بيمارى ايدز (AIDS)
افزايش رقم مبتلايان به بيمارى ايدز در ايران كه در شماره پيشين نيمروز درج گرديده بود مرا واداشت تا اطلاعاتى در زمينه اين بيمارى خطرناك و كشنده در اختيار خوانندگان عزيز قرار دهم.
شيوع بيمارى ايدز در مقياسى وسيع موجب پژوهش هائى در اين زمينه شده است به ويژه اين كه بدانند منشاء اصلى اين عفونت چه بوده است. ترديدى نيست كه اين تحقيقات براى شناخت بيشتر اين عفونت كمك ارزنده اى خواهد بود در راستاى تهيه واكسين و همچنين ارائه درمان مؤثرترى براى مبتلايان در آينده، به علاوه دانستن اين كه اپيدمى يا شيوع همه گير اين بيمارى در انسان چگونه به وجود آمده است راهنماى مفيدى براى ارائه روش هاى مبارزه و پيشگيرى و همچنين افزايش آگاهى عمومى در برابر اين عفونت خواهد بود.
مسلماً نمى توان هيچ گروهى از انسان ها و يا روش زندگيشان را مورد انتقاد و سرزنش قرار داد چرا كه متأسفانه قربانيان اوليه اين عفونت دانسته مرتكب بى توجهى يا به اصطلاح Ignorance نشده بودند. امروزه روشن است كه اين بيمارى يك عفونت ويروسى است و اگر بتوان خاستگاه اين ويروس را شناخت مسلماً منشاء اوليه اين بيمارى نيز شناخته خواهد شد.
ويروس اين عفونت بنام ويروس HIV است كه از خانواده ويروس هائى است كه به Lentoviruses معروفند. اين ويروس سيستم تدافعى بدن را به شدت مورد تخريب قرار مى دهد و به همين علت اين ويروس در انسان HIV ناميده شده است كه مخفف Human Immunodeficiency Virus است به معناى ويروس تضعيف كننده سيستم ايمنى بدن انسان.
ويروس هاى ديگرى از اين خانواده در پستاندارانى غير از انسان به ميزان گسترده اى ديده مى شوند و چون مبداء اين ويروس ها در پستانداران متعلق به خانواده ميمون ها كه به Simian معروفند وجود داشته است و موجب آسيب سيستم دفاعى در آنها شده است نتيجتاً اين ويروس ها را كلاً بنام ويروس SIV مى شناسند كه مخفف Simian Immunodeficiency Virus است.
امروزه معلوم شده است كه ويروس HIV از ويروس SIV زائيده شده است و اما مكانيسم عمل ويروس HIV در بدن انسان جالب است چرا كه براى اثبات موجوديت خودش گوئى روش برهان خلف را برگزيده است و به طريق معكوس وارد عمل مى شود. به دليل اين معكوس عمل كردن هم اين ويروس را از نظر تكنيكى بنام Retrovirus مى شناسند. حالا ببينيم چرا و چگونه؟
معمولاً مكانيسم عمل ويروس ها در بدن به اينترتيب است كه چون داراى DNA خودشان هستند پس به آسانى از آن براى قالب زدن Messenger RNA با كد مخصوص براى ساختن پروتئين مورد نياز ويروس استفاده مى كنند و به زندگى و تكثير ادامه مى دهند.
اما در مورد ويروس «ايدز» يا HIV قصه، قصه ديگرى است و آن به اين صورت است كه چون ويروس HIV فاقد DNA است بنابراين همانطور كه گفتم به صورت معكوس عمل مى كند و به اين ترتيب كه اين ويروس بدن انسان را وادار به ترشح آنزيمى بنام Reverse Transcriptase مى كند و اين آنزيم اجازه مى دهد كه از RNA موجود در ويروس يك DNA افتخارى به ويروس پيشكش شود.
وقتى ويروس به اينترتيب از اين DNA افتخارى برخوردار گرديد آن وقت مثل ويروس هاى ديگر به آسانى از آن mRNA را مى سازد و با متوقف ساختن پروتئين سازى بدن در عوض پروتئين مورد نياز خود را توليد مى نمايد.
پژوهش ها و مطالعات مختلفى در مورد اين كه آلودگى انسان به اين عفونت ويروسى دقيقاً چه موقع و كجا صورت گرفته است به عمل آمده اما هنوز پاسخ دقيق آن روشن نيست.
يك نظريه پيشنهاد مى كند كه آلودگى به HIV-1 در انسان در حوالى سال ۱۹۴۰ پيش آمده است در حالى كه منبع تحقيقاتى ديگرى معتقد است كه اين الودگى در اطراف سال ۱۹۳۰ در آفريقاى غربى رخ داده است.
فراموش نشود كه پژوهشگران ديگرى معتقدند كه تاريخچه ابتلاء به اين ويروس در انسان به صدها سال پيش يا بلكه بيشتر باز مى گردد. به هر حال آنچه را كه مى دانيم و روشن است اين است كه آلودگى به اين ويروس اندكى بيش از اواسط قرن بيستم ابتدا به صورت پراكنده و سپس همه گير در جهان رخ داده است.
از جمله عوامل مؤثر در انتشار اين بيمارى عمده ترين آنها عبارتند از تسهيل در مسافرت هاى بين المللى، استفاده از صنعت تهيه انتقال خون يا Blood Industry و مصرف تزريقى مواد مخدر يا Drug Use.
در مورد صنعت انتقال خون بايد بدانيم كه تهيه و آماده سازى خون آن هم در مقياسى وسيع نياز به دهندگان خون را اجتناب ناپذير ساخت و نتيجتاً خون دهندگانى كه متأسفانه در ميانشان معتادان به موادمخدر نيز وجود داشتند وارد در اين بازار شدند.
به علاوه از سال ۱۹۶۰ شناخت و كشف عامل ضد هموفيلى يا Anti Haemophiliac Factor بنام فاكتور ۸ (Factor VIII) سبب شد تا مبتلايان به اين بيمارى نيز بر تعداد نيازمندان به تزريق خون اضافه شوند و در نتيجه صنعت تهيه و انتقال خون توسعه بيشترى يافت و اما در مورد تسهيل مسافرت هاى بين المللى بايستى اشاره كنم كه دخالت اين عامل در انتشار بيمارى «ايدز» زمانى مشخص شد كه يك ميهماندار خط هوائى كانادا به نقاط مختلف دنيا سفر كرد كه اين مورد را بنام Patient Zero يا بيمار شماره صفر ثبت كرده اند. تعدادى از موارد اوليه آلودگى به اين عفونت يا به طور مستقيم و يا غير مستقيم حاصل تماس جنسى اين ميهماندار هواپيما بوده اند.
رديابى موارد آلودگى در شهرهاى مختلف آمريكا نشان داد كه مسافرت هاى قاره اى و بين المللى تا چه حد مى تواند در انتشار اين ويروس خطرناك مؤثر باشد.
در مورد مصرف تزريقى موادمخدر سال ۱۹۷۰ را مى توان مبداء زمانى براى افزايش تعداد معتادانى دانست كه براى مصرف موادمخدر از تزريق داخل وريدى استفاده مى كردند. اما اگر بپرسيم چرا در اين سال؟ آن وقت بايستى يك سرى عوامل اجتماعى را كه قبل از اين زمان در دنياى جوانان چشمگير نبود مورد بحث و تجزيه و تحليل قرار دهيم.
پرداختن به اين عوامل در ظرفيت اين نوشتار نخواهد بود اگر چه عواقب آن محور اصلى اين بحث است. به هر حال در دسترس قرار گرفتن مواد مخدر از يكسو و توليد سرنگ و سوزن يكبار مصرف يا به اصطلاح Disposable كه توسط معتادان خريدارى مى شد از سوئى ديگر وسيله جديدى شد براى انتقال ويروس از انسانى به انسانى ديگر.
متأسفانه در دو دهه اخير نيز تغييراتى چشمگير در كيفيت رفتار و روش زندگى جوانان پديد آمده است و نتيجتاً در مقابل بيمارى هاى آميزشى به طور كلى و بيمارى ايدز به ويژه آسيب پذير گشته اند.
شايد در يكى از نوشتارهاى آينده درباره عوامل مساعد كننده اين آسيب پذيرى و عوارض حاصل از آن مثل افزايش رقم آلودگى هاى آميزشى و همچنين حاملگى هاى زودرس در دختران جوان صحبت خواهم كرد.
dr_javaherkalam@yahoo. co. uk