يك ساعت و بيست دقيقه طول مى كشد تا درياى خزر در برابر چشمان مسافرانى كه از تهران به شمال سفر مى كنند پديدار شود.
دستكم هر سال ۴ ميليون نفر از اين بخت استفاده خواهند كرد؛ تنها صد و بيست كيلومتر و نابودى بخش بزرگى از تنها جنگل هاى انبوه باقى مانده در ايران.
هر چند كه آزاد راه معروف تهران- شمال، به يكى از مهم ترين دغدغه هاى چند سال اخير دوستداران محيط زيست ايران بدل شده است، اما چه بسا به همان اندازه براى برخى از كسانى كه تنها به فكر رسيدن هر چه زودتر به درياى خزر هستند، بى اهميت باشد.
پروژه آزاد راه تهران- شمال، يازده سال پيش، با واگذارى زمين به بنياد مستضعفان آغاز شد. در آن زمان، نيمى از اين پروژه را بنياد مستضعفان و نيمى ديگر را دولت برعهده گرفت.
اين پروژه در قلب طبيعتى ساخته مى شود كه نه تنها در ايران كه در تمام جهان يكى از گونه هاى بى نظير است.
اسماعيل كهرم، كارشناس محيط زيست و حيات وحش به راديو فردا مى گويد: «جنگل هاى شمال ايران از نوع هيركانى هستند و ريشه در شصت و پنج تا هفتاد ميليون سال پيش دارند. اين جنگل هاى هيركانى به دوره اى تعلق دارند كه اگر كسى بخواهد اجداد جنگل هاى فعلى در اروپا را مطالعه كند، بايد بيايد به اينجا رجوع كند.»
آقاى كهرم معتقد است كه ايرانى ها از اهميت جنگل هاى شمال، «غافل» هستند و مى افزايد: «در سى و پنج سال گذشته انبوهى اين جنگل ها به نصف تقليل پيدا كرده و احتمالا تا سى يا سى و پنج سال آينده هيچ اثرى از آن ها نخواهد ماند. اين جنگل ها براى ما آب و هوا توليد مى كنند، زيرشان منابع آبى است كه ايرانى ها از ان استفاده مى كنند.»
نه تنها كارشناسان بلكه دوستداران محيط زيست، بارها اعتراض هاى زيادى به ساخت آزاد راه تهران- شمال كرده اند.
تقريبا همه با ساختن آزاد راه موافقند، اما نكته اى كه بسيارى از فعالان محيط زيست بر آن تأكيد مى كنند، غيركارشناسى بودن اين طرح است.
سرپرست معاونت انسانى سازمان حفاظت محيط زيست در مصاحبه اى با خبرگزارى ايسنا مى گويد: «تنها يك منطقه از ۴ منطقه پروزه آزاد راه، طرح حفاظتى از محيط زيست دارد.»
و اتفاقا منطقه حساسى كه از قلب مراتع حفاظت شده البرز مركزى عبور مى كند، به گفته رئيس اداره محيط زيست چالوس هيچ طرح مديريت زيست محيطى ندارد.
اما نه تنها مسئولان محيط زيست در ايران بلكه گروه بزرگى از دوستداران محيط زيست تا امروز بارها به اجراى پروژه آزادراه اعتراض كرده اند.
اما همه اين ها تنها يك روى جريان است.
آزادراهى كه تهران را به سواحل خزر وصل مى كند در ده سال گذشته به يك منطقه تجارى تبديل شده است. البته نه تجارت معمول در مراكز خريد و پاساژها، بلكه تجارت زمين.
بخش بزرگى از آزاد راه تهران شمال، از مناطق بكرى مى گذرد كه پيشتر مراتعى بودند كه صاحبان اصلى آن، گونه هاى مختلف جانوران كوه هاى البرز بودند. امروزه هر قطعه زمين صاحب يا صاحبانى دارد و هر كسى در فكر فروش آن هاست.
به عنوان يك خريدار با يكى از معامله كنندگان زمين در بخش سوم آزاد راه، يعنى همانى كه از البرز مركزى مى گذرد و يكى از مهم ترين مناطق زيست محيطى ايران است، تماس گرفته ايم و پرسيده ايم چگونه مى توانيم وسط جنگل زمين بخريم. ؟
فروشنده زمين به ما [به عنوان خريدار] مى گويد: «اين زمين ها در شعاع ۵ كيلومترى آزاد راه است. يعنى در واقع در منطقه فاز سه. البته بگويم كه اگر سند مى خواهيد، زمين هاى ما سند رسمى ندارند. چون در آن مناطق سند زمين ها معمولا شورايى است. يعنى يك قولنامه اى بين افراد نوشته مى شود و آن قولنامه به تأييد شوراى قانونى محل مى رسد.»
روستاييان همجوار با آزادراه تهران شمال هر كدام مى خواهند از اين آزاد راه سهمى ببرند. اگر هر تكه آزاد راه به روستايى در البرز وصل شود، سيل عظيم مسافران فصلى به مناطقى مى روند كه حتى از امكانات اوليه دفع زباله بى بهره اند.
جنگل هائى نابود مى شوند كه نه تنها ريه هاى ايران توصيف مى شوند، كه بخشى از اكسيژن كره زمين را هم تامين مى كنند.
«خاطرم هست كه چند سال پيش، يكى از دانشمندان پاكستان به من گفت ما در سى سال گذشته زمين هايمان را از ۵ ميليون هكتار به يازده ميليون هكتار رسانده ايم كه براى شما اكسيژن توليد كرده است. شما چه كرده ايد؟ و من شرمگين شدم و جواب ندادم كه ما در همين مدت مشغول تراشيدن زمين ها بوديم و مقدارشان را به نصف تقليل داديم.»
اسماعيل كهرم اين جمله را مى گويد و گفت و گويش را با ما به پايان مى رساند.