هفته نامه آمريكايى نيوزويك در شماره اخير خود مطلبى را به بحران جارى در روابط ايران و آمريكا اختصاص داده است.
در آغاز اين مقاله كه با عنوان «درگيرى؟ جنگ مخفيانه آمريكا با ايران» و به قلم مايكل هرش و مازيار بهارى به چاپ رسيده، ماجراى دستگيرى جلال شرفى، ديپلمات ايرانى دربغداد گزارش شده است كه، به گفته نويسندگان مقاله، توسط گروهى متشكل از بيست فرد مسلح در اونيفورم گارد ملى عراق، بازداشت شد.
نيوزويك به نقل از ديپلمات هاى ايرانى مى نويسد كه مهاجمان به واحدى تحت نظر نيروهاى آمريكايى تعلق داشتند و مى افزايد كه يك مقام امنيتى سابق عراق نيز تأييد كرده است كه اين افراد عضو يك واحد مستقر در فرودگاه بغداد بودند كه در برابر افسران نيروهاى ويژه آمريكايى پاسخگوست.
نويسندگان مقاله با يادآورى بازداشت تعدادى ديگر از ايرانيان در بغداد و اربيل، و اتهام ايالات متحده در اين مورد كه ايران احتمالا در ربودن و قتل چهار سرباز آمريكايى در كربلا دست داشته است، مى افزايند كه طبيعى است چنين وقايعى فكر مقامات ايرانى را به خود مشغول كند.
نيوزويك مى افزايد برخى از ناظران اينگونه حملات لفظى آمريكا عليه ايران را تاروپود يك انگاره نگران كننده عليه اين كشور مى دانند و از قول يك كارمند سابق كاخ سفيد مى نويسد كه برخى از مشاوران جورج بوش مخفيانه در صدد يافتن بهانه اى براى حمله نظامى به ايران هستند و دست به اقداماتى مى زنند تا ايرانيان را به شدت تحريك كرده و به بروز واكنشى وادار سازند كه آمريكا را ناگزير از اقدامات تلافى جويانه كند.
اين هفته نامه يادآور مى شود كه روابط ايران و آمريكا از زمان كودتاى سال ۱۹۵۳ (۱۳۳۲) دشوار و از زمان پيروزى آيت الله خمينى در انقلاب سال ۱۹۷۹ متشنج بوده و با انتخاب جورج بوش در آمريكا و محمود احمدى نژاد در ايران، دو كشور تحت نظر كسانى اداره مى شوند كه نسبت به يكديگر كاملاً بى اعتماد هستند و در باره سلامت فكرى يكديگر ترديد دارند و در حاليكه ايران معتقد است كه ايالات متحده در صدد سرنگونى رژيم اين كشور است، آمريكاييان نيز ايران را متهم مى كنند كه مى كوشد در تلاش اين كشور براى ايجاد ثبات در خاورميانه اخلال كند و در صدد دستيابى به تسليحات اتمى است.
در ادامه مقاله، نويسندگان مى گويند كه با وجود اين خصومت ديرين، بين دو كشور دوره هاى همكارى و تلاش براى آشتى هم وجود داشته و از جمله به هماهنگى آمريكا و ايران پس از حملات يازدهم سپتامبر سال ۲۰۰۱ در آمريكا و حمله ايالات متحده به افغانستان اشاره مى كنند.
يازدهم سپتامبر و مسير آشتى
نيوزويك مى نويسد كه پس از حمله انتحارى يازدهم سپتامبر، محمد حسين عادلى، معاون پيشين وزارت خارجه، موفق شد رهبران جمهورى اسلامى را به محكوم كردن اين عمليات قانع كند و از قول آقاى عادلى نقل مى شود كه ايران در عين حال مى خواست علاقمندى خود را به آشتى با آمريكا نشان دهد.
به نوشته اين هفته نامه، در حاليكه تلاش براى بهبود روابط ادامه داشت، رئيس جمهورى آمريكا در سخنرانى خود ايران و كره شمالى را در كنار عراق از تشكيل دهندگان «محور شرارت» توصيف كرد هرچند، به گفته يكى از سخنرانى نويسان جورج بوش، دليل اشاره به ايران و كره شمالى اين بود كه مقامات ارشد آمريكايى نمى خواستند تنها از عراق نام ببرند در حاليكه رئيس جمهور آمريكا در آن زمان طرح حمله به عراق را در سر مى پروراند.
نويسندگان مقاله از اين سخنرانى به عنوان عاملى براى عقب راندن اصلاح طلبان ايرانى طرفدار بهبود روابط با آمريكا ياد مى كنند اما مى افزايند كه بازهم جنگ ديگرى- اين بار جنگ عراق- باعث نزديكى ايران و آمريكا شد زيرا آمريكاييان مايل به كمك ايران در صورت آواره شدن مردم عراق در اثر جنگ بودند در حاليكه ايرانيان نيز مى خواستند آمريكاييان پس از سقوط رژيم عراق، مجاهدين خلق را با تعدادى از فعالان القاعده كه در ايران بازداشت شده بودند مبادله كنند.
نيوزويك مى نويسد كه اين پيشنهاد به دليل نگرانى برخى مقامات آمريكايى در مورد نحوه رفتار با مجاهدين خلق در صورت تحويل به ايران و هشدار برخى ديگر در مورد از دست ندادن گزينه هاى مختلف، مورد قبول آمريكاييان قرار نگرفت.
در ادامه مقاله آمده است كه در همين زمان، يك پيام دو صفحه اى با فاكس از ايران براى مقامات آمريكايى ارسال شد كه حاوى پيشنهاد مذاكرات دو جانبه بود و به نظر مى رسيد كه ايرانيان حتى حاضر بودند در مورد فشار بر گروه هاى حزب الله لبنان و حماس (يا لااقل تبديل آنها به سازمان هاى صلح طلب) و شفافيت كامل در مورد برنامه هسته اى خود با آمريكاييان گفتگو كنند و در مقابل، ايالات متحده رفتار خصمانه خود را كنار بگذارد و تحريم هاى اقتصادى عليه ايران را لغو كند.
نيوزويك مى نويسد كه اين نامه با واكنش متفاوت مقامات آمريكايى مواجه شد و چند روز بعد، هنگامى كه انفجار بمب در عربستان سعودى بيست و نه نفر از جمله چند شهروند آمريكايى را كشت، تندروها در دولت آمريكا فورا ايرانيان را مسئول دانستند و گفتند كه شنود مكالمات تلفنى يكى از رهبران القاعده كه ظاهرا در اين ايران بازداشت شده نشان داده كه وى دستور اين بمب گذارى را صادر كرده است.
اين هفته نامه در توجيه نگرش خصمانه دولت آمريكا نسبت به جمهورى اسلامى مى نويسد كه كالين پاول، وزير خارجه سابق آمريكا، از جمله كسانى است كه مى گويد جورج بوش آماده نبود با رژيمى وارد معامله شود كه به نظر وى اصلا نمى بايست زمام امور ايران را در دست داشته باشد و اقدامات وزارت خارجه ايالات متحده براى ترغيب دولت به تماس ديپلماتيك با ايران و سوريه همواره با مقاومت شديد نزديكان رئيس جمهورى مواجه مى شد.
نيوزويك با ذكر خلاصه اى از سابقه بحران هسته اى ايران، مى نويسد كه علاوه بر اتهام حمايت از تروريسم، دولت آمريكا نسبت به برنامه هاى هسته اى ايران نيز ظنين بوده هر چند از حل اين مسأله از راه هاى ديپلماتيك حمايت مى كرد.
صعود ستاره بخت ايران و سياست جديد آمريكا
اين هفته نامه يادآور مى شود كه در تابستان سال گذشته، به نظر مى رسيد كه ستاره بخت ايران رو به صعود است و عملكرد حزب الله لبنان در برابر حمله اسرائيل باعث جلب حمايت افكار عمومى جهان عرب از محمود احمدى نژاد، به عنوان يكى از حاميان اصلى اين گروه و باعث آن شد كه مقامات ايرانى گرفتار غرور شوند و آقاى احمدى نژاد نه تنها اظهارات خود درباره هولوكاست را پس نگيرد بلكه تهديد به وضع تحريم هاى سازمان ملل را هم بى اهميت قلمداد كند.
در همانحال، به نوشته نيوزويك، در حاليكه كشورهاى عرب سنى مذهب نسبت به گسترش نفوذ ايران در منطقه احساس خطر مى كردند، ناكامى حزب جمهوريخواه در انتخابات كنگره آمريكا باعث بروز اين نگرانى در اسرائيل شد كه ممكن است اين كشور ناچار باشد به تنهايى با تهديد ايران دست و پنجه نرم كند ولى مقامات آمريكايى، تا حدودى در مشورت با بريتانيا، يك استراتژى جديد را براى ضربه زدن به بخش هاى مختلف نظام ايران تدوين كردند.
اين هفته نامه مى نويسد كه منتقدان سياست جديد آمريكا مى خواهند بدانند چه مقدار از اين استراتژى جديد شامل عمليات نظامى است هرچند مقامات ارشد دولت آمريكا در هفته هاى اخير وجود برنامه هاى براى حمله به ايران را تكذيب كرده اند.
نيوزويك اظهار مى دارد كه با وجود انكار رسمى طرح حمله به ايران، وزارت دفاع نقشه هاى اضطرارى براى جنگ كامل عليه ايران را تدوين كرده كه شامل حمله به سيستم دفاع هوايى، تاسيسات هسته اى و شيميايى، پايگاه هاى موشكى، پايگاه هاى دريايى سپاه پاسداران در خليج فارس و مراكز اطلاعاتى اين كشور است اما در عين حال، ژنرال هاى آمريكايى بر اين باورند كه عمليات ولو گسترده نظامى تنها مى تواند برنامه هسته اى ايران را براى مدتى به تعويق اندازد و تنها راه از ميان بردن تهديد ايران، سرنگونى رژيم اين كشور است در حاليكه ايالات متحده نفرات نظامى لازم را براى دست زدن به چنين اقدامى در اختيار ندارد.
نيوزويك سپس به اختلافات ايران و آمريكا در مورد عراق مى پردازد و مى نويسد كه ايالات متحده مقامات جمهورى اسلامى را به تجهيز شورشيان عراقى متهم مى كند اما در نهايت، شواهد ارائه شده نمى تواند نشان دهد كه آيا اين تجهيزات توسط دولت ايران به شورشيان منتقل شده يا قاچاقچيان اسلحه و عناصر خودسر در سپاه پاسداران در آن دست داشته اند.
اين نشريه نتيجه مى گيرد كه در حال حاضر، پيكان اصلى تهاجم آمريكا عليه ايران را اقدامات سياسى تشكيل مى دهد و از جمله محدوديت هاى بانكى ايالات متحده عليه جمهورى اسلامى به تدريج آثار اقتصادى خود را آشكار مى سازد.
به نوشته نيوزويك، بدى اوضاع اقتصادى باعث كاهش محبوبيت محمود احمدى نژاد در ميان رأى دهندگان شده است كه البته اگر وى همچنان از حمايت آيت الله خامنه اى برخوردار مى بود، اهميتى نداشت اما به نظر مى رسد كه رئيس جمهورى به تدريج اين حمايت را هم از دست مى دهد.
به نوشته نيوزويك، نزديكان آيت الله خامنه اى گفته اند كه وى مسئوليت تحريم هاى شوراى امنيت را متوجه لفاظى هاى احمدى نژاد عليه اسرائيل و سخنان وى در باره هولوكاست مى داند.
نويسندگان مقاله با ابراز اين نظر كه طى پنج سال اخير، هر گاه آمريكا يا ايران به امتيازى نسبت به ديگرى دست يافته، در استفاده از آن راه افراط پيموده است، مى نويسند كه در حال حاضر هم فشار بيشتر بر احمدى نژاد مى تواند باعث مظلوم جلوه كردن وى در فرهنگى مبتنى بر شهادت شود و محبوبيت او را افزايش دهد در حاليكه كافى است شورشيان سنى در عراق چند آمريكايى را به قتل برسانند و چند برگه شناسايى ايرانى را در كنار آنان قرار دهند تا جنگى تمام عيار را به راه اندازند.
نويسندگان مقاله نيوزويك در خاتمه مى نويسند كه: مانند مواقع متعدد ديگر در تاريخ رابطه پيچيده دو كشور، اينك لحظه بهره بردارى از فرصت و به همان ميزان هم زمان خطرى بزرگ است.