۲۴مهرماه هر سال يادآور فقدان دردناك يكى از برگزيده ترين استادان موسيقى ايرانى، شادروان مرتضى حنانه است، مردى كه پنجاه سال تمام در پهنه موسيقى ايران حضور و وجودى مؤثر و كارساز داشت و تلاش مداوم او در راه اعتلاى موسيقى ايران نام وى را در تاريخ فرهنگ و هنر كشورمان جاودانه ساخته است.
شادروان حنانه در يازدهم اسفند ۱۳۰۱ خورشيدى در تهران چشم به جهان گشود. او كه در خانواده اى فرهنگ دوست و دانش پژوه پرورش يافته بود از دوران كودكى علاقه شديدى به موسيقى داشت. پدرش كه به علاقه و استعداد وى پى برده بود نام او را در هنرستان عالى موسيقى ثبت نمود تا زير نظر سرگرد غلامحسين خان مين باشيان به فراگيرى اصول تئورى و عملى موسيقى بپردازد و او در فراگرفتن اين اصول استعداد ويژه اى از خود نشان داد و به پيشرفت قابل ملاحظه اى نايل شد.
در سال ۱۳۱۷ كه چند تن استاد خارجى از جمله «چك» به استخدام هنرستان عالى موسيقى درآمدند. حنانه نزد يكى از آنها به نام رودلف اوريانتس فراگيرى ساز هورن را آغاز كرد و در همين سال ها به تحصيل كمپوزيسيون و تكميل نوازندگى پيانو پرداخت و در سال ۱۳۲۱ با دريافت ديپلم هنرستان عالى موسيقى آمادگى آن را يافت تا با راهنمائى پرويز محمود رهبرى اركستر را به طور تجربى بياموزد و پس از تشكيل اركستر سمفونيك تهران به رهبرى پرويز محمود در سال ۱۳۲۲ حنانه در سمت هورنيست اول اين اركستر مشغول كار شد و همزمان در هنرستان موسيقى نيز به تدريس پرداخت.
در سال ۱۳۳۱ با مهاجرت پرويز محمود و روبيك گريگوريان به خارج از كشور، حنانه رهبرى اركستر سمفونيك تهران را به عهده گرفت و آثار مختلفى را با اركستر اجرا كرد و موسيقى فيلم مستند «ايران سرزمين طلاى سياه» را نوشت.
وى در سال ۱۳۳۳ اثر معروف خود «سوئيت شهر مهرجان» را ساخت و آن را در كنسرتى به مناسبت هزاره ابن سينا با اركستر سمفونيك اجرا كرد و پس از اجراى اين كنسرت موفق به دريافت بورس تحصيلى در ايتاليا از پروفسور چرولى سفير وقت ايتاليا در تهران شد و براى ادامه تحصيل به رم رفت و از سال ۱۳۳۳ به مدت دو سال در مدرسه عالى موسيقى واتيكان به تحقيق درباره موسيقى مذهبى پرداخت و موسيقى فيلم «عروس دجله» را در همان ايام نوشت. از سال ۱۳۳۶ تا ۱۳۳۹ نزد استاد كاردوچى در رم به تحصيل در رشته كمپوزيسيون مشغول شد و براى تأمين بخشى از هزينه تحصيل خود همراه با حسين سرشار و پروين زرين پور به كار دوبلاژ فيلم هاى ايتاليائى به زبان فارسى پرداخت. تحصيل در رشته موسيقى فيلم در چينه چيتا (شهرك سينمائى رم) زير نظر اساتيدى چون كاندلى و فرارا رهبران برجسته اركستر از فعاليت هاى ديگر او در اين سال هاست.
حنانه در سال ۱۳۴۰ با كوله بارى پر از دانسته ها و تجربه هاى قيمتى به ايران بازگشت و دوره تازه اى از فعاليت هاى هنرى را آغاز كرد و تصميم گرفت كه براى ارتقاء و جهانى كردن موسيقى ايرانى شيوه خاصى را برگزيند نه اين كه به شيوه غربى بنويسد. او با پيروى از اين فكر به نوشتن آثارى اركسترال و پولى فونيك و هارمونيك روى تم هاى موسيقيائى گوشه و كنار ايران پرداخت و در سال ۱۳۴۱ به عضويت شوراى موسيقى راديو درآمد و سپس رياست اين شورا را عهده دار گرديد.
در همان سال اركستر فارابى را در راديو تشكيل داد و در مقام رهبرى و سرپرستى اركستر، آثارى را براى اين اركستر نوشت و اجرا كرد. در فاصله سال هاى ۱۳۴۴ تا ۱۳۴۷ از طريق اداره راديو به سمينار بين المللى آهنگسازان راديو و تلويزيون يونسكو اعزام شد و يكى از آثار خود به نام «اوراتوريو» را در آنجا اجرا كرد. در سال ۱۳۴۶ موسيقى فيلم هاى «عروس دريا» و «الماس ۳۳» را نوشت و پس از انحلال اركستر فارابى، مدرسه موسيقى راديو و تلويزيون ايران را تأسيس كرد و گام هاى مثبت و موفقى در تربيت خواننده و نوازنده براى اين سازمان برداشت.
زنده ياد حنانه در نخستين جشن هنر شيراز قطعه «كاكوتى» را كه يكى از غنى ترين و دلپذيرترين آثار اوست با اركستر مجلسى تلويزيون اجرا كرد و موفق به دريافت جايزه «گراندماسيون» شد.
در دومين جشن هنر نيز قطعه كاپريس براى پيانو كه يكى از قوى ترين آثار پيانوئى او براى موسيقى ايرانى با هارمونى شخصى اوست در اركسترى به رهبرى فرهاد مشكات اجرا شد.
در سال ۱۳۵۰ جايزه سپاس بهترين موسيقى فيلم «فرار از تله» ساخته جلال مقدم را به دست آورد. موسيقى فيلم «گرگ بيزار» را در فاصله سال هاى ۱۳۵۱ و ۱۳۵۲ نوشت و از سال ۱۳۵۴ حنانه نوشتن موسيقى فيلم را كنار گذاشت و به تحقيق پرداخت.
مرحوم حنانه در نوشتن كتاب نيز دست داشت. چاپ اول كتاب «گام هاى گمشده» در سال ۱۳۵۷ منتشر شد و سال هاى بعد نوبت به تحقيق درباره موسيقى قديم ايران و تأليف و ترجمه كتاب هاى «اركستراسيون»، (جلد دوم)، فرهنگ موسيقى و ترجمه و تفسير كتاب مقاصدالالحان، اثر عبدالقادر مراغه اى رسيد.
در سال ۱۳۶۶ موسيقى مجموعه تلويزيونى «هزاردستان» و در سال ۱۳۶۷ موسيقى فيلم «سلام به سرزمين من» را نوشت و اين آخرين فيلم سينمائى است كه موسيقى آن را حنانه نوشته است. زنده ياد مرتضى حنانه در ۲۴مهر ۱۳۶۸ به علت بيمارى سرطان، چشم از جهان فروبست و در ۲۹مهرماه همان سال در امامزاده طاهر كرج به خاك سپرده شد. يادش گرامى باد.
(برگرفته از نشريه هنر موسيقى چاپ تهران)