دو هفته پس از آنكه خزانه دارى آمريكا رسماً درباره معامله با بانكهاى ايران به موسسات مالى جهانى هشدار داد، روزنامه فايننشال تايمز در گزارشى تحليلى به اين موضوع پرداخته است كه تحريمهاى مالى عليه ايران، چگونه باعث رواج يافتن نحوه هاى غير رسمى تر انتقال پول به خارج از ايران شده است، كه به اعتقاد اين روزنامه تحريم ها را كم اثر ساخته است.
فايننشال تايمز گزارش را با روايت نحوه كار «شهرام» ، يك مجرى طرح هاى ساختمانى، آغاز مى كند كه براى انتقال پول به دوبى، جهت سرمايه گذارى در بخش مسكن، از سيستم بانكى استفاده نمى كند.
شهرام به آنا فايفيلد، خبرنگار اين روزنامه مى گويد كه به توصيه صرافى كه با او كار مى كند، از فرستادن مبالغ بالاى ۱۰۰ هزار دلار در هر بار خود دارى مى كند و حداكثر ۴۰ هزار دلار يا ۵۰ هزار دلار پول را از طريق حواله مى فرستد.
شهرام مى گويد: «اگر بخواهم به آمريكا پول بفرستم يا از آمريكا پول دريافت كنم، اين كار را از طريق تركيه انجام مى دهم.»
حواله: راه حلى به قدمت ۱۳ قرن
فايننشال تايمز مى نويسد ايرانيان از طريق بكارگيرى روشى بر تحريمهاى آمريكا غلبه كرده اند كه قدمت آن به قرن هشتم ميلادى باز مى گردد، اما در دهه هاى اخير كارگران مهاجر جنوب آسيا و خاورميانه بيشتر از آن استفاده كرده اند.
اين روزنامه چاپ لندن، قابل اعتماد بودن حواله را موضوعى «جالب توجه» مى داند و مى نويسد «ايرانى ها، پس از سه دهه تحمل تحريم آمريكايى ها، در دور زدن آنها متبحر شده اند.»
راجر بالارد، كارشناس بكارگيرى حواله در دانشگاه منچستر به فايننشال تايمز مى گويد: «با تلاش آمريكا براى تحميل تحريمهاى سختگيرانه تر، بازار ايران بدون حواله چگونه مى توانست كار كند؟»
اين روزنامه توضيح مى دهد كه نقدينگى منتقل شده از طريق حواله، از طريق كارگران مشغول در كشورهاى صنعتى جهان تامين مى شود كه مى خواهند براى خانواده هاى خود پول بفرستند كه آقاى بالارد حجم اين پول را «سالانه ۱۰۰ ميليارد دلار» برآورد مى كند.
او مى گويد: «اين همه حاصل جهانى شدن در دنياى اقتصاد است.»
نحوه انتقال پول توسط حواله
فايننشال تايمز براى توضيح نحوه عملكرد حواله و انتقال پول به خارج از ايران، مثالى را درمورد خريد كفش از يك توليد كننده چينى مطرح مى كند.
اين روزنامه مى نويسد: «آقاى الف، وارد كننده كفش هاى چينى، در تهران با مراجعه به صرافى خواستار انتقال ۱۰ هزار دلار مى شود. صراف، با همكار خود در چين تماس مى گيرد كه او نيز به بانك فروشنده مراجعه كرده و پول را واريز مى كند.»
فايننشال تايمز توضيح مى دهد: «در مرور زمان و با ادامه معاملات طلب ها و بدهكارى هاى دو طرف يكديگر را خنثى مى كنند و دو صراف با هم بى حساب مى شوند.»
اين روزنامه مى نويسد از آنجا كه اين سيستم بر اساس «احترام متقابل و توافق شرافتى» بنا شده، اگر كسى در معامله خيانت كند، درواقع باعث اخراج خود از سيستم شده است.
تايمز معتقد است اين شيوه كار، سرعت بالايى نيز دارد و بخاطر «فقدان بوروكراسى» بسيار از انتقال پول توسط بانك سريعتر است.
نقش دوبى
فايننشال تايمز بر نقش دوبى در تضعيف تحريم تأكيد مى كند و مى نويسد: «مسير ارسال اكثر كالاهاى خريدارى شده از اروپا و آسيا يا حتى آمريكا، به دوبى تغيير داده شده، كه به اين ترتيب تشخيص اينكه مقصد كالا امارات متحده عربى است يا ايران، غيرممكن مى شود.»
ضمن اينكه براى انتقال پول به سيستم مالى بين المللى، معمولاً يك صراف در تهران، از طرق همكار خود در دوبى، پول را به بانكى اماراتى واريز مى كند و سپس از آن طريق، پول وارد سيستم مالى بين المللى مى شود.
خبرنگار اين روزنامه از قول مدير يك صرافى در اطراف ميدان فردوسى تهران (با ذكر نام) مى نويسد اين دفتر روزانه تا ۱۰۰ مورد انتقال پول به خارج از ايران انجام مى دهد كه حدود نيمى از اين موارد، مقصد دوبى است.
فايننشال تايمز به نقل از مدير اين شركت و همچنين «شهرام» ، مجرى طرح هاى ساختمانى در ايران و دوبى، مى نويسد بانكهاى دوبى تمايلى به دانستن اينكه چه كسى پول را انتقال داده، يا اينكه پول از كجا به دست آمده نشان نمى دهند.
واكنش آمريكا
اين روزنامه به استناد تجربه خبرنگارش در تهران مى نويسد هيچكدام از صرافى ها در تهران مشكل و مخالفتى با انتقال پول به خارج نداشتند، هرچند تأكيد مى كنند كه پس از اعمال محدوديتها از سوى آمريكا، عمده مبادلات با يورو انجام مى شود.
ويكتور كومراس، يك كارشناس پول شويى و تامين هزينه گروه هاى تروريستى در واشنگتن، درباره واكنش آمريكا به نظام ايجاد شده، به فايننشال تايمز مى گويد: «، تنها در دو سال گذشته بوده كه چند كشور از جمله آمريكا، به تدريج مسئله نظام مند ساختن انتقال پول از طريق حواله را جدى گرفته اند.»
او مى گويد: «اين تحريمها، شرايط را براى تامين هزينه هاى رژيم ايران و برنامه هسته اى اين كشور دشوار ساخته است.»
آقاى گليزر مى گويد: «راه براى فرار كردن از تحريمها زياد است، اما همين كه سازمانهايى مثل سپاه قدس مجبور شوند از نظام مالى بين المللى خارج شوند و رو به استفاده از نظام هاى پر هزينه تر، پر خطر تر و نا كارآمد تر بياورند، رويداد خوبى است.»
آمريكا و دوبى
با اين حال فايننشال تايمز مى نويسد: «اعتقاد بر آن است كه مقام هاى آمريكايى از اينكه بانكهاى دوبى نقش ايرانيان در مبادلات مالى را ناديده مى گيرند، نگران هستند.»
اين روزنامه خبر مى دهد كه بانكهاى اماراتى، تحت فشار آمريكا، از ترس اينكه برخى شركتها تنها براى عبور از سد تحريم تاسيس شده باشند، سختگيرى بيشترى درباره ايرانى ها انجام مى دهند.
فايننشال تايمز از اظهارات مقام هاى ايرانى اينطور نتيجه گيرى مى كند كه بيش از نيمى از بانكهاى دوبى حاضر به واگذارى اعتبار به شركتهاى مستقر در تهران نيستند.
اما، به نوشته فايننشال تايمز، مشكل اينجا است كه «سهولت استفاده از حواله، به انتقال دهندگان پول اطمينان مى دهد كه هرچند رد يك حواله احتمالا به نقطه اى در خليج فارس ختم شود، اما هيچگاه، يا بسيار به ندرت ثابت مى كند كه مبداء پول منابع ايرانى بوده اند.»