تونى بلر، نخست وزير بريتانيا در پايان ديدار پنج روزه خود از تركيه، مصر، عراق، اسراييل، سرزمين هاى فلسطينى و امارات عربى متحده، كشورهاى مسلمان منطقه را به تشكيل يك ائتلاف ميانه رو براى مقابله با آنچه وى افراط گرايى تحت رهبرى دولت ايران ناميد، فرا خواند.
آقاى بلر كه در بين جمعى از بازرگانان و روزنامه نگاران محلى در دوبى سخن مى گفت: تأكيد كرد كه در سفر پنج روزه خود به خاورميانه، دريافته است كه افراطى ها و خشونت ناشى از آنها بزرگترين چالش قرن ۲۱ است، چالشى كه به گفته وى به طور تكان دهنده اى واقعى، روشن و مخاطره آميز است.
نخست وزير بريتانيا «عناصرى» در دولت ايران را متهم كرد كه آشكارا در پى تخريب روند دمكراسى در عراق، ساقط كردن دولت لبنان و خنثى كردن تلاش هاى بين المللى براى تحقق صلح در فلسطين هستند و در عين حال، ضمن انكار هولوكاست، براى دستيابى به تسليحات اتمى تلاش مى كنند.
سخنان آقاى بلر در دبى صريح ترين و در عين حال تندترين موضع گيرى وى در برابر دولت ايران تلقى مى شود، دولتى كه وى سعى كرد حساب مردم ايران و حتى برخى از طيف هاى حاكم را از آن جدا كند.
«تهديد استراتژيك»
تونى بلر پيش از ديدارش از خاورميانه نيز ايران را تهديد استراتژيك بزرگى براى خاورميانه ناميده بود، اما سخنان او در دوبى خالى از هر نوع پرده پوشى ديپلماتيك بود.
اظهارات تونى بلر در دوبى نشان مى دهد كه احتمالا هدف اصلى او از سفر به خاورميانه متقاعد كردن رهبران اين منطقه براى تشكيل يك ائتلاف جهانى عليه ايران بوده است، ائتلافى كه از نگاه آقاى بلر نمى تواند بدون گشايشى جدى در روند صلح بين اسراييل و فلسطينى ها صورت عملى به خود گيرد.
احتمالا به همين علت بود كه تونى بلر از تصميم محمود عباس رئيس دولت خودگردان فلسطين براى برگزارى انتخابات زود هنگام پارلمانى و رياست جمهورى در سرزمين هاى فلسطينى به شدت دفاع كرد، زيرا به تصور وى، اين تصميم مى تواند به آغاز سريع مذاكرات صلح بين محمود عباس و اهود اولمرت نخست وزير اسراييل منجر شود.
در ماههاى گذشته تونى بلر كوشيده است تا مراكز بحرانى در خاورميانه را به گونه اى به يكديگر ربط دهد، كه حل آنها جز از طريق جلب همكارى يا مهار ايران از يك سو و آغاز مذاكرات صلح بين اسراييل و فلسطينى ها از سوى ديگر، قابل تصور نيست.
خاورميانه بزرگ
اين در واقع، همان طرح خاورميانه بزرگ دولت جورج بوش رئيس جمهور آمريكاست، طرحى كه به گمان برخى از تحليلگران به دليل مشكلات فراروى ايالات متحده در عراق، از مركزيت دستور كار دولت آقاى بوش خارج شده است، اما با توجه به تحرك ديپلماتيك تونى بلر، به نظر مى رسد كه طرح خاورميانه بزرگ همچنان بزرگترين هدف استراتژيك دولت آمريكا و متحدان نزديك آن است، هرچند كه ظاهرا دولت جورج بوش در اين مرحله ترجيح داده است كه يكى از متحدان آن براى پيشبرد اين طرح زمينه سازى كند.
به نظر مى رسد آقاى بلر به لحاظ شخصى نيز علاقمند است كه در ماههاى باقى مانده تا كناره گيرى وى از قدرت، نقشى ماندگار در طراحى نظم جديدى براى خاورميانه بازى كند. ظاهرا او مى پندارد كه براى ايفاى چنين نقشى از موقعيت بى همتايى در روابط بين المللى برخوردار است.
تونى بلر نزديك ترين رهبر يك كشور خارجى به آمريكاست و از اين رو، حمايت دولت جورج بوش را در پشت خود دارد. افزون بر اين، آقاى بلر در شمار رهبران برجسته اروپايى است و كشورش جايگاه مهمى در اتحاديه اروپا دارد.
موقعيت استثنايى بلر
اگر به دو مورد فوق، نفوذ سنتى بريتانيا در بين اعراب محافظه كار منطقه خاورميانه، بويژه كشورهاى حوزه خليج فارس را هم اضافه كنيم، آنگاه موقعيت تقريبا استثنايى تونى بلر براى كمك به پيشبرد يك سياست در خاورميانه آشكار مى شود.
در اين ميان، توانايى هاى فردى تونى بلر نيز قابل كتمان نيست. هر چند كه او در سالهاى اخير محبوبيتش را به عنوان يك رهبر موفق در بين بسيارى از مردم كشورش از دست داده است، اما حضور ده ساله او در قدرت به خودى خود نشان دهنده تبحرش در اسفاده از شرايط سخت و دشوار است.
همه اين مسائل مى تواند براى دولت آقاى احمدى نژاد، رئيس جمهور ايران كه به صورت هدف اصلى سفر تونى بلر به خاورميانه در آمده است، هشدارآميز باشد.
قاعدتا محافل نزديك به آقاى احمدى نژاد خواهند كوشيد كه از اهميت سفر آقاى بلر به خاورميانه و يا جدى بودن اظهارات او در دوبى بكاهند، اما آن دسته از مقام هاى باتجربه ايرانى كه با سياست هاى پيچيده بريتانيا در منطقه آشنايى دارند، ممكن است از اظهارات او چنين برداشت كنند كه خطر شكل گيرى يك ائتلاف جهانى با حضور كشورهاى منطقه عليه ايران نزديك است و از همين رو، در صدد رفع اين خطر برآيند.