يكى از خوانندگان از طريق e.mail پرسيده است كه علت سرد مزاجى به ويژه در زنان چيست؟ آيا علت آن كمبود هورمون هاى زنانه است و يا علتى عاطفى و روانى دارد و يا علل ديگر. لطفاً بگوئيد كه آيا سرد مزاجى قابل درمان هست يا خير؟
اين دقيقاً سئوالى است كه مطرح شده است و اينك پاسخ به آن. سرد مزاجى واژه اى است معادل با واژه انگليسى Frigidity يا Sexual Anaesthesia اما اين واژه را مى بايست با قيد احتياط به كار برد چرا كه سرد مزاجى حقيقى نادر است. متأسفانه ما فارسى زبانان به سبب نداشتن آموزش در زمينه مسائل جنسى و نتيجتاً نبودن بحث و گفتگو به ناچار فاقد فرهنگ واژه ها و عبارات در اين زمينه هستيم و ناچار يا متوسل به واژه هاى زبان بيگانه و يا برگردانى از آنها مى شويم كه الزاماً معناى اصلى را متبادر به ذهن نمى كند. مثلاً اين واژه سردمزاجى را هم در مواردى كه زن دچار كاهش ميل جنسى است به كار مى بريم و هم در مواردى كه فقد ارگاسم در ميان است- در حالى كه در زبان هاى ديگر براى هر يك از اين موارد واژه خاص خودش به كار برده مى شود.
به اين ترتيب مشخص نيست كه آيا مقصود سئوال كننده عزيز از كاربرد واژه «سردمزاجى» كاهش ميل جنسى و يا ارگاسم بوده است يا مقصود الگوئى با فقد كامل بازتاب هاى جنسى و اختلال هاى ژنتيكى و هورمونال بوده است. به هر حال همانطور كه اشاره شد چون سردمزاجى حقيقى نادر است تصور مى كنم كه بيشتر كاهش ميل جنسى مورد نظر بوده است كه در ميان ما فارسى زبانان سردمزاجى مصطلح گرديده است.
به ياد دارم در يكى دو نوشتار گذشته به اين مطلب اشاره كرده ام كه بيدارى غريزه جنسى در انسان بر سه پايه كروموزوم هاى جنسى، هورمون هاى جنسى و آموزش جنسى قرار دارد كه اين آخرى خط تميزى بين غريزه جنسى در انسان و حيوان كشيده است. در موارد سرد مزاجى هاى حقيقى يا True Sexual Anaesthesia احتمال وجود نقائص ژنتيكى و هورمونال در ميان است در حالى كه در موارد كاهش ميل جنسى در زنان الزاماً اين نقائص وجود ندارد. به كلامى ديگر در مرد يا زنى كه دچار كاهش ميل و گرايش جنسى است- حالا تفاوتى هم نمى كند كه شديد باشد يا ضعيف- آرايش طبيعى كروموزومى و فعاليت سالم هورمونال وجود دارد و خلاصه از ساختار فيزيوآناتوميكى سالمى برخوردار است. كاهش ميل جنسى در زنان مى تواند به سبب عوامل روانى يا جسمانى و يا احتمالاً هر دو باشد. در ميان عوامل روانى مى توان به رويدادهائى در مسير زندگى زن اشاره كرد كه با القاء اثر منفى بر Libido يا تحرك جنسى موجب ضعف ميل و گرايش جنسى مى شوند.
مثلاً ديده شده است كه زنانى بعد از وضع حمل به ويژه نخستين فرزند دچار كاهش موقت ميل و گرايش جنسى شده اند. همچنين در مواردى كه زن همسر و يا عزيزى را از دست داده است و يا متأسفانه در مواردى كه زن در دوران كودكى مورد آزار جنسى قرار گرفته بوده است و اين خاطره زشت و دردناك در ذهنش تداعى گشته است ممكن است براى مدتى دچار عدم تمايل و گرايش به داشتن رابطه جنسى بشود. اما اگر عامل روانى الگوى روان- جنسى زن را مورد آسيب قرار داده باشد آن وقت مى بايست درباره كيفيت آموزش جنسى كه شامل همه اطلاعات و فراگيرى هائى مى شود كه به نحوى با پديده سكس در ارتباطند به جستجو پرداخت.
به هر حال آن چه مهم است كيفيت اين اطلاعات و فراگيرى ها است وگرنه زمان يادگيرى و ثبت آنها چه در كودكى و يا در نوجوانى و ميانسالى برآيند حاصل از آن را تغيير نمى دهد. چه بسيار مشكلات جنسى كه ريشه در آموزش زمان كودكى دارند و چه فراوان مشكلات ديگرى كه محصول فراگيرى هاى بعد از بلوغ هستند. در چنين مواردى چون كيفيت الگوى روان- جنسى زير اثر آموزش و باورهاى غلط تغيير يافته است در اين صورت كاهش ميل و گرايش جنسى به صورت يك خصيصه ثانويه در شخص- حالا چه مرد باشد يا زن- ديده مى شود.
خلاصه براى شناخت كاهش ميل جنسى با ريشه روانى، مى بايست يك بررسى روانشناسى كلى انجام شود كه مسلماً نتيجه چنين ارزيابى هم از زنى به زنى ديگر تفاوت مى كند، چرا كه خصيصه هاى روانى و كيفيت فراگيرى ها در همه الزاماً يكسان نيستند. اگر چه براى درمان در اين موارد نمى توان يك متد ثابت درمان روان- جنسى يا Psychosexual Therapy را در همه به كار برد، اما مى توان درمان را معطوف به هدف هاى معينى ساخت مثل آموزش دادن درباره سيستم جنسى به طور كلى، درباره در ميان گذاشتن مشكل جنسى خود با همسر، درباره انديشيدن به سكس و محرك هاى جنسى يا استفاده از Sexual Fantasy، درباره آرامش جسمانى و روانى قبل از عمل نزديكى و بالاخره درباره اين كه چگونه بازتاب هاى جنسى خود را با بازتاب هاى جنسى همسر هماهنگ ساخت.
براى تشخيص اين كه كاهش ميل جنسى ريشه جسمانى دارد يا خير انجام يك سرى آزمايش ها، مثل آزمايش ميزان هورمون هاى زنانه استروژن، پروژسترن و پرولاكتين به اضافه اندازه گيرى هورمون هاى FSH و LH ضرورى خواهد بود. همچنين آزمايش فعاليت غده تيروئيد نيز از اهميت برخوردار است. غده تيروئيد يكى از غدد مترشحه داخلى نسبتاً بزرگ با وزن تقريبى بين ۱۵ تا ۲۰ گرم است. اين غده در گلو و زير حنجره قرار دارد و هورمون تيروكسين (Thyroxine) ترشح مى كند.
كاهش ميل جنسى در زنان همچنين ممكن است به سبب عوارض جانبى برخى از داروها مثل قرص هاى جلوگيرى از حاملگى و داروهاى ضد افسردگى باشد كه در اين صورت مى بايست ميزان اين مواد در خون بررسى شود تا مقدار صحيح داروى مورد مصرف پيشنهاد گردد. همچنين در مواردى از كاهش ميل جنسى بعد از يائسگى استفاده از HRT كه مخفف Hormone Replacement Therapy است و آن جايگزين سازى هورمون هاى زنانه اى است كه ترشح آنها بعد از منوپوز متوقف مى شود اثراتى مثبت بر ميل جنسى داشته است. اخيراً تركيبات شيميائى و همچنين تركيبات گياهى براى موارد Female Sexual Arousal Disorders (FSAD) پيشنهاد شده است.
يك گزارش آمارى رقم كلى نارسائى هاى جنسى در زنان را بين ۴۰تا ۴۵درصد نشان مى دهد كه شامل كاهش ميل جنسى، فقد ارگاسم، پرهيز از رابطه جنسى به سبب درد مى باشد. در همه اين موارد ممكن است عوامل روانى، جسمانى و يا هر دو، دست اندركار باشند و بنابر اين يك بررسى كلى براى ريشه يابى عارضه ضرورى خواهد بود.
dr_javaherkalam@yahoo.co.uk