به مناسبت سى و پنج سالگى دانشنامه ايرانيكا و براى قدردانى از كوشش هاى دكتر احسان يارشاطر، مجلس بزرگداشتى در كشورهاى مختلف، از جمله در موزه «پرگامون» برلين بخش هنر اسلامى- برگزار شد.
در گردهمايى برلين، كه با همكارى انجمن فرهنگى دهخدا سازماندهى شده بود، پروفسور «كلاوس پيتر هازه» ، پروفسور «ورنر زوندرمن» و پروفسور «جلال خالقى مقدم» ، استاد دانشگاه هامبورگ، در برابر جمع بزرگى از فرهنگ دوستان آلمانى و ايرانى سخنانى ايراد كردند. همچنين قطعاتى از موسيقى ايرانى اجرا شد.
نشست برلين با خوش آمد گويى پروفسور كلاوس پيتر هازه گشايش يافت. او درباره تلاش هاى پيگير دكتر احسان يارشاطر، بنيانگذار دانشنامه ايرانيكا، و تأثير ژرف اين دانشنامه در شناساندن فرهنگ ايرانى و ديگر كشورهاى فارسى زبان سخن راند.
سخنران ديگر برنامه، پروفسور زوندرمن، عضو آكادمى برلين بود. او ضمن يادآورى همكارى هاى خود با دانشنامه ايرانيكا و مقالاتى كه در اين زمينه نوشته است، درباره زرتشت و آيين او سخن گفت.
پروفسور زوندرمن، از شاگردان و همكاران زنده ياد بزرگ علوى، مقالات متعددى، از جمله درباره اوستا براى دانشنامه ايرانيكا نوشته است.
سخنان پروفسور جلال خالقى مطلق، شاهنامه شناس و استاد دانشگاه هامبورگ پايان بخش برنامه بزرگداشت دكتر يارشاطر و سى و پنجمين سالگرد بنيانگذارى دانشنامه ايرانيكا بود.
او در گفتار خود با توجه به نسخه هاى متعدد شاهنامه، به تفاوت هاى اين متون با يكديگر و شيوه كارش در تصحيح و تدوين شاهنامه اى در هشت جلد اشاره كرد، كه شش جلد آن با پشتيبانى دكتر يارشاطر، و دانشنامه ايرانيكا و جلدهاى هفتم و هشتم آن در دو هزار نسخه در ايران منتشر شده است.
ايرانيكا از ديروز تا امروز
كار دانشنامه ايرانيكا سى و پنج سال پيش در ايران آغاز شد.
اين دانشنامه ابتدا به زبان فارسى و با سرمايه گذارى بنگاه ترجمه و نشر كتاب در ايران و پس از انقلاب به زبان انگليسى و با كمك بنياد علوم انسانى آمريكا (ابتدا به كوشش روتلج ناشر انگليسى و سپس در دانشگاه كلمبيا) منتشر شد.
دكتر احسان يارشاطر، بنيانگذار ايرانيكا در گفته ها و نوشته هاى متعدد به دشوارى هائى اشاره كرده است كه هركدام به تنهايى مى توانسته سد راه انتشار ايرانيكا شود.
مهمترين اين دشوارى ها گرفتارى هاى مالى بود كه به كوشش دكتر يارشاطر و ديگر دست اندركاران و فرهنگ دوستان ايرانى و غير ايرانى، به ويژه با يارى بنياد علوم انسانى آمريكا روز به روز كمتر شده است.
دانشنامه ايرانيكا تا كنون در سيزده جلد و هر جلد هشت يا شش جزوه، منتشر شده و چهاردهمين جلد آن در چند ماه اخير منتشر خواهد شد.
تا كنون بيش از هزار و چهارصد نفر از پژوهشگران تاريخ تمدن و فرهنگ ايرانى با ايرانيكا همكارى كرده اند. قريب ۹۰ درصد اين پژوهشگران غير ايرانى هستند.
ايرانيكا مطالب گوناگونى را در بر مى گيرد. تاريخ، باستان شناسى، جغرافيا، ادبيات و هنر، فلسفه، عرفان، موسيقى، مردم شناسى، اقتصاد، پزشكى و بهداشت، اساطير و فولكلور، شرح حال مردان و زنان بزرگ و توصيف شهرها، كوه ها، رودها و حيوانات و نباتات از جمله اين مطالب است.
مطالب ايرانيكا تنها شامل ايران نيست بلكه كشورها و مردمى را دربرمى گيرد «كه به يكى از زبانهاى ايرانى سخن گفته اند و مى گويند.»
كار دكتر يارشاطر و همكارانش فقط محدود به ايرانيكا و زبان انگليسى نيست، بلكه ادامه چاپ انتقادى شاهنامه به كوشش پروفسور خالقى مطلق، كليات عبيد زاكانى به كوشش «محمد جعفر محجوب» و برخى ديگر از آثار گرانقدر ادبيات فارسى است كه يا منتشر شده و يا در دست تهيه و انتشار است.

باستان شناسان آلمانى مدعى هستند كه قصر ملكه سبا و يك قربانگاه را كشف كرده اند كه در آن صندوقچه حاوى گنجينه هاى گرانبهاى متعلق به يهود در عصر باستان قرار دارد.
دانشگاه هامبورگ در آلمان روز چهارشنبه، هفتم ماه مه، اعلام كرد كه دانشمندان اين شهر وقتى كه در جريان حفارى هاى فصل بهار خود اين محل را در آكسام اتيوپى پيدا كردند، دچار بهت و حيرت شدند.
ملكه سبا كه در آثار مذهبى يهود و مسيحيت نام آن بارها ذكر شده است ده قرن پيش از ظهور عيسى مسيح مى زيسته و همسر سليمان، فرمانرواى يهوديان بوده است.
از گذشته در اتيوپى اين گونه ادعا مى شود كه اين صندوقچه حاوى سنگ ده فرمان موسى، پيامبر يهود، است كه توسط منه لك، پسر ملكه سبا و سليمان، به اتيوپى منتقل شد و اكنون در اين كشور قرار دارد.
دانشگاه هامبورگ مى گويد باستانشناسان كه به رهبرى هلموت زيگرت كار حفارى را انجام داده اند، باقيمانده قصرى متعلق به ده قرن پيش از ميلاد مسيح را در زير قصرى متعلق به يك پادشاه مسيحى كشف كرده اند.
به گفته اين دانشمندان، شواهد حكايت از آن دارد كه قصر اوليه در مسير ستاره سيروس (شعراى يمانى) ساخته شده است. اين ستاره روشن ترين ستاره در آسمان توصيف مى شود.
اين تيم تحقيقاتى فرض را بر اين گذاشته اند كه «منه لك» مذهب خود را تغيير داده و يكى از پرستشگران ستاره «سيروس» شده است در حالى كه همزمان صندوقچه حاوى ده فرمان موسى را نيز نگهدارى مى كرده است.
در انجيل، كتاب مسيحيان، اين صندوقچه به صورت جعبه اى چوبى معرفى شده كه با طلا زر اندود شده است.
كاوش هاى باستانشناسى در آكسام كه از سال ۱۹۹۹ آغاز شده است، با اين هدف صورت مى گيرد تا ريشه هاى حكومت در اتيوپى و كليساى ارتدوكس در اين ناحيه مستند شود.
دانشگاه هامبورگ در اطلاعيه خود گفته است: «نتايجى كه ما مى توانيم ارائه كنيم بيانگر يك آيين سوتيس (نام يونانى ستاره سيروس) است كه با ورود يهوديت و صندوقچه گرانبها به اتيوپى گسترش يافته و تا سال ۶۰۰ ميلادى ادامه داشته است.»
اين تيم تحقيقاتى شواهد موجود در اين زمينه را نشانه هاى ستاره سيروس در محل قصر، آثار برجاى مانده از قربانى ها و ترتيب قرار گرفتن معابد مقدس به سمت نقطه طلوع اين ستاره ذكر كرده اند.

دولت اسپانيا درخواست كرده است كه گنجينه اى كه از يك كشتى شكسته در اقيانوس اطلس شمالى كشف شد تسليم اين كشور شود، چرا كه مى گويد كشتى اسپانيايى بوده است.
حدود ۱۷ تن سكه طلا و نقره به ارزش ۵۰۰ ميليون دلار در ماه مه ۲۰۰۷ توسط يك شركت آمريكايى كشف شد.
اسپانيا اكنون اين شركت آمريكايى مستقر در فلوريدا به نام «اكتشافات دريايى اوديسه» را تحت پيگرد قضائى قرار داده و مى گويد صاحب واقعى گنجينه است.
يك وكيل دولت اسپانيا گفت «شواهد متعددى» وجود دارد داير بر اينكه كشتى مزبور يك كشتى معروف بادبانى قرن نوزدهم متعلق به اسپانيا بوده است.
غرق آن كشتى به نام «نوسترا سينورا دلا مرسدس» توسط يك كشتى جنگى بريتانيا در سال ۱۸۰۴ در ساحل الگريو، باعث اعلان جنگ اسپانيا عليه بريتانيا و ورود مجدد آن به جنگ هاى ناپلئونى شد.
دولت اسپانيا در اسنادى كه روز پنجشنبه تسليم دادگاهى در فلوريدا كرد گفت: «غرق مرسدس رويدادى محورى در تاريخ اسپانيا و اروپا بود و محل و محتويات آن ميراث غيرقابل انكار اسپانيا است.»
شركت «اكتشافات دريايى اوديسه» محل دقيق كشف بقاياى كشتى را محرمانه نگاه داشته است، اما مى گويد كه در آب هاى بين المللى است نه در آب هاى اسپانيا.
اما جيمز گولد وكيل دولت اسپانيا گفت اين موضوع «اهميتى ندارد» زيرا كشتى آشكارا يك كشتى بادبانى اسپانيايى است.
گرِگ اِستِم، رئيس شركت فلوريدايى، در مصاحبه اى با خبرگزارى رويتر گفت كه اميدوار است بتواند بر سر اين مناقشه طولانى به «نتيجه اى مبتنى بر همكارى» با اسپانيا برسد.
با اين حال وى گفت كه حتى اگر معلوم شود كشتى همان نوسترا سنورا دلا مرسدس است، اسپانيا هم بايد مالكيت خود بر كشتى را ثابت كند و هم اينكه آن را رها نكرده است.
آقاى استم افزود: «اين را قاضى بايد تعيين كند، و اعتقاد وكيل ما اين است كه اوديسه درهر صورت بايد پاداشى دندانگير دريافت كند.»

امسال از هشتصدمين سال تولد ملا نصرالدين، از مشهورترين چهره هاى طنزپردازى در مناطق مختلف جهان، تجليل مى شود.
تركيه پس از بزرگداشت هشتصدمين سال تولد مولانا جلال الدين محمد بلخى رومى، كه در سال گذشته برگزار شد سال ۲۰۰۸ ميلادى را به بزرگداشت از ملا نصر الدين اختصاص داده است.
ملا نصرالدين در كشورهاى افغانستان، ايران، تركيه، ازبكستان و جمهورى آذربايجان از شخصيت هاى مهم بذله گويى و فكاهى شناخته مى شود و اين كشورها در مورد انتساب اين شخصيت با يكديگر اختلاف نظر دارند.
اما ملا نصرالدين در افغانستان چه جايگاهى دارد و مردم او را چگونه مى شناسند؟
كمتر كسى در افغانستان پيدا مى شود كه نام ملا نصرالدين و فكاهه هاى او برايش آشنا نباشد. مردم اين كشور در زندگى روزمره خود بارها از اين نام و فكاهى هاى متعلق و يا منسوب به او، براى خنداندن همديگر استفاده مى كنند.
شخصيت حقيقى؟
ملا نصرالدين واقعاً كى بود؟ آيا او داراى شخصيت حقيقى است و يا اين كه با گذشت زمان، مردم چنين شخصيتى را از خود ساخته و پرداخته اند؟
دكتر عبدالغفور آرزو، محقق ادبى و نويسنده كتاب «سياه سپيد اندرون» به اين نظر است كه ملا نصرالدين ممكن است شخصيتى حقيقى بوده باشد ولى در طول زمانها و در مناطق مختلفى از جهان از يك شخصيت واحد، چندين شخصيت ساخته شده است.
به گفته آقاى آرزو، دليل چنين امرى موجوديت استبداد و نظام هاى اقتدارگرا در جوامعى بوده است كه مردم نمى توانستند خواست هاى مشروع خود را به گوش مسئولان برسانند.
او مى گويد: «اين روايتگرى و انتساب همه دردهاى ناگفته به راويان ناشناخته، نتيجه استبداد است. يكى از ويژگى هاى جوامع استبدادى چنين است:» من نمى گويم، ديگران گفته اند. «
ملا- نصر- دين
اين محقق افغان به اين باور است كه نام ملا نصرالدين هم با چنين تركيبى (ملا- نصر- دين) به شكل تصادفى مطرح نشده است.
آقاى آرزو مى گويد:» ملا نصرالدين هم ملا است، يعنى فهم فقاهتى دينى دارد به صورت متعادل و اندك و هم نشاندهنده واژه نصر، يعنى پيروزى است. «
او مى افزايد:» در جوامعى مثل افغانستان كه دين مدار است، مبارزه با مفاسد از راه دين بايد انجام شود و اين موضوع بيانگر غلبه حق بر باطل است. «
ملا نصرالدين بنا به روايتى در سال ۱۲۰۸ در خراسان و در زمان حكومت سلجوقيان متولد شد. برخى منابع او را هم عصر تيمور دانسته اند.
ملا نصرالدين؛ از شرق تا غرب
نكته ديگر اينكه در نزديك آق شهر از توابع قونيه محلى است كه با قفلى بزرگ بسته شده و مى گويند كه قبر ملانصرالدين در آنجاست.
ضمن اينكه در مسكو نيز مجسمه اى از او ساخته شده كه در محوطه مقابل ايستگاه مترو» مالادوژنايا «واقع در غرب مسكو نصب شده است.
ملا نصرالدين را برخى پژوهشگران به عنوان عارف و صوفى شوريده حال نيز معرفى كرده اند ولى اين جنبه از شخصيت او كمتر شناخته شده و معروف است.
صداها كتاب از فكاهه هاى ملانصرالدين به زبان هاى مختلف جهان از جمله انگليسى، روسى، آلمانى، عربى و چينيى تا حالا منتشر شده است.
از اين شخصيت مهم طنز و بذله گويى، چندين فيلم و نمايشنامه نيز در آمريكا، چين و هند ساخته شده است.
يك روانشناس آمريكايى در دانشگاه بركلى بر اساس داستانى از ملا نصرالدين، نظريه جديدى را در روانشاسى مطرح كرده كه به نام» تئورى ملانصرالدين در مورد نارسيسم «شهرت جهانى يافته است.
ملا نصرالدين را در كشورهاى مختلف به نام هاى خاصى مى شناسند، در تركيه به نام» هوجا نصرتين «معروف است و در ميان عرب زبانان به» حجا «و يا» خواجه «شهرت دارد.
تركيه كه در نظر دارد امسال مراسم ويژه اى را در مورد ملا نصرالدين برگزار كند، نشان ويژه اى را نيز به اين مناسبت تهيه كرده است.