در شرايطى كه كمتر از ده روز به پايان مهلت شوراى امنيت براى تعليق غنى سازى اورانيوم باقى مانده است، كشور سوئيس كه حافظ منافع ايالات متحده در ايران است تلاش هائى را براى مهار بحران آغاز كرده و همزمان جورج بوش، رئيس جمهورى آمريكا و برخى از رهبران ميانه رو در ايران موضعى آشتى جويانه اتخاذ كرده اند.
رئيس جمهور و وزير امور خارجه اسبق ايران طى ساعات گذشته موضعى متفاوت با صدايى كه طى ماه هاى اخير از ايران شنيده مى شود گرفته اند. اكبر هاشمى رفسنجانى از آمادگى ايران براى آغاز مذاكره با آمريكا و حل و فصل اختلافات سخن گفته و على اكبر ولايتى به شكل تلويحى از احتمال پذيرش تعليق غنى سازى اورانيوم خبر داده است.
نقش سوئيس در مذاكرات اتمى چيست؟
در شرايطى كه على لاريجانى، سرپرست مذاكرات اتمى ايران هفته جارى را براى مذاكره درباره پرونده اتمى در اروپا سپرى كرد، مجموع تحولات اخير اميدوارى ها نسبت به مهار بحران فزاينده ميان تهران و غرب را اندكى افزايش داده است. نقطه آغاز تحولات در جريان برگزارى مجمع جهانى اقتصاد در داووس سوئيس بود كه محمد خاتمى رئيس سابق ايران و محمد البرادعى مدير كل آژانس بين المللى انرژى اتمى نيز در آن حضور داشتند.
برادعى در جريان اين اجلاس، بندى از قطعنامه ۱۷۳۷ كه تعليق همزمان تحريم ها با تعليق غنى سازى اورانيوم را پيش بينى كرده است، به عنوان پيشنهادى تازه مطرح كرد تا طرفين به شكلى «آبرومندانه» از بن بست كنونى خارج شوند.
اين پيشنهاد از سوى ايران و سپس ايالات متحده رد شد اما با استقبال مقام هاى مسكو مواجه شد چنانكه رئيس جمهور روسيه با اعزام فرستاده اى ويژه به تهران از اين طرح حمايت كرد.
على اكبر ولايتى، از مشاوران عالى رتبه رهبر جمهورى اسلامى كه اخيراً پاسخ رهبران ايران را به روسيه برده است، در گفتگو با روزنامه هاى اروپايى، خبر داده كه درباره تعليق همزمان تحريم ها و غنى سازى اورانيوم با ولاديمير پوتين گفتگو كرده و اختلافى با روسيه وجود ندارد. ولايتى به شكل تلويحى از احتمال پذيرش تعليق غنى سازى اورانيوم خبر داده اما در تهران سخنگوى وزارت خارجه «تعليق» را خط قرمز ايران عنوان كرده است.
از آنجايى كه طى ماه هاى اخير دولت محمود احمدى نژاد ادامه غنى سازى اورانيوم در سطح تحقيقاتى را مسأله اى حيثيتى عنوان كرده است، پذيرش احتمالى تعليق با دشوارى هائى براى جمهورى اسلامى رو به رو است.
ورود سوئيس به سلسله مذاكرات اتمى ايران و گفتگوى مستقيم دو كشور از جمله ديدار على لاريجانى با رئيس جمهور سوئيس، جهت يافتن راه حلى براى اين مشكل است تا دو طرف به شكلى كه مدير كل آژانس آن را «آبرومندانه» توصيف كرده است، از بن بست موجود خارج شوند.
سوئيس؛ حافظ منافع آمريكا و واسطه ايران
سوئيس طى ۲۸ سال گذشته كه روابط ديپلماتيك ايران و آمريكا به طور كامل قطع بوده، حافظ منافع ايالات متحده در جمهورى اسلامى بوده و به گفته مقام هاى ايرانى بيشتر ارتباطات دو كشور از قبيل نامه نگارى و ارسال و دريافت پيام از طريق سفارت اين كشور در تهران انجام مى شده است.
از ديگر سو در حالى كه كشورهاى اروپايى از مذاكره با ايران تا اجراى تعليق غنى سازى اورانيوم خوددارى مى كنند، سوئيس ميزبان لاريجانى سرپرست پرونده اتمى جمهورى اسلامى شده و در حال تنظيم پيشنهادى است ظاهرا ايران براى پذيرش آن اعلام آمادگى كرده است.
طرحى كه دو كشور در حال كار بر روى آن هستند به گفته ديپلمات هاى غربى شامل استفاده از گاز خنثى به جاى هگزافلورايد اورانيوم در سانتريفوژهاى ايرانى يا به كار گيرى آن ها در خلاء در طول مذاكرات با ايران است. به اين ترتيب فعاليت سانتريفوژها براى رضايت ايران ادامه مى يابد و در عين حال غنى سازى اورانيوم نيز براى جلب اعتماد غرب براى مدتى صورت نمى گيرد.
نفوذ سوئيس در ميان كشورهاى اروپايى و روابط خاص اين كشور با آمريكا و ايران طى ۲۸ سال گذشته اين امكان را فراهم كرده تا مقام هاى سوئيس ضمن اجابت توقعات آمريكا، راهى براى حل بحران با ايران بيابند و در عين حال ديگر كشورهاى اروپا را راضى به توافق احتمالى با ايران كند.
ايالات متحده تا كنون درباره اين طرح سكوت كرده و وزير خارجه آلمان آن را قابل بررسى دانسته اما وزير خارجه فرانسه گفته كه اين پيشنهاد به هيچ وجه درخواست هاى شوراى امنيت را برآورده نخواهد كرد و ابزارى براى اعتمادسازى نيست.
به اين ترتيب در قبال اين طرح كه مورد حمايت روسيه و آژانس است، در اروپا موضعى واحد وجود ندارد و واكنش ايالات متحده مى تواند سرنوشت اين پيشنهاد كه را كه به «طرح سوئيس» مشهور شده روشن كند.
اكبر هاشمى رفسنجانى اخيراً از آمريكا خواسته تا با حسن نيت زمينه رفع اختلافات موجود را فراهم كند.
به نظر مى رسد اشاره رفسنجانى به «حسن نيت» آمريكا درخواست چراغ سبز اين كشور به طرح موسوم به سوئيس باشد كه مى تواند جمهورى اسلامى را از يكى از دوره هاى دشوار خود خارج كند و شرايط را به حالت عادى درآورد.