در بريتانيا گزارشى منتشر شده كه در آن گفته شده جنگ عراق «اشتباهى بزرگ» بوده و «بازگشت به توازن» در سياست خارجى اين كشور در خواست شده است. انتشار اين گزارش به بحث ها در باره جايگاه بين المللى بريتانيا پس از صدارت تونى بلر، نخست وزير اين كشور، دامن زده است.
گزارش چتم هاوس، يك موسسه پژوهشى مستقل معتبر در بريتانيا، بخشى از شواهدى است كه نشان مى دهد اين كشور هنوز نمى داند جايگاه بين المللى ش كجاست.
بيش از حد به آمريكا نزديك شدن اين خطر را دارد كه بريتانيا تحت الشعاع سياست هاى آمريكا قرار بگيرد؛ سياست هائى كه ممكن است به جنگ بيانجامد.
در مقابل، اما، نزديك شدن به اتحاديه اروپا نيز اين خطر را دارد كه بريتانيا به جريانى بپيوندد كه منجر به از دست دادن استقلال سياسى اين كشور شود.
گزارش چتم هاوس را مدير اين موسسه، كه به اتمام دوره رياستش زمانى نمانده، تهيه كرده است. با توجه به اعتبار موسسه چتم هاوس در پژوهش هاى مرتبط با امور بين المللى، انتشار اين گزارش احتمالا به نقطه قوتى براى منتقدين سياست آقاى بلر براى هرچه نزديك تر شدن به آمريكا تبديل خواهد شد.
پرفسور ويكتور بولمر- توماس، مدير كنونى چتم هاوس در گزارش خود مى گويد: «جانشينان تونى بلر نخواهند توانست از ابتكارات آمريكا در سياست خارجى به طور بلاشرط حمايت كنند و موازنه سياست خارجى بريتانيا بايد از سمت آمريكا به سمت اروپا متمايل شود.»
در گزارش چتم هاوس آمده كه به رغم حمايت از جورج بوش، رئيس جمهور آمريكا، چيزى عايد آقاى بلر نشده و رابطه با آمريكا كه در بريتانيا از آن به عنوان «ارتباطى ويژه» ياد مى شود از ديد دولت آمريكا فقط يك ارتباط «نزديك» به شمار مى آيد.
نظرات چتم هاوس مورد انتقاد شديد هواداران آقاى بلر قرار گرفته است. مارگارت بكت، وزير خارجه بريتانيا، با لحنى قاطعانه در بيانيه خود گفته است كه اين گزارش «نخ نما، كم اهميت و نادرست است. چتم هاوس موسسه اى است كه تاكنون وجهه اى مهم داشته اما انتشار اين گزارش به اين وجهه كمك نكرده است.»
روساى جمهور و وزرا
به لحاظ تاريخى تونى بلر، به استثناى دوره مارگارت تاچر- رونالد ريگان و پيش از آن هارولد مك ميلان- جان اف كندى، در مقايسه با ديگر نخست وزيران بريتانيا نزديك ترين ارتباط را با يك رئيس جمهور آمريكا برقرار كرده است.
همه نخست وزيران بريتانيا در ارتباطشان با رئيس جمهوران آمريكا با اين مشكل روبرو مى شوند: مقايسه آنها با ارتباطى كه ميان وينستون چرچيل و فرانكلين روزولت برقرار بود. هر كدام از نخست وزيران بريتانيا به يك نوع به اين وضعيت واكنش نشان داده اند و اين واكنش به ديدگاه سياسى آنها بستگى نداشته است.
تد هيث، نخست وزير سابق بريتانيا از حزب محافظه كار، در دوره صدارتش فاصله خود از آمريكا را حفظ كرد و بريتانيا را به اروپا نزديك كرد. هارولد ويلسون از حزب كارگر در ارتباط با جنگ ويتنام راهى محافظه كارانه تر را با ليندون جانسون در پيش گرفت.
آقاى ويلسون به موافقان ويتنام نپيوست اما از انتقاد سياست آمريكا نيز پرهيز كرد. همين رويه باعث شد كه مايكل استوارت، وزير خارجه وقت بريتانيا، مجبور شود دست به لفاظى هاى خجالت آور بزند.
با اين حال، آقاى بلر سياست خارجى خود را به آمريكا نزديك نكرد چون فكر مى كرد كه در مقابل چيزى عايد بريتانيا مى شود؛ هر چند كه شايد آرزو مى كرد كه آمريكا در قبال بحران اسرائيل و فلسطينيان دست به اقدامى بزرگتر بزند.
هر كسى كه اولين ملاقات تونى بلر با جورج بوش در كمپ ديويد- كمى پس از آغاز اولين دور از رياست جمهورى وى در سال ۲۰۰۱- را ديده باشد، شك نمى كند كه در همان وهله اول اين دو مقام نقاط مشترك زيادى را در يكديگر يافتند.
آقاى بوش، آقاى بلر را با خود به هيچ ماجرايى نكشانده است؛ تونى بلر با چشمان باز به جنگ با عراق پيوست.
اكنون نيز بهاى اين اقدام را مى پردازد و به همان ميزان اگر در دراز مدت اين اقدام نتيجه خوبى داشته باشد او سود سياسى زيادى خواهد برد.
مشكلات اتحاديه اروپا
«پيدا كردن موازنه اى جديد» كه در گزارش چتم هاوس پيشنهاد شده بر خلاف ظاهر آن، امرى ساده نيست. در واقع، پرفسور بولمر- توماس در گزارش خود اذعان مى كند كه «عموم مردم بريتانيا هنوز هم با هويتى اروپايى راحت نيست.»
اگر به نظر مى رسد كه بسيارى از مردم بريتانيا تمايلى به پيروى از سياست هاى چند سال اخير آمريكا ندارند، بسيارى ديگر نيز احتمالا از نزديك شدن به جبهه اى مقابل آن راضى نيستند.
به همين دليل تا آينده اى قابل پيش بينى همه نخست وزيران بريتانيا با اين مشكل دائمى روبرو خواهند بود.