بنابر نتايج يك مطالعه يك ساله كه اخيراً منتشر شده ميزان سم حاصل از قارچ آسپرژيلوس فلاووس در پسته ايرانى كه به نام «افلاتوكسين» شناخته مى شود در بيش از ۱۶ درصد از نمونه ها بالاتر از استانداردهاى اروپايى است.
نشريه سم شناسى غذايى و شيميايى در شماره دسامبر ۲۰۰۶ با انتشار يك گزارش جديد كه توسط پژوهشگران ايرانى تهيه شده نشان داده است كه اگرچه تلاش بسيارى براى مهار افلاتوكسين به عمل آمده اما ميزان آلودگى پسته ايرانى به اين سم همچنان بالاست.
بر اساس نظر آژانس بين المللى تحقيقات سرطان، سم قارچ آسپرژيلوس فلاووس- افلاتوكسين- از جمله سمومى ا ست كه منجر به بروز سرطان در كبد مى شود. اين سم داراى چهار رده به نام هاى بى،۱ بى،۲ جى۱ و جى۲ است كه رده سمى بى۱ خطرناكترين آنهاست و از نظر درجه بندى در رده اول عوامل سرطان زا قرار دارد.
افلاتوكسين در انواعى از دانه هاى خشكبار نظير پسته، انجير، فندق، و حتى ادويه و نارگيل وجود دارد. اما بادام زمينى و ذرت از جمله مهمترين منابع موجود براى افلاتوكسين به شمار مى روند.
در ايران بيش از هر نمونه ديگرى مى توان آثار وجود افلاتوكسين را در پسته رديابى كرد و به دليل رقابت جهانى در بازار پسته، هر نوع آلودگى بيش از ميزان استاندارد منجر به جايگزينى پسته ايرانى با محصولات ساير كشورها مى شود.
همخوان با استاندارد آمريكا
بر اساس تحقيق جديد ميزان آلودگى پسته ايرانى به افلاتوكسين در حدود استانداردهاى كشور آمريكا و فراتر از استانداردهاى كشورهاى اروپايى ا ست.
استاندارد كشور آمريكا براى بالاترين ميزان افلاتوكسين در پسته به حدود ۲۰ نانوگرم (يك ششم گرم) به ازاى هر گرم پسته و در كشورهاى اروپايى به حدود ۴ نانوگرم به ازاى هر گرم مى رسد و اين در حاليست كه مجموع آلودگى پسته ايرانى به افلاتوكسين به حدود ۱۶ نانوگرم به ازاى هر گرم پسته مى رسد.
گرچه از نظر استانداردهاى بهداشتى پسته ايرانى قابل صدور به كشور آمريكاست اما محدوديت هاى سياسى منجر به بسته بودن بازارهاى اين كشور به روى صادرات پسته ايرانى شده است.
بر اساس برآورد كارشناسان سازمان جهانى بهداشت و سازمان خواروبار و كشاورزى ملل متحد استفاده از پسته آلوده به ميزان استانداردهاى آمريكا و ايران در كشورهاى اروپايى منجر به افزايش تعداد مبتلايان به سرطان كبد خواهد شد.
نگرانى از افزايش مبتلايان به سرطان كبد در كشورهاى اروپايى كه ميزان ابتلا به ساير بيمارى هاى كبدى نظير هپاتيت بى در اين كشورها نيز بسيار پائين تر از نقاط ديگر جهان است باعث شده تا صادرات پسته ايرانى به اروپا با سختگيرى هاى بهداشتى بيشترى همراه شود.
در كنار نتايج مرتبط با آلودگى پسته ايرانى، نتايج حاصل از تحقيقات گروه هاى اروپايى نيز نشان مى دهد ميزان آلودگى در بسيارى از كشورهاى اروپايى نيز بسيار بيشتر از استانداردهاى همان كشورهاست.
به عنوان مثال در حالى كه مجموع ميزان آلودگى براى پسته در اروپا نبايد بيش از ۴ نانوگرم به ازاى هر گرم باشد، اما ۵/۱۱ (يازده و نيم) درصد از محصول پسته بريتانيا و ۵/۹ (نه و نيم) درصد از محصول پسته سوئد دچار آلودگى بيش از استاندارد است. با اين حال آلودگى پسته ايرانى كه مشتريان بيشترى دارد به مراتب از آلودگى محصولات داخلى اروپا بيشتر است.
به عقيده پژوهشگران آنچه باعث آلودگى بيش از حد پسته ايرانى به افلاتوكسين شده استفاده از روش هاى سنتى در برداشت، انباردارى و نقل و انتقال محصول پسته است كه عليرغم تلاش هاى سازمان مرتبط با صنعت پسته در ايران، روش هاى سنتى همچنان به حد قابل قبولى ارتقاءپيدا نكرده اند.
مغز پسته سرشار از دو اسيد چرب ضرورى براى بدن به نام هاى لينولئيك و لينولنيك است. قارچ آسپرژيلوس در شرايط مساعد به مغز پسته حمله مى كند و با پوسيده كردن آن منجر به توليد سمى به نام افلاتوكسين مى شود كه در اثر تجمع در بافت هاى كبدى به بروز سرطان كبد مى انجامد.