پنج عضو دايمى شوراى امنيت سازمان ملل متحد به اضافه آلمان، در نيويورك بر سر متن قطعنامه شوراى امنيت عليه ايران گفت و گو مى كنند.
تا كنون پيش نويس ارائه شده توسط بريتانيا و فرانسه، تغييرات زيادى يافته تا نظر موافق روسيه و چين را نيز جلب كند.
راديو فردا در ارزيابى روند توافق ۵+۱ بر سر تحريم ايران، با گريگورى شولتى سفير آمريكا در آژانس بين المللى انرژى اتمى گفت و گو كرده است.
تغييراتى كه در متن قطعنامه به منظور جلب نظر روسيه و چين ايجاد شده بسيار زياد است و با آنچه از اساس مورد نظر آمريكا بود، تفاوت زيادى دارد. آيا مى توانيم نتيجه بگيريم كه براى آمريكا، كه احتمالا به منظور جلوگيرى از وتوى چين و روسيه حاضر به ايجاد اين تغييرات شده، بار سياسى تصويب قطعنامه بسيار مهمتر از محتواى آن است؟
آن گونه كه خبرگزارى ها گزارش مى دهند، تغييرات ايجاد شده در پيش نويس قطعنامه چشمگير است.
طبيعت ديپلماسى چند جانبه همين است. ما هنوز فكر مى كنيم كه قطعنامه تمركز خود را بر خطر گسترش تسليحات هسته اى از سوى ايران قرار داده و به طور مشخص دسترسى ايران را به تكنولوژى و تجهيزات لازم مربوط به غنى سازى اورانيويم، فرآورى پلوتونيوم و راكتور آب سنگين اراك، محدود مى كند.
از نظر ما اين قطعنامه توليد سلاح هسته اى را براى رهبرى ايران بسيار دشوارتر مى كند و پيام سياسى محكمى به تهران مى فرستد.
يكى از موارد تغيير در پيش نويس قطعنامه، موضوع نيروگاه هسته اى بوشهر است كه مشمول تحريم ها نخواهد شد. روسيه سعى كرده اين نكته را برگ برنده خود عنوان كند. آيا اين مسأله به آمريكا تحميل شد؟
نه به هيچ وجه. نيروگاه هسته اى بوشهر كه در دست تكميل و ساخت است، در جهت استفاده از انرژى هسته اى است و به همين دليل نه آمريكا، نه اروپايى ها، نه روسيه و نه چين و نه هيچ كشور ديگرى، مخالفتى با عملكرد آن ندارد.
آن چه ما با آن مخالفيم و آنچه جهان با آن مخالف است، توانايى غنى سازى اورانيوم، راكتور آب سنگين و اصولا تكنولوژى است كه الزاما براى يك برنامه صلح آميز نيست و طبيعت نظامى دارد.
بوشهر شامل تحريم ها نمى شود، اما گفته مى شود كمك هاى آژانس به ايران محدودتر خواهد شد. ايا اين كمك ها شامل تكنولوژى ايمنى نيز هست؟ مشكل اينجاست كه ايران به علت تحريم ها، به تكنولوژى ايمنى پيشرفته غرب دسترسى ندارد. از نظر بسيارى از مردم ايران حتى كسانى كه با بخش جنجال برانگيز برنامه هسته اى ايران موافق نيستند، محدود كردن دسترسى ايران به تكنولوژى ايمنى، به نوعى مجازات مردم ايران است.
جزئيات قطعنامه هنوز در نيويورك در حال بررسى است و هنوز زود است كه من بخواهم به طور مشخص بگويم تحريم شامل چه زمينه هائى خواهد شد.
آژانس و شوراى امنيت تنها در نظر دارند مانع دستيابى ايران به سلاح هسته اى بشوند و به هيچ عنوان قصد ندارند يك برنامه هسته اى غير نظامى را محدود كنند.
همين جا لازم است از جلسه دو هفته پيش شوراى حكام ياد كنم. شوراى حكام آژانس، رشته برنامه اى را در جهت استفاده صلح آميز از انرژى هسته اى تأييد كرد.
اما در همين رشته برنامه، تقاضاى ايران براى دريافت كمك براى ساخت راكتور آب سنگين اراك رد شد زيرا راكتور آب سنگين به هيچ وجه براى استفاده غير نظامى مورد استفاده اى ندارد و مى تواند براى توليد پلوتونيوم به كار رود.
شواهد واقعى شما در ابن باره كه ايران در تلاش ساختن بمب اتمى است، چيست؟ تا آنجا كه ما مى دانيم آژانس بين المللى انرژى اتمى مى گويد نمى تواند با اطمينان بگويد كه ايران به دنبال توليد سلاح اتمى است.
پس از ۳ سال بازرسى هاى فشرده و گسترده آژانس، آقاى البرادعى مدير كل آژانس بين المللى انرژى اتمى، هنوز نمى تواند با اطمينان بگويد كه طبيعت برنامه هسته اى ايران، صلح آميز است.
كشورهاى بيشترى به همين نتيجه رسيده اند كه بخشى از فعاليت هاى هسته اى ايران صلح آميز است اما به عنوان پوششى براى يك برنامه نظامى به كار مى رود.
گزارش هاى آژانس، يكى پس از ديگرى، ناتوانى ايران را در همكارى با اين سازمان مستند كرده اند. ايران نمى تواند به پرسش هاى مشخصى در اين زمينه پاسخ بگويد.
بگذاريد چند مثال براى شما بياورم:
- ايران نتوانسته اطلاعات لازم و خواسته شده از سوى آژانس را در باره برنامه غنى سازى، از جمله حمل مجموعه سانتريفوژ هاى پى ۱ (پاكستانى) مربوط به شبكه بازار سياه هسته اى عبدالقدير خان فراهم كند.
- ايران نتوانسته ادعاى رئيس جمهورى احمدى نژاد را كه گفت ايران بر روى سانتريفوژهاى پيشرفته كار مى كند، توضيح دهد. به خاطر داشته باشيد كه ايران سال ها اين مسأله را انكار مى كرد.
- ايران از تحويل يك سند ۱۵ صفحه اى در باره توليد سلاح هسته اى به آژانس بين المللى انرژى اتمى خوددارى مى كند.
- ايران قادر به توضيح ارتباط ميان برنامه هسته ايش و آزمايش مواد منفجره كه از اجزاء اصلى بمب اتمى است نيست.
اعتماد جامعه جهانى به صلح آميز بودن برنامه هسته اى ايران از بين رفته است. اكنون جامعه جهانى اين فرصت را به ايران داده كه اعتماد از دست رفته را بار ديگر برقرار سازد، به نحوى كه بتوان به ايران اعتماد كرد.
آقاى شولتى بگذاريد وارد يك بحث حساس ديگر شويم. فعالان حقوق بشر مى گويند تأكيد زياد بر برنامه هسته اى ايران، نقض حقوق بشر در ايران را به سايه رانده است.
خوب البته من در باره برنامه هسته اى ايران حرف مى زنم چون شغل من اين است و به كار من در آژانس بين المللى انرژى اتمى مربوط مى شود.
اما بايد بگويم در مجموع ما ضمن نگرانى از دستيابى ايران به سلاح هسته اى، نگران حمايت رهبران ايران از تروريسم و سركوب اميدهاى دمكراتيك مردم ايران نيز هستيم.
مردم ايران نمى توانند آزادانه رهبران خود را انتخاب كنند.
شوراى نگهبان غير انتخابى، كنترل گسترده اى بر روند انتخابات و نامزدهاى انتخابات دارد. ولى فقيه، خود را جوابگوى شهروندان ايرانى نمى داند. در عرض ۵ سال گذشته، رژيم ايران بيش از هفتاد روزنامه را تعطيل كرده و روزنامه نگاران را به زندان انداخته است.
ما با رهبرى ايران مشكل داريم و نه با مردم ايران. ما فكر مى كنيم رهبرى ايران بايد با مردم ايران با احترام بيشترى رفتار كند.
در باره آزمايش هسته اى كره شمالى چه مى گوييد؟ تعدادى از كارشناسان گفته اند با توجه به اين كه هيچ اتفاق خاصى براى كره شمالى پس از آزمايش هسته ايش نيفتاد، در واقع موضع ايران قوى تر شد.
ميزان مجازات كره شمالى و ايران را با هم مقايسه كنيم. آيا مى شود مجازات كره شمالى كه آزمايش هسته اى كرده است و عضو ان پى تى هم نيست، از مجازات ايران عضو ان پى تى، كمتر باشد؟
من با ارزيابى شما موافق نيستم. در واقع واكنش جهانى به آزمايش هسته اى كره شمالى بسيار محكم بود. اين آزمايش تقريبا به طور جهانى محكوم شد. شوراى امنيت سازمان ملل متحد در كمتر از يك هفته به اين آزمايش واكنش نشان داد. كشورهاى منطقه از جمله چين، كره شمالى را زير فشارهاى بين المللى قرار داد.
به نظر من به همين دليل بود كه كره شمالى آماده بازگشت به ميز مذاكره شد. من اميدوارم آنچه در كره شمالى در حال اتفاق افتادن است، پيام محكمى به رهبرى ايران بفرستد.
رهبرى تهران مايل نيست مورد سرزنش جهانى قرار گيرد. اين رهبرى خواستار تحريم هاى اساسى نيست.
به نظر ما رهبرى ايران، بايد مسير متفاوتى از مسير پيونگ يانگ برگزيند. مسيرى كه اجازه مى دهد ايران به دنبال تكنولوژى هسته اى تنها براى مقاصد صلح آميز باشند. ما فكر نمى كنيم كه مردم ايران يا رهبرى ايران مايل باشند آينده اى مانند كره شمالى داشته باشند.
پس شما با آنها كه مى گويند مجازات كره شمالى خفيف تر از مجازات ايران بوده موافق نيستيد؟
قطعنامه ۱۷۱۸ در باره كره شمالى كه به اجماع توسط شوراى امنيت سازمان ملل متحد صادر شد، موارد زيادى داشت كه هم اكنون توسط كشورهاى منطقه و جهان اعمال شده است و تأثير خود را بر روى رژيم پيونگ يانگ گذاشته است.
به نظر من قطعنامه يك برخورد اساسى بود كه توجه رهبرى پيونگ يانگ را به خود جلب كرد.
اما آيا اين اتفاق در باره ايران هم مى تواند بيفتد، يعنى شوراى امنيت تحريمى اعمال كند و همزمان براى بازگرداندن ايران به ميز مذاكرات هم تلاش كند؟
اين دقيقا همان چيزى است كه سعى مى كنيم به آن دست يابيم. ما يك تحريم درجه بندى شده براى ايران در نظر داريم.
اميدواريم كه اعمال يك تحريم محدود، با در نظر گرفتن تحريم هاى آينده كه بر رهبرى ايران، برنامه هسته اى و برنامه موشكى متمركز شده و نه بر مردم ايران، بتواند در تركيب با پيشنهادهايى كه از ژوئن گذشته توسط روسيه، اتحاديه اروپا، آمريكا و چين همچنان بر روى ميز قرار دارد، اثر كند.
ما اميدواريم اين موضوع بتواند ايران را متقاعد كند كه مسير بهترى هم وجود دارد. اميدواريم آنها را متقاعد كند كه دستيابى به سلاح هسته اى، ايران را امن تر نمى كند. ايران كشور بزرگى است، اما اين بزرگى را از طريق همكارى با جامعه جهانى و بهره گيرى از پيشنهاد هائى كه به ايران شده و روى ميز قرار دارد، به دست مى آورد. همكارى با جامعه جهانى مهمتر از رويارويى با جامعه جهانى است.
پرسش بعدى من در باره گزارش هيأت بررسى اوضاع عراق است. اگر سفير آمريكا در آژانس بين المللى انرژى اتمى بتواند در باره وضعيت حقوق بشر در ايران حرف بزند، بايد بتواند در باره گزارش بيكر-هميلتون نيز اظهار نظر كند!
اين البته وراى مسئوليت من است. من فقط مى دانم كه پرزيدنت بوش اين گزارش را بسيار مهم توصيف كرد و مشغول مشورت با كارشناسان ديگر در وزارت امور خارجه آمريكا و شوراى امنيت ملى است و به عقيده من قصد دارد در عرض چند هفته آينده گام هائى در اين زمينه بردارد.
در باره كشورهاى عربى چه فكر مى كنيد كه اخيراً در كنفرانس شوراى همكارى خليج فارس اعلام كردند مى خواهند از تكنولوژى هسته اى برخوردار باشند؟ آيا آمريكا با اين موضوع موافقت خواهد كرد؟ آيا اصولا آمريكا تنها از متحدان خود در اين زمينه حمايت مى كند؟
ما به طور همه جانبه اى از استفاده صلح آميز از تكنولوژى هسته اى براى مصرف هاى صلح آميز حمايت مى كنيم. در واقع، بزرگترين كمك كننده به آژانس بين المللى انرژى اتمى هستيم.
وقتى كشورها اعلام مى كنند كه مايل به داشتن تكنولوژى هسته اى براى مصرف هاى صلح آميز هستند، آژانس با آنها در اين زمينه گفت و گو مى كند.
كشورها در سراسر جهان، از تكنولوزى هسته اى براى مصارف صلح آميز استفاده مى كنند. اتيوپى از تكنولوژى هسته اى براى مبارزه با نوعى پشه استفاده مى كند. ويتنام از اين تكنولوژى در تحقيقات استفاده مى كند. آرژانتين اين تكنولوژى را براى توليد ايزوتوپ هائى كه مصرف پزشكى دارند به كار مى برد.
ما هيچ مخالفتى با اين موضوع كه ايران يا هر كشور ديگرى بخواهد از تكنولوژى هسته اى براى موارد صلح آميز استفاده كند، نداريم.
نگرانى ما تنها اين است كه كشورى مثل ايران به دنبال تكنولوژى هسته اى و خطرناكى از جمله توانايى غنى سازى اورانيويم يا راكتور آب سنگين باشد.
آقاى البرادعى پيش از جلسه شوراى حكام سه هفته پيش هم به طور خصوصى و هم به طور علنى در حضور خبرنگاران كاملاً روشن كرد كه ايران يك مورد ويژه است.
ايران كشورى است كه رهبرانش جامعه جهانى را به مدت بيست سال فريب دادند. هنوز رابطه هسته اى اين كشور با شبكه عبدالقدير خان و با نيروى نظامى كشور نگران كننده است.
به همين دليل جامعه جهانى از ايران خواست و اكنون هم شوراى امنيت از ايران خواسته است كه فعاليت هاى هسته اى به ويژه غنى سازى اورانيوم را به طور كامل متوقف كند.
و به همين دليل از ايران مى خواهيم فعاليت هاى هسته اى حساس را به حال تعليق در آورد. در عين حال اگر ايران اين فعاليت ها را تعليق كند، حاضريم در باره برخوردارى ايران از تكنولوژى واقعى صلح آميز هسته اى مذاكره كنيم.
شما آقاى سلطانيه نماينده ايران در آژانس را مى بينيد... آيا با او هيچ مكالمه اى هم داريد؟
ما گاه گاه يكديگر را در آسانسور مى بينيم. ولى مى دانيد كه ايالات متحده آمريكا و ايران رابطه ديپلماتيك ندارند و بنا بر اين با آنها ارتباط كارى نداريم.
با اين حال كانداليزا رايس وزير امور خارجه آمريكا گفته است كه آمريكا آماده مذاكره با ايران در باره مسايل هسته اى و در باره مسايل ديگر است، به شرط اينكه ايران به تعهدات بين المللى خود در مقابل شوراى امنيت عمل كند و فعاليت هاى هسته اى را به حال تعليق در آورد.
ايران حق برخوردارى از انرژى صلح آميز هسته اى را دارد. اما نگرانى بين المللى اين است كه همه فعاليت هاى ايران صلح آميز نباشد.
بى اعتنايى رهبران ايران به نگرانى بين المللى به مردم ايران آسيب مى رساند و آنها را به انزوا مى راند.
از نظر ما هنوز يك راه ديگر باز است و آن راهى است كه منافع اقتصادى و امنيت طولانى مدت براى مردم ايران به دنبال خواهد داشت.
تنها كارى كه رهبرى ايران بايد بكند اين است كه غنى سازى اورانيويم را تعليق كند و پيشنهادهاى سخاوتمندانه اى كه از سوى آمريكا و اروپا و روسيه و چين به ايران شده را بپذيرد.
اين پيشنهادها هم به نفع مردم ايران و هم به نفع جامعه جهانى است.