اوائل ماه فوريه سى و پنج تن از نمايندگان مجلسين عوام و اعيان بريتانيا با تسليم اعتراض رسمى به مراجع قانونى خواستار برداشتن نام سازمان مجاهدين خلق از فهرست گروههايى شدند كه دولت بريتانيا آنان را سازمانهاى تروريستى مى داند.
در رأس اين اقدام، لرد كربت، عضو مجلس اعيان بريتانيا از حزب كارگر قرار دارد كه در حال جمع آورى امضا براى طرحى در مجلس اعيان است كه در صورت تصويب، وزير كشور بريتانيا را وادار مى سازد كه با دلائل و مدارك جديد ثابت كند كه چرا سازمان مجاهدين خلق بايد همچنان گروهى تروريستى شناخته شود.
دولت بريتانيا پنج سال پيش سازمان مجاهدين خلق را در فهرست گروههايى كه تروريست مى دانست قرار داد و اكنون لرد كربت و همفكرانش مى گويند اگرچه اين سازمان در گذشته مشى مسلحانه داشته اما اكنون فعاليتى كاملاً غيرخشونت آميز دارد و براى بريتانيا يا منافع اين كشور در ديگر نقاط جهان هيچ خطر امنيتى ايجاد نمى كند.
براى بررسى اين موضوع گفتگويى انجام داده ايم با لرد كربت، سپس به استدلال دولت بريتانيا را براى تروريست دانستن مجاهدين خلق پرداخته ايم و در پايان در گفتگويى با يرواند آبراهاميان، متخصص تاريخ معاصر ايران، دليل حمايت برخى سياستمداران غربى از مجاهدين خلق را جويا شده ايم.

گفتگو با لرد كربت
در مصاحبه اى با لرد كربت درباره تلاش او براى خارج ساختن مجاهدين خلق از فهرست گروههاى تروريستى پرسيديم و او چنين پاسخ داد:
تنها دليلى كه از ابتدا براى اين ممنوعيت وجود داشت تقاضاى ملاها از جك استرا، وزير خارجه وقت بود؛ حكومت ايران براى شروع مذاكره با اروپا بر سر برنامه هسته اى، شرطش اين بود كه سازمان مجاهدين خلق در فهرست گروه هاى ممنوعه قرار بگيرد.
آيا فكر نمى كنيد كه قرار دادن سازمان مجاهدين در فهرست گروههاى تروريستى اين بود كه اين گروه عمليات نظامى و حملاتى به ايران انجام داده و دست به ترور و كشتن شمارى از مقامهاى ارشد حكومت آن كشور زده است؟
گفتگو با لرد كربت
آنها اين كارها را كردند ولى تاريخ اين كارها به قبل از سال ۲۰۰۱ بر مى گردد، آنها هيچگاه اهداف غيرنظامى را مورد حمله قرار نداده اند.
اما در مورد مقامهاى دولتى، آنها يك جنايتكار باسابقه را كه رئيس زندان اوين بود ترور كردند، كسى كه در قتل دهها هزار نفر دخيل بوده و در اين شرايط، اين نوع حملات درست است اما نكته اصلى اين است كه در سال ۲۰۰۱ كه سازمان مجاهدين خلق در اين فهرست قرار گرفت دو موضوع روشن بود؛ اول اينكه اين سازمان هيچ نوع تشكيلاتى در قلمرو بريتانيا نداشت و ثانياً هيچ مدرك و دليلى براى اينكه مجاهدين خلق فعاليتها و اقدامات خصمانه عليه بريتانيا داشته باشند در دست نبوده است.
ولى معمولاً اين روشى است كه در مذاكرات بين دولتها مرسوم است، يعنى هر طرف در مقابل توافق، خواستار امتيازاتى است، فكر نمى كنيد كه حتى اگر به گفته شما دولت بريتانيا امتياز هم داده باشد، چنين كارى هميشه و همه جا اتفاق مى افتد؟
اين مهم نيست كه روشى است مرسوم يا غيرمرسوم، آنچه من مى گويم اين است كه چنين ملاحظاتى دليل كافى و اصولى براى براى گذاشتن يك سازمان در فهرست گروههاى ممنوعه نيست و اگر حقيقت را بخواهيد به اعتقاد من از زمان تنظيم فهرست گروههاى تروريستى در سال ،۲۰۰۱ به هيچ يك از گروههايى كه نامشان در فهرست قيد شد، فرصت داده نشد كه شواهدى را كه عليه آنها تنظيم شده ببينند يا درباره آن اظهارنظر كنند و اين وضعيت هنوز به همين منوال است.
خود شما شخصاً چرا فكر مى كنيد مجاهدين خلق نبايد در فهرست گروههاى تروريستى باشند؟
در مقابل حكومت فعلى ايران كه رژيمى آدمكش است بايد از گروهى دفاع كرد كه خواستار برقرارى حكومتى غيرمذهبى و دموكراتيك در ايران است.
شما فكر مى كنيد دولت بريتانيا تصميم اشتباهى گرفته است، چرا ساير كشورهاى اروپايى و وزارت خارجه آمريكا هم سازمان مجاهدين خلق را در فهرست گروههاى تروريستى قرار داده اند؟
اين موارد مثل آبله مرغان است كه به همه جا سرايت مى كند، وقتى دولت بريتانيا سازمان مجاهدين خلق را در اين فهرست گذاشت اتحاديه اروپا هم همين كار را تكرار كرد و بعد از آن هم دولت آمريكا؛ ولى چنين حالتى دليل اصولى بودن تصميم اوليه دولت بريتانيا نيست.
لرد كربت در مقابل اشاره ها به شواهدى كه سازمان ديده بان حقوق بشر در مورد نقض مكرر و فاحش حقوق بشر در نظام درون سازمانى مجاهدين خلق منتشر كرده است، آنها را بى اساس و فاقد سنديت لازم توصيف كرد و در مورد اظهارات اعضاى سابق سازمان مجاهدين خلق كه در برنامه ها و مصاحبه هاى گوناگون اين سازمان را متهم به شكنجه و بدرفتارى با آنها در اردوگاههاى سازمان در عراق كرده اند، آنها را متهم به وابستگى به حكومت ايران كرد.
مجاهدين خلق و دولت بريتانيا
در سال ۲۰۰۰ ميلادى قانون جديدى در بريتانيا تصويب شد با عنوان قانون مبارزه با تروريسم.
بر اساس اين قانون كه در راستاى اقدامات مشابه ساير دولتهاى اروپايى صورت گرفت، دولت بريتانيا ۴۴ گروه مسلح فعال در نقاط مختلف جهان را كه از نگاه اين دولت روشهاى تروريستى داشتند در فهرست گروههاى ممنوع قرار داد.
اين گروهها از شمال آفريقا تا خاورميانه و پاكستان و سرى لانكا را شامل مى شدند؛ سازمان مجاهدين خلق هم از جمله اين ۴۴ گروه بود.
گفتار پدرام فرزاد در اين زمينه
استدلال بريتانيا و ساير دولتهاى اروپايى اين بوده و هست كه دهه ۱۹۹۰ ميلادى دوره رشد افراطگرايى سياسى و روى آورى گروههاى كثيرى به حملات و روشهاى خونبار در نقاط مختلف جهان بوده و با توجه به گسترش مهاجرت و آسانى ارتباطات در جهان معاصر، بسيارى از اين گروهها شبكه هاى مالى، عضوگيرى، ارتباطات و پشتيبانى خود را در خاك كشورهاى اروپايى داير كرده اند.
هدف از قانون مبارزه با تروريسم مصوب سال ۲۰۰۰ بريتانيا، ممنوع كردن فعاليت اين گروهها و دادن اختيارات بيشتر به دستگاه انتظامى و قضائى براى تعقيب اين افراد و ممانعت از فعاليت آنها است.
اين مقررات در دوران وزارت كشور جك استرا به تصويب مجلس بريتانيا رسيد و از جمله نتايج آن محدود كردن فعاليتهاى علنى سازمان مجاهدين خلق، از جمله برگزارى اجتماعات، جمع آورى كمك مالى و تبليغات در بريتانيا بود.
سازمان مجاهدين خلق از ابتدا با اعتراض به اين تصميم آن را امتيازدهى دولت بريتانيا به حكومت ايران توصيف كرده و با ادعاى كنار گذاشتن فعاليت مسلحانه از سال ۲۰۰۱ ميلادى معتقد است كه دولت بريتانيا بايد نام اين گروه را از فهرست گروههاى تروريست خارج كند.
وزارت كشور بريتانيا به ما اعلام كرد كه مجاهدين خلق درخواست اعتراض رسمى به نهادهاى قانونى اين كشور جهت تجديد نظر در مورد تروريست دانستن اين گروه ارسال كرده اند و با توجه به درجريان بودن پرونده شان، دولت از هرگونه اظهار مستقيم در مورد اين پرونده پرهيز مى كند.
طبق مقررات مرتبط با قانون مبارزه با تروريسم مصوب سال ،۲۰۰۰ وزارت كشور بريتانيا بر اساس موازين خود گروهها را در اين فهرست قرار داده و در صورت عدم اعتراض اكثريت نمايندگان مجلس آنها را در فهرست نگه مى دارد، در عين حال نهاد مستقلى تحت عنوان «كميسيون فرجام خواهى گروههاى ممنوعه» وجود دارد كه شاكيان حقيقى و حقوقى مى توانند با تسليم اعتراض خود خواستار تجديدنظر در بودن هر يك از گروهها در اين فهرست كنند.
تقاضاى تجديد نظر در مورد تروريست قلمداد كردن سازمان مجاهدين هم اكنون به اين نهاد ارائه شده و طبق گفته تنظيم كنندگانش قرار است در پاييز امسال بررسى شود.
البته وزارت كشور بريتانيا به بخش فارسى بى بى سى گفته كه بنابر قوانين بريتانيا، تصميمهاى كميسيون مستقل فرجام خواهى براى وزارت كشور الزام آور نيست و در نتيجه حتى اگر اين كميسيون اعتراض مجاهدين خلق را بپذيرد، لزوماً وزارت كشور مجبور به خارج كردن مجاهدين خلق از فهرست گروههاى تروريست نيست.
گفتگو با يرواند آبراهاميان
اين اولين بار نيست كه سرنوشت سياسى سازمان مجاهدين خلق به دليل سوابق و روشهاى فعاليت آن بحث برانگيز مى شود.
جمهورى اسلامى ايران همواره اين سازمان را گروهى تروريستى دانسته و معمولاً ممنوعيت فعاليت آن را شرطى براى مناسبات خوب با دولتهاى ديگر قلمداد كرده است.
در عين حال، سازمان مجاهدين خلق پس از ۲۵ سال از زمان خروج از ايران هنوز هم به اشكال گوناگون به حيات خود ادامه داده است و هر از چند گاه نقش و جايگاه آن مجادله و حتى تنش ايجاد مى كند.
گفتگو با يرواند آبراهاميان در برنامه جام جهان نما
سازمان مجاهدين خلق چه نوع گروهى است؟ چرا هنوز براى حكومت ايران حساسيت برانگيز است و در ميان محافل سياسى در غرب چگونه شناخته مى شود؟
پاسخ به اين نكات را در گفتگويى با يرواند آبراهاميان استاد تاريخ سياسى ايران و نوسينده يكى از اولين و معتبرترين كتابها در مورد مجاهدين خلق جويا شديم.
شما اعتراض گروهى از نمايندگان مجلس بريتانيا به قرار داشتن سازمان مجاهدين خلق ايران در فهرست گروههاى تروريستى را چگونه تعبير مى كنيد؟
عبارتى كه معمولاً براى توصيف اين گروه به كار برده مى شود «تروريست» است ولى به اعتقاد من از مفهوم «تروريست» بكرات و گاه به شكل نادرست استفاده شده و بنابراين ممكن است شناخت كامل و دقيقى از مجاهدين خلق ارائه ندهد.
اين گروه بيشتر شبيه به فرقه بسته اى است كه نفرات آن حاضرند به هر شكل و هر قيمت فرمانهاى رهبرشان را اجرا كنند.
سازمان مجاهدين خلق تاكنون چندين بار سياستها، روشهاى فعاليت و حتى مناسبات درونى خود را تغيير داده و در نهايت آنچه اكنون تحت رهبرى مسعود رجوى باقى مانده، نفراتى اند كه به شكل كور از رهبرى تبعيت مى كنند و حاضرند به خاطر او بكشند، بميرند و حتى خودكشى كنند؛ اينها همه مختصات يك فرقه بسيار سازمان يافته است.
با چنين مختصاتى كه شما برشمرديد چرا سازمان مجاهدين خلق ايران تا اين حد در معادلات سياسى مطرح است؟ چرا حكومت ايران در مورد آن حساسيت ويژه اى دارد؟ آيا اين سازمان در ايران از حمايت فراوانى برخوردار است؟
نه، شايد در سالهاى حوالى انقلاب ۱۳۵۷ مى شد اين سازمان را جنبشى اجتماعى تلقى كرد اما پس از اسقرار آن در عراق از سال و بعد همكارى آن با حكومت صدام حسين و از سوى ديگر ادامه روشهاى خشونتبار سازمان در داخل ايران، من فكر نمى كنم اين گروه ديگر محبوبيت يا حمايتى در ايران داشته باشد.
فراموش نكنيم كه اين گروه تعداد زيادى از مقامات ارشد حكومت ايران را بخصوص در فاصله سالهاى ۱۳۶۰ تا ۶۳ ترور كرد و همين موج خشونت و پيامدهاى آن براى بسيارى از ايرانيان مجاهدين خلق را با امواج هراس و وحشت مترادف كرده است.
اگر آن طور كه شما مى گوييد سازمان مجاهدين خلق فرقه اى است با سوابق تروريستى و در ايران هم حمايت يا محبوبيتى ندارد، چطور است كه شمارى از سياستمداران در غرب، از جمله تعدادى از نمايندگان در مجالس اروپايى از اين سازمان حمايت مى كنند و حتى آنرا جايگزينى دموكراتيك در مقابل حكومت فعلى مى دانند؟
به اعتقاد من بى طرفانه ترين برداشتى كه از اين حمايت سياستمداران غربى مى توان ارائه داد اين است كه آنها واقعاً و دقيقاً نمى دانند از چه حمايت مى كنند.
گاه برخى از اين سياستمداران فرضاً از روى دلسوزى براى حقوق بشر يا دموكراسى در ايران طومار و بيانيه هائى امضا مى كنند بدون توجه به اينكه ممكن است مربوط به گروهى مثل مجاهدين باشد.
... و بالاخره نكته اى كه در پايان گفتگو با يروند آبراهاميان در ميان گذاشته شد توان مالى، امكانات و قدرت تبليغاتى سازمان مجاهدين خلق بود.
امكانات مالى آنها بسيار است و سئوال اين است كه آنها اين امكانات را از كجا مى آورند.
همين طور بايد گفت كه سيستم و دستگاههاى تشكيلاتى- سازمانى آنها بسيار منظم و فعال عمل مى كند.
بسيارى معتقدند كه در دورانى كه حكومت صدام حسين از درآمد سرشار نفت برخوردار بود به سازمان مجاهدين كمك مالى فراوانى مى كرد.
در عين حال برخى از صاحبنظران با اشاره به مختصاتى كه اين سازمان دارد اين فرضيه را مطرح مى كنند كه بعيد نيست برخى از دولتهاى خاورميانه نيز به آنها كمك مالى بدهند.
من فكر نمى كنم كسى يا نهادى در دولت آمريكا يا دولتهاى اروپايى چنين كارى بكند، چون براى آنها نام اين سازمان در فهرست گروههاى تروريستى است اما هيچ بعيد نمى دانم كه برخى دولتهاى طرفدار آمريكا در خاورميانه به شكل مخفيانه به سازمان مجاهدين كمك مالى برسانند.