پرسش: استاد يارشاطر بسيار عزيز جلسه پرشور و شادى بخش هشتمين شب نشينى (گالا) براى حمايت از ايرانيكا، كه در چهارم نوامبر با حضور حدود چهارصد و پنجاه نفر از دوستداران فرهنگ و تمدن ايران از كشورهاى مختلف در ژنو برگزار شد با ابراز احساسات صميمانه همراه بود مى خواستيم بدانيم احساس خود شما از اين گردهمائى ها و احساسات بى شائبه چيست:

پاسخ: احساس امتنان و سپاسگزارى از تمام كسانى كه در تأسيس و اداره ضيافت سهيم بودند و از همه شركت كنندگان كه با خريد ميز و بليط و حضور در ضيافت، مجلس را رونق بخشيدند.

پرسش: اين ضيافت باشكوه به همت و با حمايت مالى چه كسانى برگزار شد؟

پاسخ: در درجه اول بايد ممنون مديران كميته برگزارى، خانم منيره پروين (رئيس) و خانم مينو خمسى (نائب رئيس) و همكارانشان باشيم كه بيش از شش ماه كليه اوقات خود را در نهايت جديت و صميمت صرف كار اين ضيافت كردند. همچنين بايد از كسانى ياد كنم كه با كمك مالى خود موجب پيشرفت مقصود ايرانيكا شدند، به خصوص آقاى منصور افشار كه با همتى بلند و دستى گشاده مخارج عمده ضيافت و حراج را به عهده گرفتند.
همچنين بايد از دو تن از ياوران گرامى ايرانيكا ياد كنم كه براى پرهيز از تظاهر نخواسته اند كه نام آنها ذكر شود. نيز آقاى دكتر اسد، پزشك و شاعر و خواننده و متخصص كامپيوتر، از ياوران افغانى ما، كه سايت ضيافت را ترتيب دادند و آقاى ناصر اويسى، هنرمند معروف، كه لوحه هاى كورش را به عنوان جايزه در اختيار ما گذاشتند. البته كثرت جمعيتى را كه در ضيافت شركت كردند به خصوص مديون اعضاى عالى قدر كميته افتخارى هستيم كه با پشتيبانى خود بر اعتبار ضيافت بسيار افزودند.

پرسش: اين ضيافت ها چه نقشى در تأمين هزينه هاى ايرانيكا دارند؟

پاسخ: اين ضيافت ها، كه از سال ۱۹۹۹ در دانشگاه كلمبيا در نيويورك آغاز شد، سال هاى بعد به ترتيب در واشنگتن، لس آنجلس، ميامى، لندن، هيوستن، لانك آيلند، نيويورك، تورنتو و سانفرانسيسكو برگزار گرديد. هر كدام از اين ضيافت ها، به سهم خود و به تفاوت به بنياد دانشنامه مدد رسانده اند كه در تأمين بخشى از هزينه هاى ايرانيكا مؤثر بوده است.

پرسش: جلد سيزدهم ايرانيكا كه آخرين جزوه آن به زودى منتشر مى شود حاوى يك سلسله مقالات اساسى درباره ايران است. لطفاً درباره ماهيت اين مقالات اشاره اى بفرمائيد.

پاسخ: با اين كه همه مقالات دانشنامه به وجوه گوناگون فرهنگ و تمدن ايران مى پردازند، تدوين يك سلسله مقالات كلى و اساسى زير عنوان «ايران» مورد نياز بود تا اطلاعات جامعى از تاريخ و جغرافيا و جمعيت و زبان ها و مذاهب و اساطير و ادبيات فارسى از قديمى ترين زمان ها تا امروز به دست بدهند. اين سلسله مقالات از اواخر جزوه دوم جلد سيزدهم آغاز شد و تا اوائل جزوه پنجم همان جلد ادامه يافته است.

پرسش: در ايران تاكنون پنج كتاب شامل ترجمه مقالات ايرانيكا، از جمله انقلاب مشروطه، داستان نويسى، پوشاك، تاريخ روابط ايران و آلمان و خوشنويسى كاملاً مستقل از دانشنامه به فارسى ترجمه و منتشر شده و از قرار ادامه خواهد يافت. لطفاً نظر دانشنامه را درباره اين ترجمه ها بفرمائيد.

پاسخ: اساساً ترجمه امين و سليس مقالات علمى به زبان فارسى كار دشوارى است و نياز به تسلط كامل به زبان اصلى و زبان فارسى و آشنائى كافى به موضوع اثر مورد ترجمه دارد. با اين كه بايد از نيت خير مترجمان اين آثار كه به ابتكار شخصى صورت گرفته است سپاسگزار بود بايد اذعان كرد كه ترجمه مقالات دانشنامه به سبب موجز و فشرده بودن كارى دشوار است البته دانشنامه نظارتى در كار اين ترجمه ها ندارد.

پرسش: لطفاً اشاره اى به طرز انتشار دانشنامه بفرمائيد.

پاسخ: دانشنامه به دو صورت منتشر مى شود: يكى به صورت چاپى و ديگر به صورت الكترونيكى در اينترنت كه شامل مقالات چاپى نيز هست و فعلاً رايگان در دسترس پژوهندگان قرار دارد. صورت چاپى به ترتيب الفبائى پيش مى رود و اكنون با انتشار سيزده جلد بزرگ به اواخر حرف I رسيده ايم. دعوت مقالات براى انتشار الكترونيكى براساس وجود مؤلفان مناسب و همچنين اهميت موضوع مقالات است.

پرسش: در سال هاى اخير چه تحول اساسى در كار دانشنامه پديد آمده است؟

پاسخ: تحول اساسى تازه اى كه در كار دانشنامه به عمل آمده اين است كه دعوت مقالات دانشنامه ديگر منحصر به آنچه به صورت الفبائى چاپ مى شود نيست. بلكه حال مقالات برحسب اهميت آنها بدون رعايت ترتيب الفبائى دعوت مى شوند. اين مقالات كه عده آنها خيلى بيشتر از مقالاتى است كه به چاپ مى رسد در سايت ايرانيكا به صورت مجموعه اطلاعاتى زاينده و قابل اعتماد درباره تاريخ و فرهنگ ايران درمى آيد. اين برنامه اكنون مهمترين برنامه ايرانيكا است. تاكنون ۴۲۰ مقاله خارج از نوبت الفبائى در سايت ايرانيكا در دسترس خواستاران قرار گرفته است. طبق اين برنامه از همه دانشمندان رشته ايرانشناسى دعوت مى شود تا مقالات لازم را از A تا Z تأليف كنند. البته هنگامى كه نوبت اين مقالات به ترتيب الفبائى برسد به چاپ سپرده مى شوند. اين برنامه از طرفى استفاده از همه دانشمندان طراز اول را امكان پذير مى كند و همچنين موجب مى شود كه اگر فردى در جستجوى آگاهى دقيق مثلاً از نوروز يا مهرايزد يا مذهب مانوى و يا زندگى زردشت يا سلسله ساسانى يا تاريخ صفويان باشد سال ها در انتظار نماند تا نوبت الفبائى اين مقالات برسد. مهمتر از همه اين كه اين برنامه، چنان كه گفته شد، تكميل و اتمام دانشنامه را بى اندازه تسريع مى كند و مدت لازم را به كمتر از ثلث كاهش مى دهد.

پرسش: اساساً منابع مالى دانشنامه از كجا تأمين مى شود و اين تحول چه تأثيرى در افزايش هزينه ها داشته است؟

پاسخ: هزينه تدوين دانشنامه تاكنون از سه محل تأمين شده است: يكى «بنياد ملى علوم انسانى»، ديگر دانشگاه كلمبيا، سوم مؤسسات و افراد فرهنگ دوست. كمك «بنياد ملى علوم انسانى» هميشه مشروط به تأمين قسمت مهمى از آن از منابع خصوصى يعنى افراد و مؤسسات علاقمند به فرهنگ ايران بوده است. بودجه مصوب سال تحصيلى ۲۰۰۶-۲۰۰۵ دانشنامه كه به علت برنامه الكترونيكى افزايش فوق العاده يافته به مبلغ ۹۴۰۰۰۰ دلار رسيده است. دانشنامه موظف است هر شش ماهى يكبار و نيز در آخر هر دوره مالى گزارش جامعى از دريافت ها و هزينه ها براى رسيدگى و تصويب به «بنياد ملى علوم انسانى» بفرستد و همچنين امناى بنياد دانشنامه ايرانيكا را مطلع سازد.

پرسش: استفاده از مقالات ايرانيكا توسط اينترنت رايگان اعلام شده. لطفاً اشاره اى به روش جستجوى عناوين و مضامين آنها بفرمائيد.

پاسخ: با آن كه سايت ايرانيكا به منظور تجهيز ماشين جستجوگر آن به آخرين دست آوردها در جريان بازسازى است، در حال حاضر نيز مى توان هم عناوين مقالات را جستجو كرد و هم آنها را به ترتيب الفبائى مرور و بررسى نمود.

پرسش: بهاى هر جلد ايرانيكا ۲۵۰ دلار يعنى حدود يك-سوم قيمتى است كه براى شما تمام مى شود در حالى كه بهاى دائرةالمعارف اسلام كه از لحاظ اندازه و شماره صفحات همانند ايرانيكا است دو برابر ايرانيكا قيمت گذارى شده است. چرا براى جبران مخارج قيمت را زيادتر نمى كنيد؟

پاسخ: ايرانيكا اساساً كارى غيرانتفاعى است كه به منظور حفظ و اشاعه ميراث فرهنگ و تمدن ايران با همكارى گروه كثيرى از دانشمندان تمام دنيا تأليف و منتشر مى شود. از اين رو بهاى فروش ايرانيكا در حداقل ممكن تعيين شده است تا شمار بيشترى از علاقمندان فرهنگ ايران بتوانند از آن بهره مند شوند. اما دائرة المعارف اسلام و نظاير آن چون جنبه تجارى دارند طبعاً دربند تخفيف قيمت نيستند.

پرسش: لطفاً بفرمائيد كه چگونه مى توان به دانشنامه كمك كرد.

پاسخ: در غياب كمكى كه ممكن بود از مؤسسات دولتى ايران انتظار داشت و با قطع روابط اقتصادى ايران و آمريكا، تأمين هزينه هاى دانشنامه منوط به كمك افراد بلند همتى است كه ميراث فرهنگى ايران را قدر مى شناسند و خواهان پايدارى آن هستند. از اين رو مسئولان دانشنامه چشم دارند كه اينگونه افراد به يارى دانشنامه برخيزند و به ياد بياورند كه دانشنامه ايرانيكا اثرى عادى يا قابل تكرار نيست. ايرانيكا بهترين هديه است كه افراد مى توانند به فرزندان خود بدهند و براى نسل هاى آينده به يادگار بگذارند. اميد بنياد دانشنامه اين است كه كمك به دانشنامه صورت ملى پيدا كند. از اين رو كمك هاى نقدى حتى به مبالغ بسيار مختصر نيز موجب سپاسگزارى بنياد ايرانيكا است.

پرسش: لطفاً از نقدهائى كه از دانشنامه ايرانيكا مى شود ما را آگاه بفرمائيد.

پاسخ: تاكنون جلدهاى مختلف ايرانيكا به دفعات در مجلات معتبر علمى مورد نقد و بررسى قرار گرفته است. بسيارى از دانشمندان و ناقدان ايرانيكا را با عباراتى كه كمتر در مورد آثار ديگر به كار رفته است ستوده اند، مثلاً:
«دانشنامه ايران شاهكارى است شكوهمند. همين طرح پژوهشى ديگرى در سراسر مطالعات خاورميانه وجود ندارد كه به اندازه اين اثر شايسته پشتيبانى باشد.»
Journal of the American Oriental Society.

«انبوهى است باورنكردنى از اطلاعات عالمانه درباره ايران و فرهنگ و تمدن ايرانى و روابط اين فرهنگ با فرهنگ هاى ديگر.»
R.Mottahedeh استاد دانشگاه هاروارد، در Middle East Journal.

«دانشنامه ايران بنيانى است عظيم.»
G. Lazard استاد دانشگاه پاريس و عضو انستيتو فرانسه، در Journal Asiarique.

«همه وجوه تاريخ هزاران ساله ايران، با انتشار اين اثر وسيع و جامع، غنائى اساسى يافته است.»
B. Spuler استاد فقيد دانشگاه هامبورگ، در Der Islam.

-با تشكر و امتنان.