائمى و ماندگار نيست. بنابراين استفاده از اين عوامل، در خانه براى افرادى كه به مايت حساسيت دارند، توصيه نمى شود.
درمان دارويى حساسيت
داروهاى مختلفى براى درمان علائم آلرژى ناشى از مايت در دسترس است. مهم ترين اقدام، اجتناب از عوامل حساسيت زا از طريق ايجاد تغييرات فوق الذكر در محيط خانه است. در صورت عدم دريافت پاسخ مناسب از اين تغييرات، استفاده از درمان هاى دارويى موجود يا استفاده از ايمونوتراپى (واكسن ضد آلرژى) موثر خواهد بود.
خلاصه
مايت در محيط خانه مخصوصاً در محيط گرم و مرطوب يافت مى شود. براى افرادى كه به مايت حساسيت دارند بهترين درمان تغيير و تبديل محيط خانه، مخصوصاً اتاق خواب است. بهتر است در صورت وجود آلرژى، درك بهترى از حساسيت ناشى از مايت پيدا كرده و با استفاده از راهكارهاى تجويز شده حساسيت تان را كنترل و نياز به مصرف دارو را كمتر كنيد.