ديدار پايان هفته دبير كل آژانس با سركوزى رئيس جمهور فرانسه كه از زمان استقرار در كاخ اليزه بر خلاف سلف خود، ژاك شيراك، مواضع سرسختانه اى در قبال فعاليتهاى اتمى ايران اتخاذ كرده و همچنين انجام گفتگوهاى دبير كل آژانس با وزير خارجه فرانسه طى همان ديدار، از جمله آخرين تلاشهاى پر سر و صدائى است كه در جهت فراهم ساختن زمينه تصويب قطعنامه تنبيهى تازه اى در شوراى امنيت عليه ايران صورت گرفته است.
انتشار گزارش محمد البرا دعى دبيركل آژانس بين المللى انرژى اتمى از آخرين تحولات مربوط به فعاليتهاى هسته اى ايران كه قرار بود در انتهاى هفته جارى صورت گيرد پس از چند روز تاخير، طى هفته آينده و در فاصله كوتاهى پيش ازبرگزارى اجلاس فصلى شوراى حكام، در سوم ماه مارس، انجام خواهد گرفت. تاخير چند روزه در انتشار گزارش ياد شده نه تنها نشانه حساسيت غير متعارفى مفاد آن كه همچنين تأييد كننده فعاليتهاى سياسى گسترده ايست كه پيش ازانتشار متن نهائى، در جهت تعيين مسيرگزارش و تأثير گذارى بر محتواى آن در حال انجام گرفتن است.
سه روز پيش ازديدار اخيرالبرادعى از پاريس، دفتر نماينده گى فرانسه درمقر سازمان ملل پذيراى سفراى كشورهاى موسوم به گروه ۱+5 بود. موضوع اصلى مورد مذاكره درآن جلسه؛ ادامه فعاليتهاى اتمى ايران و نحوه مقابله موثر تر با آن. اعضاء دائمى شوراى امنيت بعلاوه المان، پس از اخرين گرد همائى وزراى خارجه آنها در برلين، بنظر ميرسيد مصمم شده اند كه عليرغم وجوداختلاف در روشهاى مطلوب دو گروه منسوب به شرق و غرب، مقابله با برنامه هاى توسعه اتمى ايران را هماهنگتر، سريعتر و جدى تر از پيش پيگيرى كنند.
توافق اصو لى شش كشوربزرگ بمنظور فراهم ساختن زمينه تصويب قطعنامه سوم تنبيهى شوراى امنيت عليه ايران، نتيجه عمده حصول هماهنگى تازه مابين آنها بنظر ميرسيد. قطعنامه تنبيهى تازه در صورت تصويب ميتوانست جدا از پيامدهاى اجتناب ناپذيراقتصادى، شكست سياسى عمده اى را نيز در عرصه جها نى عليه دولت ايران رقم بزند.
اينبار، مداخله كشور افريقاى جنوبى كه امسال از جمله اعضاء غير ثابت شوراى امنيت است، ظاهرا دراخرين لحظه، مانع از به نتيجه رسيدن سريعتر تلاشهاى موافقين اعمال تنبيهات تازه غليه ايران شد. نماينده افريقاى جنوبى كه كشورش در روزهاى باقى مانده از رئيس جمهورى امبكى، حمايت از رابرت موگابه و قرار گرفتن در كنار نماينده گان جمهورى اسلامى و همراه شدن با چاوز در مجامع بين المللى را از جمله راههاى تلافى جوئى شخصى با غرب ميبيند، با دستور گرفتن از ژوهانسبورك، خواستار آن شد كه آغازگفتگودر شوراى امنيت پيرامون تصويب قطعنامه تنبيهى تازه عليه ايران به دريافت گزارش البرادعى واطلاع از نحوه پيشرفت همكارى هاى ايران با آژانس موكول شود. از اين پيشنهاد بعضى ديگر از اعضاء غير دائم شورا از جمله اندونزى و ليبى نيز استقبال كردند.
مداخله افريقاى جنوبى و سه كشور ديگر عضو جنبش عدم تعهد كه متعاقبا به تاخير در طرح قطعنامه تنبيهى سوم عليه ايران انجاميد از سوى مسولين رژيم جمهورى اسلامى نيز مورد استقبال قرار گرفت، منجمله هاشمى رفسنجانى طى خطبه هاى اخرين نماز جمعه خود از آن بعنوان نماد ايستاده گى كشورهاى غير متعهد در كنار ايران براى خنثى كردن نقشه دشمنان ياد كرد.
با توجه به نزديكتر شدن محسوس چين و روسيه طى دوماه گذشته به مواضع ساير اعضاء دائم شوراى امنيت در مورد ايران و در نتيجه، فاصله گرفتن پكن و مسكو از تهران، حمايت ملايم و كم اثر غير متهد ها در شوراى امنيت بنوعى موجب تسكين خاطر موقت دولت جمهورى اسلامى گرديد. اميد تهران در شرايط دشوار پيش آمده اين بود كه گشايش نامنتظر ديگرى در هفته هاى بعد منشاء اثر بيشتر شده و خطر قطعنامه سوم را تا حد مقدور و ممكن دور سازد.
پيش از آن، ايران علائم روشنى از جانب روسيه و چين در يافت داشته بود كه نشان ميداد حمايت نيم بند آن دو كشوراز برنامه هسته اى اش در حال كاهش است. اظهارات خشمگينانه معاون وزير خارجه روسيه چند روز پس از برگزارى جلسه كشورهاى ۱+5، عليه برنامه توسعه موشكى ايران وهمچنين تكرار مخالفت آشكار با آنچه اوبه نيابت از سوى دولت متبوع خود «غير ضرورى بودن ادامه غنى سازى اورانيوم» خواند، شگفتى محافل ناظر و بخصوص تهران را برانگيخت. شگفتى تهران بيشتر از اين جهت بود كه پيش از آن هيچيك از مقامات رسمى كرملين «لنا از برنامه هاى توسعه موشكى ايران انتقاد بعمل نياورده بودند، اگر چه نگرانى هاى مسكو در اين زمينه طى تماسهاى دو جانبه مابين دوكشور هر ازگاهى مطرح شده بود.
در مورد چين اگرچه موضع گيرى سياسى پكن عليه برنامه هاى اتمى ايران تا حدودى ملايم تر از روسيه بود، (منجمله طرح در خواست وزارتخارجه چين از ايران براى جدى گرفتن قطعنامه هاى شوراى امنيت) و طرح اين موضوع در وسايل ارتباط جمعى، در عين حال دولت چين با افزايش فشار در زمينه هاى اقتصادى نارضائى ازرفتار هاى ايران را بگونه اى ديگر اشكار ساخته بود.
افزايش فشارهاى بانكى پكن و هنگ كنك از طريق خود دارى از گشايش اعتبار و سفارشات وارداتى ايران و همچنين عدم تحرك كافى براى فعالتر كردن طرحهاى توافق شده توسعه نفت و گازمابين دوكشور، تهران را طى ماههاى اخير بگونه اى مشوش ساخت كه حتى بعضى از مسئولان دولتى تصميم ماه ژانويه تركمنستان داير برقطع فروش گاز به ايران را نيز ناشى از تحريك چين ميخواندند!
در شرايطى اينچنين، حمايت غير رسمى ومعتدل غير متعهدها از مواضع ايران بنوعى فرصت مغتنم براى تهران تلقى شد، اگر چه اين حمايت به هيچ وچه نميتوانست جايگزين حمايت پيشين و موثر تر روسيه و چين بشود. در طول دوسال گذشته حمايتهاى نيم بند چين و روسيه از ايران در شوراى امنيت حد اكثر به تعديل دو قطعنامه تنبيهى پيشين انجاميده بود حال انكه موضع گيرى افريقاى جنوبى وسه عضو غير دائمى ديگر شوراى امنيت تنها ميتواند به تعويق زمان طرح قطعنامه سوم تنبيهى بيانجامد و نه تغيير اساسى در محتواى آن.
موضوع درخواست نماينده افريقاى جنوبى در شوراى امنيت، تعليق بحث و بررسى قطعنامه تنبيهى سوم شوراى و موكول ساختن آن به بعد از زمان انتشار گزارش البرادعى در مورد تحولات مربوط به برنامه اتمى ايران است. گزارش البرادعى به شوراى حكام آژانس بى ترديدبه دو بخش مجزا خواهد پرداخت
۱- اجابت خواستهاى مندرج در سه قطعنامه ۱۶۹۶- ۱۷۳۷- و ۱۷۴۷ توسط ايران كه مهمترين آنها تعليق غنى سازى اورانيوم است.
۲- ميزان پيشرفت در همكاريهاى ايران با آژانس در جهت رفع ابهام از گذشته فعاليتهاى اتمى آن كشور.
البرادعى طى گزارش قبلى خود كه در ماه سپتامبر گذشته منتشر شد كمترين نشانه اى از پيشرفت در بخش اول عرضه نكرد و حتى به انتقاد از ايران بدليل ادامه و توسعه غنى سازى اورانيوم نيز پرداخت. در بخش دوم و در زمينه همكارى براى رفع ابهام، دبريكل آژانس به اميد دريافت اطلاعات بيشتر از ايران، از پيشرفت همكاريها با ايران قدردانى كرد- نكته اى كه ايران در مقابل از آن قدردانى فراوان بعمل آورد. فراموش نكنيم كه در همان زمان نيز عليرغم خشنوديهاى فراوان تهران از مفاد گزارش البرادعى، اين مفاد گزارش دبيركل آژانس نبود كه مانع از طرح و تصويب قطعنامه تازه تنبيهى شوراى امنيت عليه ايران شد. عامل عمده و موثر، انتشار بخشهائى از براورد سازمانهاى اطلاعاتى امريكا از فعاليتهاى اتمى ايران و اعلام ترك پيگيرى ايران در راه دستيابى به سلاحهاى اتمى از سال ۲۰۰۳ بود كه نه تنها پرونده اتمى ايران را در شوراى امنيت بطور موقت از گردش خارج ساخت كه همچنين خطر هجوم نظامى عليه ايران را نيز كه پيش از آن كاملاً محتمل بنظر ميرسيد بميزان فوق العاده زيادى كاهش داد.
تهران، با استناد به اظهارات مسئولان جمهورى اسلامى در اين مورد، ظاهراً انتظار داشت كه در نتيجه گنجانده شدن چند خط مثبت در بخش دوم گزارش البرادعى، داير بر تأييد پيشرفت همكارى با ايران، مضوع تصويب قطعنامه تنبيهى تازه كان لم يكن تلقى شده و بفراموشى سپرده شود. حال آنكه روند جارى تحولات مربوط نشان ميدهد كه انتظار تهران دراين مورد انتظارى واهى است. با اين وجود، و با در نظر داشتن نتيچ بازدارنده انتشار گزارش اطلاعاتى امريكا، بنظر ميرسد كشورهاى اروپائى و امريكا نميخواهند اينبار هيچ فرصتى را به احتمالات بسپارند. آنها انچنان كه از قراين برميايد، مصمم بنظر ميرسد كه حتى با اشراف پيش هنگام از مسير گزارش اينده البرادعى، و امكان موج سازى تبليغاتى طى طرح مباحث انتقادى اعضاء شوراى حكام كه پس از دريافت گزارش البرادعى صورت خواهد گرفت، زمينه اتفاق نظر بيش از پيش درشوراى امنيت را فراهم ساخته و فشارهاى سياسى اقتصادى عليه ايران را افزايش دهند.
آنها اطمينان دارند كه گزارش البرادعى در بخش تامين خواسته ها مصرح در قطعنامه ها كاملاً منفى و در بخش انجام همكاريهاى اخير نيز غير كامل و در نتيجه توام با ادامه پاره اى ابهامها خواهد بود. گزارش هفته آينده البرادعى يقينا بار ديگر با صراحت ياد آور خواهد شد كه قادر به تأييد غير نظامى بودن برنامه هاى توسعه اتمى ايران نيست، ضمن آنكه دليلى براى اثبات عكس آن نيز در اختيار ندارد.
در نتيجه با توجه به اين نكته كه همكارى اخير ايران با آژانس تنها منوط به رفع ابهام از گذشته برنامه هاى اتمى ايران است و نه رفع نگرانى هاى جارى شوراى امنيت از اينده آن، دادن امتياز كوچكى به چند عضو موقت شورا از راه قبول تامل چند هفته اى تا زمان انتشار گزارش البرادعى، بهاى كمى است كه اعضاء دائم شورا براى رسيدن به هدف نهائى خود كه متوقف كردن برنامه اتمى ايران است راضى به پرداخت آن شده اند. در اين ميان ايران كه ادامه همكارى با آژانس را براى پرهيز از انتقاد هاى بيشتر غير قابل اجتناب ميبيند، ضمن باز كردن قفل فعاليتهاى پوشيده اتمى خود و در نتيجه اسيب پذيرتر كردن آنها، متعاقبا قطعنامه تنبيهى تازه را نيز در يافت خواهد كرد. به اين ترتيب ديپلماسى اتمى ايران در ادامه پيروزيهاى شكوهمند دوسال گذشته، يكبار ديگر چوب و پياز را با هم خواهد خورد.
Rtaghizade@aol. com