گزارش روز پنج شنبه آژانس بين المللى انرژى اتمى واقعيتى را تأييد كرد كه بر همگان آشكار بود و آن هم اينكه ايران به جاى توقف غنى سازى اورانيوم، آن را گسترش داده است.
اين گزارش هم به شوراى آژانس بين المللى انرژى اتمى و هم به شوراى امنيت سازمان ملل فرستاده شده است و انتظار مى رود، شش كشور قدرتمند جهان هم رايزنى هاى خود را درباره چگونگى افزايش فشارها بر جمهورى اسلامى ايران، هفته آينده در لندن آغاز كنند.
بسيارى از كشورهاى غربى بر اين باورند كه احتمالا ايران به طور مخفيانه به دنبال دسترسى به سلاحهاى اتمى است. به همين خاطر هم جامعه بين المللى در پى محدود كردن برنامه اتمى ايران است؛ به خصوص غنى سازى اورانيوم كه هم مى تواند براى توليد سوخت نيروگاه هاى هسته اى و هم براى توليد بمب اتمى بكار رود.
ايران مى گويد تمامى فعاليت هاى هسته اى آن كشور صلح آميز است. مقامات ايرانى گفته اند آماده اند در چارچوب مذاكرات، تضمين كنند كه به دنبال سلاح هسته اى نخواهند رفت. در عين حال رهبران ايران هر گونه پيش شرط را براى آغاز مذاكرات رد كرده اند.
احتمال تحريم هاى گسترده
مارك فيتزپاتريك، كارشناس ارشد امور خلع سلاح موسسه بين المللى مطالعات استراتژيك در لندن، معتقد است كه ايران اكنون با احتمال تحريم هاى گسترده ترى مواجه مى شود.
وى مى گويد: «شوراى امنيت سازمان ملل دور ديگرى از تحريم ها را عليه ايران بررسى خواهد كرد.»
به گفته او شوراى امنيت در قطعنامه ماه دسامبر گذشته مشخصا اعلام كرد كه اگر ايران مهلت ۶۰ روزه سازمان ملل را براى توقف غنى سازى اورانيوم ناديده بگيرد بر اقدامات شوراى امنيت افزوده مى شود.
در ۲۳ ماه دسامبر گذشته شوراى امنيت سازمان ملل بات صدور قطعنامه اى، تحريم هاى محدودى را عليه ايران وضع كرد.
اين قطعنامه به دنبال چندين هفته بحث و جدل به تصويب رسيد كه ظاهرا ناشى از مخالفت هاى چين و روسيه با تحريم هاى اقتصادى بود. چين و روسيه از اعضاى دايمى شوراى امنيت، داراى روابط اقتصادى با ايرانند و هر دو كشور نيز بر نياز به يافتن راه حل ديپلماتيك در بحران كنونى تأكيد كرده اند.
توافق دور از دسترس
شانون كايل، كارشناس ارشد انستيتوى بين المللى صلح استكهلم، شك دارد كه اعضاى شوراى امنيت بتوانند به خاطر مخالفت هاى احتمالى چين و روسيه بر سر تحريم هاى شديدترى عليه ايران به توافق برسند.
آقاى كايل مى گويد: «به خاطر مسائل اقتصادى و استراتژيك چين و روسيه حاضر نخواهند شد تحريم هائى را بپذيرنند كه واقعاً جنبه تنبيهى داشته باشد.»
اما آقاى فيتزپاتريك مى گويد كه ادامه رسيدگى به پرونده هسته اى ايران در شوراى امنيت «آرام و دردناك» خواهد بود؛ با اين حال وى بر اين باور است كه چين و روسيه با وضع تحريم هاى بيشتر عليه ايران موافقت خواهند كرد.
فيتزپاتريك مى گويد: «آنها به اجراى تحريم هاى كه روابط اقتصادى و استراتژيكشان را با ايران به خطر بيندازد علاقه ندارند. آما در عين حال روابط مهم استراتزيكى با آمريكا و اروپا دارند و مى خواهند جزيى از راه حل باشند. آنها مى خواهند در صحنه بين المللى نقش ايفا كنند.»
فشارهاى مضاعف
در ماه هاى اخير، فشارهاى خارج از دايره سازمان ملل نيز بر ايران افزوده شده است. آمريكا محدوديت هائى را براى برخى از بانك هاى ايرانى ايجاد كرده و شمارى از بانك هاى اروپايى هم روابط خود را با جمهورى اسلامى ايران محدود كرده اند. ناظران معتقدند كه به دنبال ناديده گرفتن مهلت سازمان ملل از سوى ايران، اين گونه اقدامات نيزعليه ايران فزايش خواهد داشت.
همزمان و على رغم همه فشارها، مقامات ايرانى گفته اند كه به فعاليت هاى هسته اى حساس خود ادامه مى دهند. در ماه ژانويه، آيت الله على خامنه اى، رهبر جمهورى اسلامى ايران گفت كه ملت ايران از حقوق هسته اى خود صرف نظر نمى كند و مقامات هم حق ندارند ملت را از اين حق خود محروم كنند.
آقاى كايل، كرشناس هسته اى مى گويد: «به دشوارى مى توان پيش بينى كرد كه بحران هسته اى بر سر برنامه اتمى ايران به كجا مى انجامد. بديهى است كه احتمال اقدام نظامى وجود دارد. شايد از سوى امريكا يا اسراييل و اين در صورتى است كه ايران به قابليت توليد بمب اتمى دست يابد. اما فكر مى كنم هنوز براى ديپلماسى فرصت هست. ايران قابليت توليد سلاح اتمى را تا سال ۲۰۰۹ يا ۲۰۱۰ ميلادى نخواهد داشت.»
ديپلماسى يا جنگ؟
دولت جرج بوش رئيس جمهورى آمريكا گفته است كه براى مقابله با برنامه هسته اى ايران تمامى گزينه ها، در دستوركار قرار دارد. گرچه مقامات ارشد آمريكا گفته اند كه به ديپلماسى پايبندند.
مقامات آلمانى هم گفته اند كه همچنان اميدوارند كه ايران در صورتى كه نشان دهد واقعاً خواستار مذاكره است،
به ميز مذاكره باز گردد.
آقاى فيتزپاتريك كارشناس انستيتوى مطالعات استراتژيك مى گويد انتظار دارد كه در هفته هاى آينده تلاش هاى ديپلماتيك از سوى دوطرف درگير در بحران هسته اى افزايش يابد.
وى مى افزايد: «اشاره هائى از سوى ايران براى توقف فعاليت هائى كه شوراى امنيت خواستار آن بود، ديده شده است. از سوى ديگر آمريكا با توافقى كه با كره شمالى داشت، نشان داد براى گفت و گو با كشورهايى كه دشمن محسوب مى شوند انعطاف پذيرى دارد.»
گزارش آزانس بين المللى انرژى اتيم در حالى منتشر شد كه در داخل ايران نگرانى ها درباره هرينه رويارويى با غرب افزايش يافته است.
چندو روز پيش سازمان مجاهدين انقلاب اسلامى با انتشار بيانيه اى از ايران خواست فعاليت هاى هسته اى حساس خود را متوقف كند تا جلوى تصويب قطعنامه ديگرى عليه ايران از سوى سازمان ملل گرفته شود.