براى نمايش فيلم در ايران بايد كفش آهنين پوشيد و از هفت خوان عبور كرد. فيلم هاى زيادى را مى توان نام برد كه پشت يكى از خوان ها گير افتاده و كارگردان و تهيه كننده آن نااميد شده اند.
نسل جديد سينماى ايران اضافه بر اين هفت خوان، بايد از خوان هاى ديگرى نيز بگذرد و در آخر كار نيز ناگزير شود، به جاى نمايش عمومى فيلم، به نمايش در چند جشنواره معتبر و غير معتبر بسنده كند.
امسال قرار بود «جشنواره فيلم هاى فرهنگى» به منظور آسان تر كردن نمايش فيلم هاى فرهنگى كه جوانان مى سازند و اغلب در جشنواره هاى بين المللى نيز پذيرفته مى شوند، برگزار شود.
بر اساس اين طرح قرار بود فيلم ها در سانس هائى از چند سينما به نمايش در ايد، اما پس از اين كه برخى از روزنامه هاى وابسته به اصولگرايان در سلسله مقاله هائى به نقد اخلاقى و ارزشى فيلم هائى كه قرار است در اين جشنواره به نمايش در ايد، پرداختند، اين جشنواره متوقف شد.
در اين نقد ها كارگردانان اغلب فيلم ها به ترويج «اباحه گرى» و «مخالفت با دين و نظام» متهم شده بودند. البته پيش از آن تنى چند از كارگردانان اين فيلم ها نيز مخالفت خود را با شركت در اين جشنواره اعلام كرده و آن را به نفع سينماى مستقل و فرهنگى ندانسته بودند.
فيلمسازى براى كارگردانان نسل جديد در ايران حرفه دشوارى است. آنان پس از اين كه چند فيلم كوتاه كار كردند، مى توانند براى ساخت فيلم بلند سينمايى درخواست بدهند و اگر پذيرفته شدند بايد براى تصويب فيلمنامه و اجازه ساخت فيلم و اجازه نمايش آن دوندگى كنند.
البته بحث سرمايه هم بحث مهمى است و اگر آنها توانستند از همه اين مراحل بگذرند، تازه نوبت به اكران كه سخت ترين خوان سينماى ايران براى جوانان است، مى رسد.
مى توان فهرست بلندى از فيلمسازان نسل جديد تهيه كرد كه برخى از آنان عليرغم برخوردارى از شهرت سينمايى در خوان آخر گير افتاده اند و راهى براى نمايش فيلم خود نمى يابند. براى نمايش عمومى فيلم در ايران مميزى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى و سپس امكان اكران در گروه هاى سينمايى سخت ترين كار است.
در ميان افرادى كه پشت خوان مميزى گير افتاده اند، نام هاى بزرگى چون عباس كيارستمى، جعفر پناهى، داريوش مهرجويى، محسن مخملباف، بهمن قبادى،
و منيژه حكمت را مى توان ديد، اما فهرست جوانانى كه عليرغم دريافت مجوز نمايش، امكانى براى نمايش عمومى فيلم خود پيدا نكرده اند، بلندتر است.
كارشناسان مشكل اصلى را كمبود سالن سينما مى دانند و معتقدند كه نسبت سالن هاى نمايش دهنده فيلم نسبت به ميزان توليد فيلم در ايران بسيار پايين است و اغلب سينماها نيز فرسوده است. اين مشكلى جدى است، اما همه مشكل نيست.
در جشنواره بيست و پنجم فجر فيلم هائى حضور داشتند كه اگر چه مورد توجه منتقدان قرار گرفتند، اما اكنون در نوبت اكران جايى ندارند و كارگردانان و تهيه كنندگان آن نيز اميدى به نمايش عمومى فيلم خود ندارند.
«بازهم سيب دارى» ساخته بايرام فضلى يكى از اين فيلم هاست كه اگر چه كارگردان اميدش را براى نمايش عمومى آن در ايران از دست نداده است، اما خبرهاى خوشى درباره اكرانش به گوش نمى رسد.
فيلم «آن سه» ساخته تقى نعمتى كه امسال در جشنواره لوكارنو توانست يكى از جوايز حاشيه اى را از آن خود كند، نيز يكى از فيلم هائى بود كه در جشنواره بيست و پنجم فجر حضور داشت، اما مورد توجه داوران قرار نگرفت.
تهيه كننده اين فيلم نيز به تازگى اعلام كرده است كه اكران اين فيلم در داخل ايران بازدهى ندارد و فقط به اكران خارج از كشور مى انديشد.
فيلم «آدم» ساخته عبدالرضا كاهانى فيلم ديگر جشنواره فجر بود كه در نوبت اكران جايى ندارد و تلاش هاى كارگردان و تهيه كننده تا كنون براى نمايش عمومى آن به جايى نرسيده است.
فيلم هائى از اين دست كم نيستند، اما نام يكى از بازيگران معروف سينماى ايران نيز در ميان كارگردانانى ديده مى شود كه امكان نمايش عمومى فيلم هايش وجود ندارد.
نيكى كريمى در جشنواره بيست و پنجم فجر با فيلمى با نام «چند روز بعد» حضور داشت. فيلم قبلى او «يك شب» نيز كه در چند جشنواره خارجى مورد توجه قرار گرفت، امكان نمايش ندارد.
اكنون هر دو فيلم نيكى كريمى پشت خوان هفتم گير افتاده است. او چند ماه قبل در نامه هائى سرگشاده به عدم صدور مجوز «يك شب» اعتراض كرد، پس از اين اعتراض قول صدور مجوز فيلم داده شد، اما هنوز اين فيلم و فيلم بعدى او امكان اكران ندارند، هر چند هر دو فيلم در دو دوره جشنواره فيلم فجر به نمايش در آمده اند.
نيكى كريمى تنها كارگردانى نيست كه تمام آثارش در پشت هفت خوان مانده است، سامان سالور نيز با دو فيلم پشت هفت خوان است، «ساكنان سرزمين سكوت» و «چند كيلو خرما براى مراسم تدفين» .
او با اين دو فيلم در جشنواره هاى مختلفى حضور داشته و توانسته است جوايز معتبرى را از آن خود كند اما نتوانسته است، راهى براى نمايش فيلم هاى خود در ايران پيدا كند.
فيلم هاى مانى حقيقى نيز چنين سرنوشتى پيدا كرده اند، او پس از اين كه نتوانست براى فيلم «آبادان» كه با نظر مثبت منتقدان روبه رو شد، اجازه اكران بگيرد، حتى اجازه نيافت فيلمش را به جشنواره هاى خارجى بفرستد، سراغ فيلم «كارگران مشغول كارند» رفت.
در اين فيلم چند بازيگر برجسته سينما مى خواهند سنگى بزرگ را از وسط جاده بر دارند. انگار كه استعاره اى باشد از وضعيت فيلم هاى خود او و ديگر كارگردانان نسل جديد سينماى ايران. گويا او هنوز نتوانسته سنگى را كه بر سر راه فيلم هايش قرار دارد، بردارد.
محمد رسول اف با فيلم «جزيره آهنى» ، محمد شيروانى با فيلم «ناف» و مونا زندى با فيلم «عصر جمعه» و حسن يكتا پناه با فيلم هائى چون «پرنده آبى» و «داستان ناتمام» ، به نسلى تعلق دارند كه امكان نمايش آثارشان هر چند موفق و بديع، در ايران وجود ندارد.
در اين ميان نبايد محسن امير يوسفى را از ياد برد كه با فيلم «خواب تلخ» جايزه اى از جشنواره كن گرفت، اما فيلمش در ايران به محاق توقيف رفت و كوشش هايش براى گرفتن مجوز نمايش به جايى نرسيده است.
برخى مواقع، بعضى از اين فيلم ها به خاطر يك سوء تفاهم در خوان مميزى گير مى كنند و گاهى هم كه دولت، مميزى را از ياد مى برد، سازكارهاى بازار سينماى ايران به خوبى از عهده متوقف كردن آنان بر مى آيد.
اغلب اين كارگردانان دستى نيز در كار فيلم مستند و كوتاه دارند و چه بسا بخش اصلى كار برخى از آنان مستند و كوتاه باشد، اما اين روزها ساختن فيلم مستند و كوتاه نيز در ايران با دشوارهايى روبه رو است كه راه تنفس را براى نسل تازه كارگردانان سينماى ايران تنگ تر مى كند.