روز دوشنبه معاون آژانس بين المللى انرژى اتمى و مدير امور مقاوله نامه ها و حفاظت آژانس در رأس هيأتى به تهران رفت و بلافاصله گفتگوهاى حساسى را با مسئولان شوراى امنيت ملى و سازمان انرژى اتمى ايران آغاز كرد. طى هفته منتهى به ديدار هيأت معتبر كارشناسى آژانس از تهران موضوع فعاليتهاى مشكوك اتمى ايران بار ديگر در رديف مسائل روز دنيا قرار گرفته بود.
در آغاز هفته، ديدار برنامه ريزى شده آقازاده رئيس سازمان انرژى اتمى ايران از وين و ملاقات او با محمد البرادعى بدون هر توضيحى لغو شد. دوروز بعد اعضاء ثابت شوراى امنيت بعلاوه المان بمنظور پيگيرى روشهاى مقابله با برنامه اتمى ايران و راهكارهاى متوقف كردن آن در شانگهاى گرد هم آمدند. همزمان، المرت نخست وزير اسرائيل به مردم كشور خود اطمينان داد كه ايران هرگز به سلاح اتمى دست نخواهد يافت و قدرتهاى بزرگ جهان مانع از تحقق اين هدف دولت جمهورى اسلامى خواهند شد ضمن آنكه تأكيد دولت ايران همچنان بر غير نظامى بودن هدفهاى توسعه اتمى است.
سخنگوى وزارت خارجه ايران در روز پيش از اغاز مذاكرات هاينونن از تهران ادعا كرد كه ديدار هيأت آژانس از تهران عادى و در قالب همكاريهاى متعارفى است، حال آنكه پيش از آن و در حقيقت پس از صدور قطعنامه ۱۸۰۳ شوراى امنيت عليه ايران، از صدور هرنوع اجازه بازرسى براى نماينده گان آژانس خوددارى بعمل آمده و تدريجا روابط ايران و آژانس در مسير دشوارى قرار گرفته بود. اين در حالى است كه پس از انتشار گزارش البرادعى در مورد همكارى هاى آيران با آژانس اين روابط بسيار دوستانه معرفى ميشد. در تأكيد بر حسن روابط فى مابين ايران و آژانس، محمود احمدى نژاد اعلام داشته بود كه بعد از آن در مورد برنامه هاى اتمى ايران تنها با آژانس مذاكره بعمل خواهد آمد وبه اين ترتيب ادامه مذاكرات با جامعه اروپا نيز عملا متوقف شده بود.
تيرگى روابط ايران با آژانس از جلسه اى آغاز شد كه طى آن، در ۲۵ ماه فوريه گذشته و در حاشيه اجلاس شوراى حكام در وين، هاينونن به نمايش اسلايد ها و تصاويرى مبادرت كرد كه ادعا شده بود مربوط به فعاليتهاى اعلام نشده و مشكوك اتمى ايران است. اگرچه البرادعى نيز به موضوع اين اطلاعات تازه در اخرين گزارش خود به شوراى حكام و شوراى امنيت بطور مختصر وسربسته اشاره بعمل اورده بود و لى هاينونن با ارائه توضيحات بيشتر در جهت آشنا ساختن شوراى حكام با طبيعت اين فعاليتها به تشكيل جلسه خاصى در اين رابطه مبادت ورزيده بود. از جمله مواردى كه طى جلسه ياد شده با ارائه مدارك و تصويرمطرح كرديد آزمايش انفجار فشرده و در ضمن پرقدرتى بود كه با استفاده از تجارب ناشى از آن، ماشه اتمى ساخته خواهد شد. با انجام اين نوع انفجار ها كه بمنظور كنترل آن از راه دور محور فلزى طولانى در فاصله ۴۰۰ مترى نقطه انفجار تعبيه شده، سوخت متراكم هسته اى از نوع اورانيوم ۲۳۵ با غناى بالا كه قبلاً بصورت فلز اورانيوم در امده و در داخل پوسته بمب اتمى تعبيه شده هدف قرار ميگيرد. در نتيجه انفجار سوخت ماشه و حرارت فوق العاده بالاى ناشى از آن، ذرات اتمى متراكم در بمب آزاد شده و واكنش زنجريه اى كه در حقيقت همان انفجار اتمى است صورت ميگيرد. هاينونن در جلسه ياد شده تأكيد كرده بود كه مبادرت به چنين آزمايشى تنها ميتواند در مسير ساختن بمب اتمى مورد استفاده قرار گيرد. ايران با اشاره به اين آزمايش مدعى شده كه قصد داشته از اين نوع انفجار ها در بهره بردارى از معادن استفاده بعمل اورد. متقابلا آژانس از ايران خواست است كه از محل انجام اين انفجار ها در پارچين كه يكمجتمع بزرگ صنايع نظامى در جنوب تهران است بازديد بعمل آورد و لى با انجام اين در خواست موافقت بعمل نيامده است. در كنار آزمايش ماشه اتمى، انفجار با قدرت با لا در چاهى به عمق ۴۰۰ متر نيز ظاهرا صورت گرفته است. اين نوع انفجار ها شبيه ازمايشهاى اتمى زير زمينى است.
ابهام در مورد طراحى دماغه موشك شهاب ۳ كه بمنظورحمل و پرتاب بمب اتمى تغيير اتى در آن داده شده و همچنين تعبيه وسايل الكترونيكى صدوردستور انفجار هاى همزمان، روش بازگشت موشك به مدار زمين بعد از خرئج از آن و كنترل جدا سازى موشك و همچنين قابليت انفجار بمب در فاصله ۵۰۰ مترى زمين نيز كه تنها خاص انفجار بمب اتمى است در گزارش ياد شده مطزح شده بود.
در مجموع، دست يافتن به اين اطلاعات آژانس انر ژى اتمى را واداشته بود كه از ايران پيرامون آنها توضيح بخواهد. ايران ابتدا حتى از در يافت اين اطلاعات نيز خوددارى كرد و رفع ابهام از فعاليتهاى اتمى خود را تمام شده خواند. آقاى سلطانيه سفير ايران در آژانس طى جلسه ياد شده با خشم و هياهو اين اسناد را ساختگى خواند و اصالت آنها را رد كرد و لى آژانس با نگرانى جدى همچنان به پيگيرى آن پرداخت.
استخراج اعلام نشده معدن موسوم به گچين و طراحى اعلام نشده روش تبديل اكيسد اورانيوم به كيك زرد- محصولى كه براى توليد گاز اورانيوم مورد استفاده قرارميگيرد و ايران كارخانه براى توليد اين محصول را در اصفهان براه انداخته- از ديگر فعاليتهاى مشكوك اتمى است كه بازرسان آزانس مصمم به كسب اطلاع پيرامون آنند.
آين اطلاعات كه گفته ميشود همراه كامپيوتر قابل حملى در سال ۲۰۰۴ ميلادى از ايران خارج شده در كنار اطلاعات تكميلى وبروز شده و تصاوير ماه واره اى اخيراً (سه ماه قبل) از سوى امريكا در اختيار آژانس قرار گرفته است. گفته ميشود كه چين نيز در موارد مشابه اى طى دو هفته گذشته اطلاعات تازه اى از فعاليتهاى اتمى و توسعه موشكى ايران در اختيار آژانس قرار داده است، اگرچه اين مورد را چين تكذيب كرده است. همزمان با ابراز اين نگرانى ها و در فاصله كوتاهى از صدور قطعنامه تنبيهى شوراى امنيت عليه ايران كه پيش از هر نكته ديگر از ايران خواسته بود به غنى سازى اورانيوم خاتمه دهد، ايران با بكار گيرى حدود ۴۰۰ سانتريفيوژ تازه، علاوه بر ۳۰۰۰ سانتريفيوژ در حال كار، عملا ظرفيت غنى سازى خود را افزايش داده بود، بدون انكه به ظرفيت توليد كننده سوخت هسته اى نزديك شده باشد.
با توجه به اين نكته كه وظيفه آژانس پيشگيرى از اشاعه سلاحهاى هسته ايست، فعاليتهاى اتمى ايران و موارد مشكوك ياد شده آژانس را به پيگيرى اين موارد واداشت. استلال منطقى نيز اين است كه حتى در صورت رفع ابهام از فعاليتهاى گذشته، هيج كشورى منجمله ايران، نميتواند مدعى عدم ارتكاب به هر خلاف تازه اى بعد از آن بشود و يا بازبينى از اعمال خود را ناوارد بخواند. در حاليكه پاره اى از ابهامها از گذشته برنامه اتمى ايران نيز هنوز رفع نشده. تأثير پروتكل الحاقى نيز كه ايران بمدت دوسال در دوران خاتمى بمفاد آن عمل ميكرد و لى در دوران دولت تازه ادامه همكارى در آن قالب را تعطيل كرد، همين است. به اين معنى مه با مجاز ساختن بازرسى هاى سرزده و الام نشده از انجام فعاليتهاى مشكوك ممانعت بعمل آيد.
به اين ترتيب هدف هاينونن در گفتگوهاى تهران ياد آورى وظايف تهران بعنوان عضو پيوسته پيمان منع گسترش سلاحهاى هسته اى و همچنين تشويق دولت ايران به همكارى در جهت روشن شدن سئوالهاى تازه ايست كه آژانس مطرح كرده. آژانس همچنين خواستار مجريان برنامه هاى اتمى ايران منجمله فرج زاده مسئول پروژه ايست كه از آن بعنوان پروژه۱۱۱ ياد مسشود.
دليل انكار تهران و عادى قلمداد كردن ديدار هاينونن از ايران يكى تكرار ادعاى گذشته در مورد رفع كامل ابهام از گذشته برنامه اتمى آن كشور است، و ديگرى عدم تمايل به دادن اطلاعات تازه در موارد ياد شده، حال آنكه حساسيت اين فعاليتها ميتواند بالقوه بسار بيشتر از مجموع فعاليتهاى گذشته ايران باشد. بجز عدم امادگى براى ارائه اطلاعات پيرامون اين نكات كه بنوعى قبول رسمى آنها تلقى ميشود، ايران در قبال همكارى هاى گذشته با آژانس نيز خود را طلب كار ميبيند، زيرا برغم دادن پاره اى اطلاعات به آژانس، رفتار جامعه بين المللى در قبال ايران تغيير نكرد، و بلافاصله بعد از انتشار گزارش اخر البرادعى شوراى امنيت مبادرت به صدور قطعنامه تنبيهى تازه اى عليه ايران نمود. به اين علت آقاى حسينى سخنگوى وزارت خارجه جمهورى اسلامى اصل مأموريت هاينونن را انكار ميكند كه از اين راه موقتا از به رسميت شناختن اتامهاى تازه به نماينده گى از جانب دولت متبوع خوخود دارى ورزد. اگرچه بنظر نميرسد مقاومت ايران در اين زمينه بتواند زمان زيادى بطول انجامد.
rtaghizade@aol.com