انتشار امار توليد نفت خام كشورهاى عضو اوپك از سوى اين سازمان نشان ميدهد كه توليد نفت خام ايران با كاهش بيش از ۴۰ هزار بشكه نفت به ۳. 8 ميليون بشكه در روز رسيده است. اين در حالى است كه ساير كشورهاى عضو اوپك موفق به افزايش توليد نفت خام خود شده اند.
كاهش توليد روزانه ۴۰ هزار بشكه نفت خام ايران اگرچه موضوع تازه اى نيست و در ادامه كاهش مستمر توليد طى ۱۸ ماه گذشته صورت ميگيرد و لى با توجه به عدم توفيق مديريت حاكم بر صنايع نفت در تغيير روند كاهش توليد، ميتواند بعنوان اعلام خطرجدى در مورد اينده ظرفيت توليد و توانائيهاى ايران در حفظ بازارهاى صادرات نفت آن كشور تلقى شود.
سابقه كاهش توليد
كاهش توليد نفت خام ايران تقريبا از ابتداى سال ۲۰۰۶ ميلادى آغاز شد و تاكنون بصورت مستمر ادامه يافته است. سهميه توليد نفت خام ايران از مجموع توليد روزانه نفت اوپك، ۴. 3 ميليون بشكه در روز است. حال آنكه توليد متوسط روزانه نفت ايران اينك به ۳. 8 ميليون بشكه در روز رسيده است. فا صله اين دورقم حكايت ازكاهش توليد حدود نيم ميليون بشكه نفت نسبت به سقف توليد و سهميه متعارفى ايران در اوپك دارد.
كاهش توليد نفت خام ايران تصميمى نيست كه داوطلبانه اتخاذ شده و مصالح فنى و يا اقتصادى خاصى را تامين كند چرا كه همزمان كليه كشور هاى عضو اوپك، بجز ايران، به افزايش توليد و صادرات نفت خام خود مبادرت ورزيده اند. در نتيجه، توليد روزانه اوپك طى ماه گذشته به ۳۰ ميليون و ۳۸۰ هزار بشكه در روز رسيده است.
هدف تعيين شده از سوى اوپك در مورد توليد روزانه اعضاء آن ۲۵. 8 ميليون بشكه در روز است. عراق از اين نظام سهميه بندى خود را كنار كشيده و بقيه اعضاء، بروى كاغذ، به اين نظام پايبندند و لى على رغم تعهد به حفظ سهميه خود، توليد مجموع ده كشور (ظاهراً) پايبند به سهميه در ماه گذشته بالغ بر ۲۶ ميليون و ۵۶۹ هزار بشكه در روز بوده است.
كشور عراق با توليد ۲ ميليون و ۱۴۹ هزار بشكه نفت در روز بيشترين ميزان افزايش توليد در ميان ۱۲ كشور عضو اوپك را داشته است. عربستان سعودى نيز با توليد روزانه ۸ ميليون و ۵۲۶ هزار بشكه همچنان با فاصله چشم گير با ساير اعضاء همچنان در رأس ليست توليد كنندگان اوپك قرار داشته است.
دلايل كاهش توليد در ايران
مطابق برنامه هاى اعلام شده از سوى ايران، توليد نفت خام ايران قرار بود تا سال ۲۰۰۹ ميلادى به ۵ ميليون بشكه در روز افزايش يابد. با توجه به كاهش چشم گير ميزان توليد نفت خام ايران، رسيدن به هدف بالا در شرايط كنونى عملا نا ممكن خواهد بودو.
تعداد زيادى از چاههاى نفت ايران به نيمه دوم عمر خود رسيده اند و كاهش توليد از مخاذن مربوط بانها تا حدودى طبيعى است ولى با استفاده از تكنولوژى پيشرفته، استفاده از تزريق گاز و سرمايه گذارى بيشتر ميتوان ميزان بازدهى اين چاهها را افزايش داد.
در طول دو سال گذشته شزكت نفت موفق به تزريق كافى گاز به چاههاى فرسوده نشده و تكنولوژى مورد استفاده در بهره بردارى از اين چاهها نيز قديمى است. تكنولوژى پيشرفته بهره بردارى كه در تمامى كشورهاى نفت خيز خليج فارس بجز ايران مورد استفاده قرار ميگيرد، نمك زدائى از نفت، جداسازى اب مخلوط با نفت، از ميان برداشتن موانع محيطى، افزايش فشار چاه، و استفاده از ابزارهاى حفا رى مدرن را ممكن ميسازد.
كاهش سرمايه گذارى و رويكردن به شيوه هاى ارزان براى استخراج و افزايش ميزان بازدهى نفت در ايران بخصوص طى سالهاى اخير موجب شده كه ميزان كاهش ساليانه (افت توليد) به ۷% برسد حال آنكه اين ميزان در عربستان سعودى ۱/۵% و در بقييه كشورهاى عضو اوپك در حدود ۲% است.
البته عوامل ديگرى مانند: نوع نفت مورد استخراج (مخلوط، سبك و يا سنگين)، مشخصات مخزن مورد بهره بردارى و زمان توليد نيزميتواند به كاهش موضعى سطح بازيافت از چاه منجر شود ولى استمرار كاهش توليد نفت ايران علاوه بر مشكلات فوق ريشه در كاهش سرمايه گذارى و عدم استفاده از تكنولوژى پيشرفته بهره بردارى دارد.
اشتياق توليد كنندگان به افزايش صادرات
بى توجهى اعضاء اوپك به رعايت سهميه توليد خود در اوپك و ميل آنها به افزايش توليد و صادرات نفت خام، بدليل ادامه گرمى بازار نفت و بالا بودن قيمتهاى اين كالا است. در اين شرايط كاهش توليد نفت خام ايران ميتواند بعنوان يك رويداد غير متعارفى مابين ساير اعضاء اوپك تلقى شود.
خطر از دست رفتن بازار
طبيعى است كه كاهش سطح توليد نفت خام ايران در شرايط افزايش مستمر مصرف داخلى تنها ميتواند به كاهش ميزان صادرات نفت خام منجر شود. اگرچه در شرايط جارى و بدليل افزايش قيمت نفت در بازارهاى جهانى، كاهش صادرات نفت ايران موجب كاهش صورى درامد هاى صادراتى ايران نشده، و لى نگرانى عمده در مورد ادامه روند كنونى كاهش توليدو قدرت ايران براى حفظ بازارهاى صادراتى نفت خام است.
درامد صادرات نفت خام ايران در سال جارى ميتواند به ۶۰ ميليارد دلار بالغ شود كه در هر حال درامد چشمگيرى است و در كوتاه مدت ميتواند عواقب كاهش توليد نفت ايران و از دست رفتن بازارهاى صادراتى را پنهان نگاهدارد، و لى اين رقم در مقايسه با پيش بينى ۲۸۰ ميليارد دلار در آمد صادرات نفت عربستان سعودى در سال جارى رغم چندان بزرگى نيست.
نكته با اهميت در مورد كاهش سطح توليد نفت خام ايران، درعواقب حركت ساير كشورهاى توليد كننده براى اشغال بازارهاى سنتى نفت ايران نهفته است. از اين لحاظ عربستان سعودى با ايجاد ظرفيت اضافى توليد بالغ بر ۲ ميليون بشكه نفت در روز يك خطر بالقوه براى بدست گرفتن بازارهاى صادرات نفت ايران محسوب ميشود و عراق با دست يافتن به ظرفيت بالغ بر دوميليون بشكه نفت در روزيك رقيب و خطر بالفعل است
. كاهش توليد نفت خام ايران در شرايطى صورت ميگيرد كه آن كشور با اعلام دارابودن ۱۳۸ ميليارد بشكه ذخاير در جاى نفت از اين لحاظ بعد از عربستان سعودى در رتبه دوم جهانى قرار گرفته است.
