هولوكاست يا كشتار يهوديان در جريان جنگ دوم جهانى بخشى از پاكسازى نژادى و سياسى است كه به وسيله حزب نازى آلمان و عمدتا در اروپا صورت گرفت.
براى رسيدن به اين هدف، مهندسان آلمان نازى اردوگاه هاى كار اجبارى طراحى كردند كه در آن ها قربانيان نخست به كارهاى بسيار دشوار گمارده مى شدند و سپس به قتل مى رسيدند.
در ميان اين اردوگاه ها، آشوويتس- بيركانو مشهور ترين و به گفته مورخين مخوف ترين قتل گاه به شمار مى رود.
اين اردوگاه در لهستان اشغال شده به وسيله آلمانى ها ساخته شد و امروزه تنها موزه اى است كه بازديد از آن براى همگان آزاد است.
اين موزه توسط يك هيأت بين المللى اداره مى شود كه هدف آن همچنين پاس داشتن ياد قربانيان است.
معاونت اين هيأت بر عهده استفان ويلكانوويچ، استاد دانشگاه و رئيس يك انتشاراتى بزرگ در لهستان است.
در گفت و گويى با استفان ويلكانوويچ از او مى پرسم كه اگر بخواهد از آشوويتس بگويد، سخنش را چگونه آغاز مى كند.
استفان ويلكانوويچ مى گويد: «اولين چيزى كه وقتى از آشويتس صحبت مى كنم، به آن مى پردازم اين موضوع است، كه يك اتفاق استثنايى در تاريخ بشر افتاد. تصميم گرفته شد كه يك ملت، چه در آن كسى مقصر باشد يا نه، جوان است يا پير يا خردسال، بايد كشته بشوند. از آن مهم تر، چرا بايد كشته بشوند؟ چون آدم نيستند. اين مهم ترين مسأله است، چون جنگ و كشتار از آغاز تاريخ بشر وجود دارد، ولى هرگز چنين تفكرى وجود نداشت كه يك ملت را چون آدم نيستند بايد كاملاً نابود كرد.»
تعداد قربانيان هولوكاست و حتى ماهيت آن، موضوع كنفرانسى در تهران بود. برگزارى اين كنفرانس و بررسى آن چه مقام هاى ايرانى واقعيت هولوكاست و رد تعداد قربانيان مى نامند به جدال هاى لفظى تندى بين اروپاييان و اسراييل از يك سو و جمهورى اسلامى از سوى ديگر تبديل شده است.
به راستى تعداد قربانيان در اردوگاهى مانند آشوويتس چه اندازه است و چرا شمارش آن ها هميشه موضوع چنين بحث هائى است؟
استفان ويلكانوويچ مى گويد: «تحقيقات مختلفى در اين زمينه وجود دارد كه به وسيله آمريكايى ها، لهستانى ها و يهوديان انجام شده است. اعلام تعداد دقيق قربانيان سخت است، چراكه عمدتا قطارهاى مملو از مردم به اردوگاه ها مى رسيدند و گاهى بدون ثبت هيچگونه آمارى به اتاق هاى گاز فرستاده مى شدند. هم اكنون و با در نظر گرفتن تحقيقات مختلف، مى توان گفت كه تنها در آشوويتس- بيركانو بين يك تا يك و نيم ميليون نفر جان خود را از دست دادند.»
به گفته وى، «قبل از جنگ تنها در لهستان ده درصد جمعيت، يعنى سه ميليون نفر يهودى بودند. بعد از جنگ و با بازگشت لهستانى هاى يهودى از شوروى سابق اين تعداد به چند صد هزار نفر مى رسيد و فراموش نبايد كرد كه در آشوويتس، يهوديانى از سراسر اروپا قربانى شدند. برخى از يهوديان جايى در لهستان پنهان مى شدند، كه اگر پيدايشان مى كردند به همراه تمام اعضاى خانواده اى كه به او پناه داده بودند، بچه ها و زنان حامله، تيرباران مى شدند و اين يك قانون بود.»
اما تنها تعداد قربانيان نيست كه به بحث ها دامن مى زند، مقام هاى ايرانى گاه حتى وجود اتاق هاى گاز را منكر مى شوند.
استفان ويلكانوويچ خاطرنشان مى كند: «شمارش قربانيان، بر اساس تعداد كسانى كه در كوره ها و اتاق هاى گاز جا مى شدند، به دقت انجام شده است. آمارهاى ما دقيقند. در ضمن چندين كوره و اتاق گاز وجود داشته كه بدون توقف كار مى كردند، علاوه بر اين بسيارى را هم خارج از اردوگاه مى كشتند و آتش مى زدند. مزرعه هائى وجود دارند كه عده اى را در آن ها تيرباران مى كردند، مى سوزاندند و در گورهاى دسته جمعى خاكشان مى كردند.
اين يك» كارخانه مرگ «بود كه مهندسان آلمانى خيلى خوب آن را طراحى كرده بودند و در اين مورد نشان دادند كه تكنولوژى بسيار پيشرفته اى در اختيار دارند.»