انفجاربمبى كه شنبه شب در شيراز بيش از دويست كشته و زخمى بجاى گذاشت، چند روز پس از وقوع هنوز بصورت رسمى از جانب دولت مورد تأييد قرار نگرفته و در نتيجه گمانه زنيها پيرامون انگيزه و عاملان آن در رسانه هاى داخلى و خارجى ادامه دارد.
با توجه به سه عامل نحوه، زمان ومكان انفجار، تصادفى قلمداد كردن آن و نسبت دادن «حادثه» به سهل انگارى خارج از موضوع و از اين لحاظ كاملاً منتفى است. مطابق اظهارات شواهد عينى كه بسيارى از آنها از سوى ناظران در محل صورت گرفته در حسينيه موسوم به شهدا- محل واقعه- تنها يك انفجار صورت گرفته و متعاقب آن شعله هاى آتش در محل زبانه كشيده است. به اين علت تنها انفجار يك بمب (دست ساز با خاصيت ايجاد شعله) ميتوانسته عامل انفجارى از اين نوع باشد.
در صورت انفجار تصادفى پوكه هاى خنثى نشده و يا ساير مواد منفجره موجود در محل، وقوع انفجارهاى زنجيره اى و يا دست كم چند انفجار پيوسته غير قابل اجتناب بود. حال آنكه در محل حسينيه تنها يك انفجار (با قدرت تخريبى بالا) صورت گرفته و نه بيشتر از آن. از اين لحاظ نظريه انفجار تصادفى در حسينيه و نسبت دادن آن به مواد منفجره حاظر در نمايشگاه، آنطور كه معون امنيتى وزارت كشور جمهورى اسلامى عنوان كرده كاملاً بى اساس و غير كارشناسى است. گذشته از نوع و كيفيت انفجار، آموزش نيده ترين مأموران بسيجى حاظر در مخل نيز آگاه اند كه تنها پوكه هاى خرج شده، و يا خرج نشده ولى خنثى شده ممكن است براى نمايش به محل حمل شوند و سهل انگارى در اين مورد و حمل خمپاره منفجر نشده به محل نمايشگاه ناممكن است. وقوع اينگونه سهل انگارى حتى در روستا هاى افريقا و در انبار هاى قبايل در گير در جنگ نيزغير قابل پذيرش است چه رسد در كشورى كه نظاميان آن هشت سال درگير جنگ بوده اند و در صنايع نظامى آن انواع مهمات جنگى توليد ميشود و به اين دليل شناخت قابليتهاى مواد منفجره نزد پرسنل نظامى آن امرى بديهى است. مگر آنكه تصور كنيم كه نمايشگاه جنگى را كارمندان دفتر وزير اموزش و پرورش جمهورى اسلامى برگزار كرده اند و نه پرسنل نظامى!! در اين صورت نيز پاى استدلال معاون امتيتى انتظامى وزارت كشور ميلنگد چرا كه جنگ با عراق نزديك به بيست سال پيش پايان يافته. به اين دليل معلوم نيست كه پوكه منفجر نشده چطور به اين فكر افتاده كه پس از سالها پنهانكارى، ناگهان در محل حيسنيه شيراز حاضر و در جريان گردهمائى و سخنرانى هفتگى اعضاء هيأت رهپويان وصال منفجر شود!
تصادفى تر اينكه در نزديكى ديوار هاى حسينيه تعدادى از نيروهاى بسيجى نيز كه براى تمرين رژه نمايشى بمناسبت مسافرت رهبر جمهورى اسلامى و ديدار او از شهر شيراز حضور يافته بودند، ميتوانستند قربانيان تصادفى اين انفجار تصادفى باشند. آقاى محتاج خوب ميداند كه حمل مواد جنگى از محلى به محل ديگر، بعد از مراحل خنثى سازى نيازمند ثبت و دفتر و دستكهائى است كه گريز از آنها كار ساده اى نيست، به اين علت حتى هوشمند بودن خمپاره مورد اتهام نيز نميتوانسته كمكى براى گريز او از باز بينى مأموران مربوط پيش از حضور مشكوك او به نزديكى ديوار حسنيه بشود بشود!
با رد نظريه تصادفى بودن انفجار، ودر نتيجه قبول نظريه بمب گذارى، موضوع انگيزه و بعد عامل و ياعاملان انفجار مطرح ميشود. گروهى كه در محل حسينيه شهداس شيراز گرد امده و در جريان انفجار قربانى داده اند موسوم به رهپويان وصال اند كه از سه سال پيش از انقلاب تشكسل شده و در كنار انجمن حجتيه كه سوابقى بمراتب طولانى تر داشتند، مبارزه با بهائيت را هدف خود اعلام داشتند. طى چند سال اخير مبازه با سنى هاى وهابى نيزدر كنار مبارزه با بهائيان در دستور كار آنها قرار گرفته است. اعضاء اين هيأت را بيشتر مأموران نظامى و امنيتى، فرزندان و منسوبين آنها و روحانيون وابسته به نظام تشكيل ميدهند. در شهر شيراز و حومه آن تعداد قابل ملاحظه اى از اقليتهاى مذهبى ساكن اند. به اين علت تلافى جوئى هريك از وابستگان اين گروهها و اقدام به بمب گذلرى ميتواند مورد توجه قرار گيرد.
در اين مورد گزينه بهائيان تقريبا منتفى است چرا كه آنها در گذشته على رغم ايراد اتهام جاسوسى براى اجانب و اسرائيل، از سوى رژيم جمهورى اسلامى هرگز به بمب گذارى و توسل به خشونت بمنظور تلافى جوئى متهم نشده اند. مجاهدين خلق نيز كه داراى قابليت براى مبادرت به اقداماتى از اين دست اند، چند سالى است كه تلاشهاى جدى در جهت قانع كردن اروپا وامريكا به تروريست نبودن خود را دنبال ميكنند. به اين دليل بعيد بنظر ميرسد كه دستى در اين انفجار از آنها ديده شود.
در صورت پذيرفتن اقدام تلافى جويانه، ظاهرا سنى هاى وهابى (و يا حاميان آنها) امتياز بيشترى از ساير گروهها براى دست داستن در انفجار بدست مياورند. بايد به اين نكته نيز توجه داشت كه گروه القاعده منسوب به اين شاخه از سنى هاى مسلمان است. در انفجارهاى اهواز و بلوچستان نيز انگشت اتهام در اخر متوجه عواملى شد كه بجز علائق سياسى ديگر سنى هم بوده اند!
دو گزينه ديگر نيروهاى هستند كه با توسل به اقداماتى از اين دست ميتوانند كشور را بى ثبات و كنترل دولت را در حفظ امنيت داخلى ضعيف معرفى كنند. مخالفان منطقه اى و حتى داخلى نميتوانند از اين لحاظ مردود قلمداد شوند.
با توجه به اين كه تنها عوامل محدودى قادر به در اخيار داشتن لوازم و مهارت استفاده از مواد انفجارى و اقدام به شناسائى محل و كارگذارى بمب اند، عوامل انفجار را نيز بايد در ميان چنين قدرتهائى جستجو كرد.
بديهى است كه چنين امكانى در داخل و مابين عوامل خودى نيز وجود دارد و در نتيجه (به انگيزه اى كه هنوز حدود آن روشن نيست) دستهائى از داخل هم مى توانند در ارتكاب انفجار ايفاى نقش كنند. نمايش ضعفهاى دولت در كنترل امنيت ميتواند از جمله اين انگيزه ها باشد، بخصوص در شرايطى كه دولتايران بيش از هر زمان ديگرى نظامى انتظامى و امنيتى شده.
نكته اى كه ميتواند اين گمانه را بيش از پيش تقويت كند، نزديكى زميان انفجار به ديدار رهبر جمهورى اسلامى از شيراز است. يقينا همزمانى اين سفر در معرفى قابليتهاى دولت نقش اساسى ايفا خواهد كرد. يقينا در روزهاى آينده و با از ميان رفتن اساس نظريه تصادفى بودن انفجار دولت گامهاى تازه اى در جهت يافتن و بعد مجازات شديد دست در كاران انفجار و اعاده نظم بر خواهد داشت!
rtaghizade@aol.com