پس از انتشار اخبار ضد و نقيض از بركنارى نماينده ولى فقيه و امام جمعه كرمانشاه كه تنش هائى را نيز در اين استان به دنبال داشت، سرانجام محمد حسين زرندى با حكم رهبر جمهورى اسلامى بركنار شد.
على خامنه اى، رهبر جمهورى اسلامى، همچنين در اقدامى كم سابقه براى مراسم معارفه شيخ مصطفى علماء امام جمعه جديد كرمانشاه و نمايندگى ولى فقيه در اين استان، رئيس دفتر خود و رئيس شوراى سياستگذارى نماز جمعه كشور را به كرمانشاه اعزام كرد.
به گزارش خبرگزارى ها محمدى گلپايگانى، سيد رضا تقوى و محمدى عراقى، سه روحانى نزديك به آقاى خامنه اى و از اعضاى دفتروى طى روزهاى پنج شنبه و جمعه در كرمانشاه ضمن استقبال از امام جمعه منصوب جديد در فرودگاه و پس از آن تا برگزارى نمازجمعه روز گذشته و معرفى امام جمعه جديد در شوراى ادارى استان كرمانشاه در اين شهر حضور داشتند.
آيت الله محمد حسين زرندى اما به گزارش رسانه هاى محلى كرمانشاه در هيچ يك از اين مراسم و از جمله در مراسم توديع خود و معارفه امام جمعه جديد كه صبح ديروز در كرمانشاه برگزارشد، حاضر نشد.
رسانه هاى نزديك به اين روحانى ۷۱ ساله همچنين گزارش دادند كه «درپى عزل وى از امامت جمعه كرمانشاه طى روزهاى گذشته از سوى علماى قم از وى درخواست شده است كه براى تدريس در حوزه علميه قم و استفاده طلاب از وجود وى به اين شهر عزيمت نمايد كه وى با پاسخ منفى دادن به اين تقاضاها عنوان كرده است كه در كرمانشاه خواهم ماند» .
خبربركنارى امام جمعه كرمانشاه اولين بار ۲۱ بهمن از سوى خبرگزارى فارس انتشار يافت اما پنج شنبه ۲۵ بهمن هادى معصومى مسئول روابط عمومى دفتر آقاى زرندى با ارسال اطلاعيه اى به رسانه ها «خبر استعفا و جابجايى امام جمعه كرمانشاه» را تكذيب كرد.
در اين اطلاعيه تأكيد شده بود كه امام جمعه كرمانشاه «به هيچ وجه قصد استعفاء ندارد» . مسئول روابط عمومى دفتر امام جمعه كرمانشاه همچنين با اشاره به جريانات اخير مبنى بر تغيير امام جمعه تأكيد كرده بود «مسائل جارى طى روزهاى گذشته بخشى از سناريوى توطئه فتنه گران و كينه ورزان» است.
محمد حسين زرندى از شاگردان آيت الله بروجردى و خمينى است. وى در سال ۱۳۶۳ و پس از ترور اشرفى اصفهانى با حكم آيت الله خمينى به عنوان نماينده وى و امام جمعه كرمانشاه منصوب شد و از آن هنگام امام جمعه و نماينده ولى فقيه در استان كرمانشاه بود.
وى سه شنبه ۳۰ بهمن در نشستى خبرى پس از چند روز انتشار اخبار متناقض از بركنارى خود خبر داد، و به خبرگزارى ايسنا گفت «من از هفته آينده ديگر نماينده ولى فقيه در استان و امام جمعه كرمانشاه نيستم» . زرندى همچنين گفت «من ادعا ندارم كارى براى انقلاب كرده ام اما مدعى هستم كه ضربه اى به انقلاب نزده ام» .
بركنارى امام جمعه كرمانشاه با استقبال استاندار و گروه هاى نزديك به دولت در اين استان مواجه شده است.
به گزارش خبرگزارى ايسنا، عبدالمجيد غفورى، استاندار كرمانشاه، در جلسه معارفه امام جمعه جديد كرمانشاه از رئيس دفتر رهبرجمهورى اسلامى به اين خاطر تشكر كرد و خطاب به وى گفت كه انتصاب امام جمعه جديد «يك عيدى» از سوى رهبر جمهورى اسلامى است.
شيخ مصطفا علماء نماينده جديد ولى فقيه در استان كرمانشاه پيش از اين امام جمعه شهر سيرجان در استان كرمان بوده و رضا تقوى رئيس ستاد نماز جمعه در معرفى وى گفته «ايشان سالها تجربه امام جمعه اى دارند» . تاكنون دليلى براى بركنارى امام جمعه كرمانشاه اعلام نشده است.
بركنارى امام جمعه كرمانشاه يكى از ده ها مورد تغييراتى است كه در سال هاى اخير از سوى رهبر جمهورى اسلامى به منظور يكدست سازى ائمه جمعه در شهرهاى مختلف صورت گرفته است.
اولين نماز جمعه به شكل امروزى از سوى آيت الله محمود طالقانى در ۵ مرداد ۵۸ در تهران برگزار شد تا پيش از آن نمازجمعه تنها از سوى معدودى از روحانيون در ايران به شكل امروزى آن برگزار مى شد.
از جمله اين روحانيان يكى آيت الله طاهرى اصفهانى بود كه با اذن آيت الله خمينى از اوايل دهه ۵۰ نماز جمعه اصفهان را برگزار مى كرد.
طالقانى از روحانيونى بود كه سابقه زندان و نزديكى با روشنفكران و با ارائه قرائتى نوگرا از اسلام توانسته بود به چهره اى ملى بدل شود.
وى تنها پس از برگزارى ۹ نماز جمعه ديگر كه آخرين آن در ۱۷ شهريور ۵۸ در بهشت زهرا بر سر مزار كشته شدگان انقلاب برگزار شد در ۱۹ شهريور ۵۸ درگذشت.
پس از وى آيت الله منتظرى تا دى ماه ۵۸ به عنوان امام جمعه تهران از سوى آيت الله خمينى منصوب شد اما وى نيز زمستان همان سال از امامت جمعه تهران كناره گرفت. از آن زمان على خامنه اى، هاشمى رفسنجانى و موسوى اردبيلى به عنوان امام جمعه موقت تهران منصوب شدند.
پس از مرگ آيت الله خمينى و تعيين على خامنه اى به عنوان ولى فقيه، موسوى اردبيلى از قدرت و امامت جمعه تهران نيز كنار گذاشته شد، و هاشمى رفسنجانى تاكنون به عنوان يكى از ائمه موقت جمعه تهران باقى مانده است.
در سال هاى رهبرى على خامنه اى امامى كاشانى و احمد جنتى هر دو از روحانيان منتسب به جناح راست به عنوان ديگر امام جمعه موقت تهران معرفى شدند و در سال هاى اخير ابتدا طاهرى خرم آبادى نيز به اين مجموعه افزوده شد اما وى اندكى بعد از اين سمت كناره گرفت و احمد خاتمى يكى از روحانيان تندرو كه جانشين وى شد.
آن چه امروز به عنوان شوراى سياستگذارى نماز جمعه از آن نامبرده مى شود در سال هاى اول پس از انقلاب وجود نداشت. در آن سال ها آيت الله خمينى به درخواست روحانيان يا گروهى از مردم براى براگزارى نماز جمعه احكامى را صادر مى كرد.
در سال هاى اواخر زندگى وى، دبيرخانه نماز جمعه تشكيل شد. وظيفه دبيرخانه بررسى درخواست ها براى برگزارى نماز جمعه در شهرهاى مختلف بود. اما در سال هاى رهبرى على خامنه اى «دبيرخانه نماز جمعه» به «شوراى سياستگذارى نماز جمعه» با چهره ها و اساس نامه جديد تبديل شد و اداره آن به چهره هاى محافظه كار سپرده شد.
نماز جمعه؛ تشكيلات رهبرى
رضا تقوى يكى از نمايندگان مجلس پنجم، واز مخالفان اصلاحات پس از شكست در راهيابى به مجلس ششم، با حكم رهبر جمهورى اسلامى به رياست شوراى سياستگذارى ائمه جمعه سراسر كشور منصوب شد و اين شوراها در سراسر كشور با تغييراتى جناحى مواجه شدند.
بيش از ۱۸ هزار نيروى گزينش شده بدنه ستادهاى نماز جمعه را تشكيل دادند. به گفته رضا تقوى رئيس شوراى سياستگذارى نماز جمعه كشور اين ستاد هر هفته بولتنى از اخبار مورد نظر را فراهم كرده و براى امامان جمعه سراسر كشور ارسال مى كند.
اگرچه وى در گفت وگويى با روزنامه كيهان در تابستان امسال «ديكته كردن خطبه ها بدون كم و زياد» به امامان جمعه را رد كرد اما گفت كه «در سياست ها و اصول، ائمه جمعه وحدت رويه دارند، ما هميشه بر اين مسئله تأكيد مى كنيم و توصيه داريم كه نهاد يا شبكه نماز جمعه بايد در ارتباط با مسائل اصولى هماهنگى داشته باشد» . آقاى تقوى در عين حال گفته «نهاد نمازجمعه سياستهاى تبليغاتى و فرهنگى خود را از رهبر انقلاب مى گيرد» .
وى اين اين خصوص با تأكيد براين كه «اين تشكيلات وابسته به تشكيلات رهبرى است» گفته است «امامان جمعه به نيابت از رهبرى ولى فقيه خطبه مى خوانند، طبيعى است كه بايد سياست هاى نظام را دنبال كنند و سياستهاى نظام از طريق رهبرى نظام تعيين مى شود، همه خطبه هاى نماز جمعه امامان جمعه، با سياست هاى نظام كه از زبان رهبرى نشر پيدا مى كند هماهنگ مى شود» .
شرايط امام جمعه شدن نيز در سال هاى اخير با تغييرات بسيارى مواجه شده و برخلاف گذشته كه «مقبوليت» و داشتن پايگاه اجتماعى در شهر مورد نظر شرط اصلى آن بود در حال حاضر به گفته آقاى تقوى ائمه جمعه پس از برگزارى امتحان كتبى و طى مراحل گزينشى و در صورت داشتن شرايط مورد نظر شوراى سياست گذارى نماز جمعه از سوى اين شورا به عنوان امام جمعه منصوب مى شود.
تغيير امامان جمعه؛ يكدست سازى
تغييرات امام جمعه به بهانه جوانگرايى از شهرهاى كوچك آغاز شد و در روندى پرشتاب به شهرهاى بزرگ رسيد. اوج اين تغييرات استعفاى آيت الله سيد جلال الدين طاهرى اصفهانى بود كه تنش هائى را در سطح كشور و به ويژه در اصفهان ايجاد كرد.
طاهرى اصفهانى كه از نزديكان آيت الله منتظرى و از معدود امامان جمعه اى بود كه از محمد خاتمى حمايت مى كرد در استعفانامه مفصلى كه منتشر كرد تأكيد كرده بود كه در اعتراض به وضعيت موجود حاكم بر ايران از مقام خود به عنوان امام جعمه اصفهان كناره گيرى كرده است.
وى در استعفانامه خود با اشاره به اين كه «هنگامى كه از وعده ها و قول و قرارهاى اول انقلاب ياد مى آورم، همچون بيد بر سر ايمان خويش مى لرزم» به صراحت رهبر جمهورى اسلامى و روحانيان نزديك به وى را مورد انتقاد قرار داده بود.
او نوشته بود: «آنان كه بر شتر چموش قدرت سوارند و در ميدان سياست دو اسبه مى تازند و از نردبان مقدسات و اعتقادات مردم بالا مى روند و گردآسياب رياست مى چرخند و از پل دين مى گذرند تا به دنيا برسند، متاسفانه مويد و مشوق عده اى چماق به دوش و فرقه اى كفن پوش هستند كه دندان تمساح خشونت را تند و تيز مى كنند و مى خواهند عجوزه تندخو و عفريته زشت روى خشونت را به نكاح دين درآورند» .
شوراى عالى امنيت ملى در شامگاه ۱۷ تير ۸۱ با ابلاغ دستورى به كليه رسانه هاى كشور مانع از انتشار اخبار مربوط به اين استعفا شد. كناره گيرى آيت الله طاهرى كه نخستين امام جمعه منصوب از سوى آيت الله خمينى بود با محاصره بيت او توسط نهادهاى امنيتيهمزمان شد. از آن پس بسيارى ديگر از امامان جمعه ترجيح دادند كه يا با استعفاى بى صدا يا به بهانه هائى نظير كسالت از سمت خود كناره بگيرند.
با اين حال در برخى موارد تغيير امام جمعه جديد با مقاومت ها و تنش هائى نيز همراه بوده است. غير از كرمانشاه كه طى ۲ هفته اخير شاهد تنش هائى در بركنارى محمد حسين زرندى بوده، شهر كاشان نيز در دو سال اخير شاهد تنش هاى مشابهى بوده است.
در اين شهر و پس از از درگذشت مهدى يثربى امام جمعه قبلى رهبر جمهورى اسلامى با حكم ويژه و برخلاف عرف جارى كه نماينده اى در هر استان دارد عبدالنبى نمازى را به عنوان نماينده خود در كاشان و امام جمعه اين شهر منصوب كرد با اين حال گزارش هاى انتشار يافته در ماه هاى اخير از اختلاف ميان محمد يثربى فرزند روحانى امام جمعه سابق و عبدالنبى نمازى امام جمعه منصوب بالا گرفته است.
آن چه در عمل اتفاق افتاد به گفته ناظران بركنارى امامان جمعه اى است كه دستكم از پايگاه اجتماعى در شهرهاى خود دارا بوده اند و جايگزينى آنان با «امامان جمعه حرفه اى و گزينشى» است كه در استخدام شوراى سياستگذارى نماز جمعه و تشكيلات رهبر جمهورى اسلامى هستند.
ناظران همچنين از تغيير ائمه جمعه به عنوان يكى از سياست هاى كلان رهبر جمهورى اسلامى ياد مى كنند كه با هدف يكدست سازى قدرت صورت مى گيرد.