حضور حسين رضازاده، قهرمان وزنه بردارى جهان، در تبليغات يك بنگاه معاملات ملكى در دبى بحث حضور ورزشكاران در تبليغات را در ايران دوباره مطرح كرده است.
حضور ورشكاران در تبليغات تجارى سابقه اى طولانى در ايران دارد. در قبل از انقلاب چندين مرتبه چنين كارى از سوى قهرمانان آن دوره از جمله على پروين صورت گرفت، اما پس از انقلاب تقريبا اين روند متوقف شد.
در دهه شصت حضور ورزشكاران در تبليغات بسيار كمرنگ بود و به نظر مى رسد مشاركت ناصرحجازى در تبليغ يك سرى وسايل بدنسازى تنها حضور ورزشكاران در عرصه تبليغات در آن دهه محسوب مى شود.
بر خلاف كشورهاى صنعتى، حضور چهره هاى سرشناس در تبليغات در ايران كمى قبح داشت. خيلى ها از حركت غلامرضا تختى، قهرمان كشتى ايران در دهه چهل، كه حاضر نشده بود در تبليغ يك نوع تيغ خودتراشى شركت كند به نيكى ياد مى كردند و از ساير ورزشكاران مى خواستند كه از او الگو بگيرند.
در اواخر دهه هفتاد بود كه اين تابو شكسته شد. بايد از كريم باقرى، عضو سابق تيم ملى فوتبال ايران و بازيكن فعلى باشگاه پرسپوليس تهران، به عنوان يك سد شكن نام برد. در سال ۷۶ و پس از صعود خاطره انگيز تيم ملى فوتبال ايران به جام جهانى ۱۹۹۸ فرانسه، بيلبوردهاى تبليغاتى محصولات شركت داروگر كه تصوير كريم باقرى روى آن خودنمايى مى كرد در اتوبان هاى تهران نصب شد و تمامى نگاه ها را متوجه خود ساخت.
همان موقع خيلى ها كريم باقرى را به باد انتقاد گرفتند. به عنوان نمونه نشريه شلمچه، كه در آن زمان منتشر مى شد و ارگان انصار حزب الله از تشكل هاى تندورى مذهبى شناخته مى شد، به باقرى حمله كرد و از او ايراد گرفت كه اگر مى خواهد به اين كار دست بزند بهتر است با پيراهن تيم باشگاهى اش آرمينيا بيله فلد شامپو تبليغ كند، نه با پيراهن تيم ملى ايران.
به هر حال كريم باقرى آن روزها در بوندس ليگا توپ مى زد و مى ديد كه حضور فوتباليست ها در تبليغات يك امر عادى در دنياى فوتبال حرفه اى است. اما جامعه ايران نتوانست به راحتى با اين قضيه كنار بيايد و آن بيلبوردها خيلى زود محو شد.
در دهه هشتاد اوضاع كاملاً فرق كرد و با حضور چند هنرپيشه معروف مثل محمدرضا گلزار و جمشيد مشايخى در عرصه تبليغات، همكارى شركت هاى تجارى با ورزشكاران روند چشمگيرى به خود گرفت.
در سال ۸۱ و پس از اينكه احمدرضا عابدزاده بعد از يك دوره بيمارى سلامت خود را بازيافت، در تبليغات موتورسيكلت تلاش ديده شد و همين مسئله، ديگر شركت هاى تجارى را به فكر انداخت تا با كسب مجوزهايى، از حضور ورزشكاران در امور تبليغاتى خود استفاده كنند.
همان زمان شركتى به نام آريا اسپرت با پنج بازيكن معروف و پرطرفدار آن دوره تيم هاى استقلال و پرسپوليس تهران به نامهاى مهرداد ميناوند، عليرضا نيكبخت واحدى نيكبخت، داود فنايى، على سامره و على انصاريان قراداد امضا كرد و به هركدام از آنها مبلغ يك ميليون و سيصد هزار تومان داد تا براى آنها طرف تجارى پيدا كند. پس از اين كه در يك كنفرانس مطبوعاتى طرح تبليغاتى آريا اسپورت مطرح شد مخالفت ها هم شروع شد، و همين مخالفت ها موجب شد تا پاى هيچ كدام از اين پنج نفر در آن سال به عرصه تبليغات باز نشود.
بعدها شرايط شكل حرفه اى تر به خود گرفت. مهدى مهدوى كيا، على كريمى و ابراهيم ميرزاپور در بيلبوردهاى تبليغاتى شركت هاى آيوا، كن وود و اجنرال ديده شدند. حسين رضازاده هم در اين زمينه بسيار پركار بوده و هر چند ماه يك بار در تبليغ يك شركت ظاهر مى شود.
در دو سه سال گذشته هم على انصاريان و عليرضا نيكبخت واحدى پوشاك آرين جين را تبليغ كردند، سامره در تبلغ يك شركت توليد مواد غذايى مشاركت كرد، حسين كاظمى و كريم باقرى به ترتيب در بيلبوردهاى مبلمان چوب شمال و شامپو گلان مشاهده شدند.
حضور ورزشكاران در تبليغات ماهواره اى نيز مدتى است باب شده و حسين رضازداه، مهرداد ميناوند، ناصر و آتيلا حجازى و چند فوتباليست ديگر آن را تجربه كرده اند.
بعضى اوقات موارد جالبى هم در حضور ورزشكاران در تبليغات ديده شده است. به عنوان نمونه چند سال پيش شركت زنجانى شهاب خودرو براى تبليغ موتور سيكلت خود در مطبوعات، از بازيكنان آذرى زبان استقلال و پرسپوليس از جمله جواد زرينچه، حميد استيلى، سيروس دين محمدى، يونس باهنر، اسماعيل حلالى و... استفاده كرد.
در مجموع حضور كمى و كيفى ورزشكاران ايرانى در دنياى تبليغات با آنچه در كشورهاى اروپايى مشاهده مى شود به هيچ وجه قابل مقايسه نيست و اين سوال پيش مى ايد چرا شركت هاى تجارى ايرانى براى تبليغ محصولات و خدمات خود استفاده بيشترى از ورزشكاران و حتى هنرمندان نمى كنند؟
ورزشكاران چقدر مى گيرند؟
درباره حضور كمرنگ ورزشكاران در عرصه تبليغات يكى از كارشناسان امور تبليغاتى مى گويد: «اين مسأله چندين دليل دارد. يكى اين كه در بازار ايران، مثل اروپا و آمريكا، رقابت شديد نيست. به همين دليل در ايران خيلى از شركت ها از شيوه هاى تبليغاتى كه در خارج متداول است استفاده نمى كنند و خود را بى نياز مى بينند. همچنين بايد قبول كنيم ما در زمينه تبليغات هنوز ضعيف هستيم. الان چند سالى است كه كارشناسان تبليغات در جهان به اين نتيجه رسيده اند كه حضور انفرادى يك ورزشكار در يك تبليغ خيلى سودمند نيست. مثلاً على كريمى هر چقدر هم كه محبوب باشد مخالفانى هم دارد و برآيند مخالفان و موافقان او يك نوع بى تفاوتى به وجود مى آورد، به همين دليل است كه مى بينيم در تبليغات مشابه در اروپا و آمريكا از يك گروه فوتباليست استفاده مى شود نه يك نفر. در مجموع احساس نياز نكردن صاحبان شركتها و همچنين تأثير نه چندان زياد اين گونه تبليغات در ايران، باعث شده حضور هنرپيشه ها و ورزشكاران در تبليغات پررونق نباشد.»
با اين حال تا به امروز بوده اند شركت هائى كه از هنرمندان و ورزشكاران در تبليغات خود سود برده اند. اين كارشناس درباره موفق يا ناموفق بودن اين تجارب مى گويد: «نمى شود گفت حضور ورزشكاران و هنر پيشه ها در اين نوع تبليغات براى شركت ها و موسسات تجارى زيان آور بوده. چراكه اولا آنها مبالغ كلانى نمى گيرند. از طرفى در خيلى موارد ضعف هاى تبليغاتى باعث مى شود كه حضور يك ورزشكار يا هنرپيشه در تبليغات چندان سودآور نباشد.»
مبالغى كه ورزشكاران براى حضور در تبليغات مى گيرند اصلا با آنچه در اروپا مرسوم است قابل مقايسه نيست. يكى از مديران شركت هاى تبليغاتى كه سابقه همكارى با هنرپيشه ها و ورزشكاران دارد درباره ميزان قراردادها توضيح مى دهد: «قراردادها با ورزشكاران معمولاً بين ۱۰ تا ۶۰ ميليون تومان است. به ندرت پيش آمده كسى بيش از ۶۰ ميليون تومان بگيرد. البته مثلاً ممكن است يك كارخانه دار به خاطر علايق قومى بيايد به على دايى يا رضازاده بيشتر از اين مبالغ بدهد، و گرنه ميزان قراردادها در اين محدوده است و اگر كسى بيش از اين درخواست كند به نتيجه نمى رسد. من شنيده ام يكى از فوتباليست هاى معروف براى حضور در يك تبليغ ۱۵۰ ميليون تومان خواسته بود كه اين رقم با موافقت طرف مقابل رو برو نشد.»
آنچه كه در اين سال ها درباره ميزان قراردادهاى تبليغاتى ورزشكاران گزارش شده و به گوش رسيده با اظهار نظر اين مدير همخوانى دارد. به عنوان مثال گفته مى شود مهدوى كيا براى اين كه شركت آيوا به مدت چهار ماه در آگهى هاى مطبوعاتى و چهار بيلبورد از تصوير او استفاده كند، ۶۰ ميليون تومان از اين شركت گرفته است كه اين يك ركورد در بين بازيكنان فوتبال محسوب مى شود. كن وود مبلغى حدود ۴۰ ميليون تومان به على كريمى پرداخت. درباره مبلغ قرارداد ناصر حجازى با بنگاه معاملات ملكى افيار در دوبى هم چنين رقمى منتشر شده است. عليرضا نيكبخت و على انصاريان با مبلغى نزديك به ۱۵ ميليون تومان براى آرين جين تبليغ كردند. گفته مى شود حسين رضازاده هم معمولاً براى تبليغات داخلى خود رقمى بين ۵۰ تا ۷۰ ميليون تومان مى گيرد.
همان طور كه مشاهده مى شود هيچ كدام از اين ارقام با درآمدهاى اين بازيكنان، كه معمولاً در حدود چند صد ميليون تومان است، قابل مقايسه نيست. در اروپا درآمد فوتباليست هاى سرشناس از راه تبليغات، معمولاً از حقوقى كه از باشگاهشان مى گيرند بيشتر است و يكى از دلايلى كه باعث مى شود ورزشكاران در ايران خيلى يه سمت تبليغات نروند دستمزدهاى نه چندان وسوسه كننده است.
قاعدتا على دايى، با توجه به درآمدى كه از مربيگرى و نيز اداره شركت توليد لوازم ورزشى اش دارد، راضى نخواهد شد با اين مبالغ به اين عرصه وارد شد و يا مهدى مهدوى كيا به مبلغى كمتر از آنچه از آيوا گرفته رضايت نمى دهد.
گفته مى شود عليرضا حيدرى، قهرمان كشتى ايران كه مدتى هم سرمربى تيم ملى كشتى آزاد ايران شد، به خاطر همين مسائل مالى با توليدى پوشاك ايكات به توافق نرسيد. گويا حيدرى مبلغى نزديك به ۱۰۰ ميلون تقاضا كرده بود و استدلالش اين بود كه او بايد پولى بيشتر از گلزار بگيرد چراكه او يك ورزشكار ملى است و همه دوستش دارند ولى طرفداران گلزار را تنها گروه هاى خاصى از جامعه تشكيل مى دهند.
در حالى كه تمامى مبالغى كه تا كنون درباره رقم قراردادهاى ورزشكاران و هنرمندان ايرانى در رسانه هاى مختلف منتشر شده كمتر از ۱۰۰ ميليون تومان بوده، بسيارى از سايت ها از جمله سايت فردا ميزان قرارداد حسين رضازاده با بنگاه معاملات ملكى رابينسون در دبى را ۲۰۰ ميليون تومان ذكر كرده اند. اگر رضازاده حتى نصف اين مبلغ را هم گرفته باشد دراين زمينه يك ركورد فعلا دست نيافتنى خلق كرده است. رضازاده علاوه بر اين كه در فوق سنگين وزنه بردارى ركوردهاى كم نظيرى ثبت كرده در زمينه ميزان مبلغ و تعداد حضورش در تبليغات هم يك ركوردشكن بوده و بعيد است كه تا مدت ها كسى بتواند ركوردهاى او را بشكند.