اظهارات محمد خاتمى، رئيس جمهور سابق ايران در مورد «صدور انقلاب» نه فقط در سطح رسانه هاى بين المللى خبرساز شده، بلكه به موضوع مناقشه تازه اى بين جناح تندرو نظام جمهورى اسلامى و نيروهاى اصلاح طلب تبديل شده است.
خاتمى روز جمعه گذشته در جمع دانشجويان دانشگاه گيلان گفته بود: «امام چه مى خواست و منظورش از صدور انقلاب چه بود؟ اينكه ما اسلحه بگيريم و در ديگر كشورها انفجار ايجاد كنيم و گروههايى درست كنيم كه در ديگر كشورها خرابكارى كنند؟ امام بشدت با اين رفتارها مخالف بود و برخورد مى كرد».
رئيس جمهورى سابق ايران در ادامه سخنانش به تروريسم اشاره كرد و گفت: «تروريسم و اعمال خشونت از سوى هر كس كه باشد بد است و اگر به نام چه مسيحيت و چه اسلام باشد، جنايت مضاعف است.»
اين بخش از سخنان محمد خاتمى كه توسط بنياد باران، مؤسسه تحت مديريت وى انتشار يافت، بازتاب وسيعى در رسانه هاى بين المللى داشت.
اكثر اين رسانه ها همزمانى اظهارات خاتمى را با اوج گرفتن طرح اتهامهايى از سوى آمريكا و متحدانش در مورد دخالت ايران در شورشهاى عراق و بحرانهاى ديگر كشورهاى خاورميانه به معناى تأييد تلويحى آن اتهامها و انتقاد از خط مشى سياست خارجى دولت محمود احمدى نژاد، رئيس جمهور ايران تفسير كردند.
در پى اين موج رسانه اى، محافل تندرو در داخل نظام ايران به انتقاد از خاتمى برخاستند و خواستار توضيح او درباره اظهاراتش شدند.
البته موضع رسمى دولت ايران درباره اظهارات خاتمى چندان شديد نبود، به طورى كه سخنگوى وزارت خارجه ايران در نشست خبرى هفتگى خود در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره منظور خاتمى از بيان چنين سخنانى، به گفتن اين جمله بسنده كرد كه: «از خودشان بپرسيد».
با اين حال، در ايران، مواضعى كه برخى از رسانه هاى وابسته به محافل قدرتمند حاكم در پيش مى گيرند، مهمتر از موضع رسمى دولت تلقى مى شود و اين نوع رسانه ها موضع بسيار تندى عليه رئيس جمهور سابق گرفتند.
براى نمونه، روزنامه كيهان روز دوشنبه در واكنش به اظهارات رئيس جمهور سابق ايران نوشت: «آقاى خاتمى بايد پاسخگوى اظهارات ضدملى خود باشد و توضيح دهد كه چرا مواضعى اتخاذ مى كند كه در آن جز از مخدوش كردن چهره منور نظام اسلامى و تأييد مواضع خصمانه و اتهامات بى اساس استكبار، چيز ديگرى را نمى توان سراغ گرفت».
خاتمى تاكنون شخصاً به حملات تند روزنامه كيهان واكنش نداده اما بنياد باران كه توسط وى مديريت مى شود، با ارائه پاسخى، ضمن متهم كردن كيهان به تخريب چهره خاتمى، سخنان رئيس جمهور سابق را عين مواضع آيت الله خمينى دانسته است.
بنياد باران، حملات بى سابقه كيهان به محمد خاتمى را بى ارتباط با انتخابات رياست جمهورى آينده ندانسته و در انتها تأكيد كرده است: «اگر مبناى قضاوت كيهان، برداشت رسانه هاى خارجى است، پس بايد انواع اتهامهاى آنها مبنى بر حمايت ايران از تروريسم را بپذيريم و آنگاه اظهارات مسئولان جمهورى اسلامى را محكوم كنيم و مورد انواع توهينها قرار دهيم».
بنياد باران اعلام كرد: «مگر نه اينكه خاتمى همان بيانات امام را تكرار كرده كه صدور انقلاب با زور و شمشير نيست و مگر نه اينكه صدور انقلاب با مشى خاتمى ممكن است و نه با مرام كيهان.»
اين بنياد در جوابيه خود نوشته است: «اگر كيهان بر مى آشوبد كه چرا رسانه هاى خارجى از سخنان خاتمى سوء استفاده مى كنند بايد توضيح دهد كه چرا مواضعى اتخاذ مى كند كه در آن جز از مخدوش كردن چهره منور نظام جمهورى اسلامى و تأييد مواضع خصمانه واتهامات بى اساس استكبار چيز ديگرى را نمى توان سراغ گرفت؟»
به نظر مى رسد كه همزمانى سخنان رئيس جمهورى سابق ايران با طرح اتهام هاى آمريكا مبنى بر دخالت ايران در نا آرامى هاى عراق حساسيت ها را دو چندان كرده است.
آمريكا مى گويد كه تهران با تجهيز و آموزش شبه نظاميان شيعه عراقى در بمبگذارى ها و قتل سربازان اين كشور در عراق نقش عمده اى ايفاء مى كند. ولى ايران اين ادعاها را رد كرده است.
به نظر مى رسد كه اشاره بنياد باران در جملات فوق به اظهارنظرهاى محمود احمدى نژاد و همكاران او در حوزه سياست خارجى باشد.
البته بحث «صدور انقلاب» از همان ابتداى مطرح شدن آن توسط خمينى در اوائل انقلاب همواره محل مناقشه جناحهاى سياسى بوده است.
برخى جناحها ارسال انواع كمكها به گروههاى همسو با نظام سياسى ايران، بخصوص در منطقه خاورميانه را راه صدور انقلاب دانسته اند، در حالى كه برخى ديگر، تبديل جمهورى اسلامى به نظامى موفق و كارآمد را كه بتواند به صورت الگويى براى مسلمانان جهان در ايد، بهترين راه صدور انقلاب معرفى كرده اند.
جالب آنكه نظر اشخاص و جناحهاى مختلف در مورد چگونگى صدور انقلاب ثابت نبوده و به مقتضاى منافع سياسى آنها دستخوش تغيير شده است.
با اين حال، در طول دوران رياست جمهورى اكبر هاشمى رفسنجانى و محمد خاتمى، بحث صدور انقلاب به حاشيه رانده شد و در سطوح رسمى كمتر در باره آن اظهار نظر مى شد.
در واقع از زمان به قدرت رسيدن محمود احمدى نژاد در ايران، بار ديگر مفاهيمى شبيه صدور انقلاب در سطح رسمى در ايران مطرح شده، هر چند كه به علت حساسيت بين المللى نسبت به واژه «صدور انقلاب» در به كارگيرى آن از طرف مقامهاى رسمى احتياط نشان داده مى شود.
احمدى نژاد و همكارانش عموماً از استقرار «نظم نوين اسلامى» در خاورميانه و رسالت خود براى اداره صحيح جهان سخن مى گويند.
اين نوع اظهارات هنگامى كه با وعده هائى مبنى بر فروپاشى قريب الوقوع آمريكا و جهان غرب و نابودى اسرائيل همراه مى شود، فضاى ايدئولوژيك اوايل انقلاب ايران را در خاطره ها زنده مى كند.
منتقدان احمدى نژاد وى را متهم مى كنند كه با اين نوع وعده ها، تجربه هاى سه دهه پس از انقلاب را نايده گرفته و به ماجراجويى در سياست خارجى روى آورده است.
به نظر مى رسد اظهارات خاتمى در جمع دانشجويان گيلان، انتقاد صريح از همين نوع مواضع دولت آقاى احمدى نژاد باشد و نه لزوماً تأييد پشتيبانى ايران از گروههاى شورشى در منطقه، زيرا سابقه خاتمى نشان مى دهد كه در موضوعات حساس مربوط به روابط خارجى ايران، با ملاحظه كارى بسيار همراه است به طورى كه معمولاً از اين جهت مورد انتقاد حاميان خود قرار مى گيرد.
به هر حال، واكنشى كه محافل تندرو داخل ايران نسبت به اظهارات خاتمى نشان داده اند، بيشتر به منظور وادار كردن او به نفى تفسيرهاى محافل بين المللى از سخنان او و به نوعى دفاع از سياست خارجى دردسرساز دولت احمدى نژاد مربوط مى شود اما به نظر مى رسد كه خاتمى نه موافق تفسيرهاى رسانه هاى خارجى از سخنان اوست و نه علاقه اى به تبرئه كردن دولت احمدى نژاد از ماجراجويى در عرصه سياست خارجى دارد.
در اينحال ۷۷ نماينده مجلس شوراى اسلامى در تذكرى به وزير اطلاعات جمهورى اسلامى خواستار برخورد با محمد خاتمى، رئيس جمهورى سابق ايران، شدند.
بر اساس گزارش خبرگزارى فارس، نمايندگان تذكر دهنده گفته اند: «اين سخنان در هفته جارى مستمسك بسيارى از محافل و رسانه هاى استكبارى و صهيونيستى براى حمله به نظام مقدس جمهورى اسلامى ايران و متهم نمودن كشور ما به تروريسم گرديده است.»
اين نمايندگان افزوده اند: «شايسته است ضمن تذكر به نامبرده در رعايت مصالح جمهورى اسلامى، بررسى گردد با كدام مستندات و با چه انگيزه و حقى ايشان به خود اجازه دادند با سخنانى نسنجيده نظام مقدس جمهورى اسلامى ايران را كه به فرموده حضرت امام حفظ آن از اوجب واجبات است در افكار عمومى جهان زير سوال ببرند.»
تحليلگران سياسى معتقدند كه واكنش اصولگرايان به سخنان اين مقام سابق جمهورى اسلامى ايران بى ارتباط با انتخابات رياست جمهورى در سال آينده نيست.
اصولگرايان نگران هستند كه با توجه به ناكامى هاى دولت محمود احمدى نژاد و مقبوليت نسبى محمد خاتمى در جامعه وى نامزد انتخابات رياست جمهورى شده و آنها تسلط خود را بر قوه مجريه از دست دهند.