بامداد روز دوشنبه، ۹ اكتبر، خبرگزارى كره جنوبى- يونهاپ- كه تحولات كره شمالى را دنبال مى كند خبر داد كه با توجه به اظهارات مقامات كره شمالى احتمال دارد آن كشور يك بمب اتمى را آزمايش كرده باشد و پس از آن، خبرگزارى مركزى كره شمالى با تأييد خبر انجام يك آزمايش اتمى زير زمينى، از قول مقامات دولتى گزارش كرد كه اين آزمايش بدون پراكنده شدن مواد راديو اكتيو صورت گرفته است.
محل انجام آزمايش اتمى كره شمالى استان گيلجو در شمال غرب اين كشور و در مجاورت درياى ژاپن گزارش شده است و مقامات آمريكايى گفته اند كه سازمان هاى اطلاعاتى ايالات متحده و كره جنوبى آثار لرزه نگارى حاكى از احتمال انجام چنين آزمايشى را ثبت كرده اند.
خبرگزارى كره شمالى با انتشار خبر آزمايش اتمى اين كشور، آن را تحولى تاريخ ساز خواند و گفت كه «آزمايش اتمى كره شمالى به حفظ و تحكيم صلح و ثبات در شبه جزيره كره و منطقه پيرامون آن كمك خواهد كرد.»
اين خبرگزارى گفت كه بمب اتمى كره شمالى صد در صد با فناورى داخلى ساخته و آزمايش شده است.
در پى اعلام خبر آزمايش هسته اى كره شمالى مذاكرت فشرده اى در سازمان ملل متحد شروع شده كه هدف از آن حصول توافق درباره در نظرگرفتن مجموعه تحريم ها عليه اين كشور است.
ولى انتخاب نوع تحريم ها كار دشوارى است زيرا كره شمالى هم اكنون تاحد قابل ملاحظه اى يك كشور منزوى است.
آزمايش هسته اى كره شمالى را جامعه بين المللى محكوم كرده و اكنون اين مأموريت ديپلمات ها در سازمان ملل متحد است كه محكوميت ها را به صورت يك قطعنامه رسمى سازمان ملل متحد درآورند تا جنبه اجرايى پيدا كند.
هدف از اين تحريم ها محدود كردن برنامه هاى هسته اى و موشكى كره شمالى وافزايش فشار بر پيونگ يانگ براى بازگشت بر سر ميز مذاكره است.
ولى براى اين كار بايد پارامترهاى روشنى وجود داشته باشد زيرا هيچ كس- حتى آمريكاييان- نمى خواهند موجب هرج و مرج در كره شمالى شده و يا كمك هاى غذايى به اين كشور را كه ممكن است سبب قحطى شود قطع كنند.
رعايت اين پارامترها يه دليل اين است كه كشورهاى مذاكره كننده درباره تحريم ها مى خواهند چين هم در صحنه حضور داشته باشد.
آمريكا مى خواهد ممنوعيت فروش يا انتقال هرگونه تسليحات، موشك ها يا كالاهاى مرتبط با مواد هسته اى به كره شمالى، صراحتاً اعلام شود.
آمريكا همچنين خواستار منع فروش كالاهاى لوكس به كره شمالى است، مسئله اى كه تأثير آن مى تواند مستقيما برهيأت حاكمه اين كشور باشد.
به نظر مى رسد كه تدابير موجود آمريكا عليه بانكى در ماكائو، كه آمريكا اصرار مى ورزد در نقل و انتقال دلارهاى تقلبى از جانب كره شمالى دست داشته، لطمه سنگينى به كره شمالى زده و شركت هاى اين كشور را از يك پايگاه مالى بين المللى محروم كرده است و حتى به برخى از فعاليت هاى مشروع بازرگانى كره شمالى نيز لطمه زده است.
اتخاذ تدابير ديگرى از اين نوع مى تواند فشار بيشترى بركره شمالى وارد كند.
ژاپن حتى از اين مرحله نيز فراتر رفته و به نظر مى رسد كشورهاى ديگر را ترغيب مى كند كه ورود كشتى هاى كره شمالى به بنادر خود را ممنوع كرده و به هواپيماهاى اين كشور اجازه استفاده از فرودگاه هايشان را ندهند.
با اينهمه سخنگوى وزارت امور خارجه ايران در واكنش به آزمايش هسته اى كره شمالى گفت كه جمهورى اسلامى طرفدار يك جهان بدون سلاح هاى اتمى است اما راديو و تلويزيون دولتى ايران به طور غير مستقيم از اين اقدام كره شمالى حمايت كرده اند.
ايران يكى از معدود كشورهاى جهان است كه اقدام كره شمالى در آزمايش سلاح هسته اى را محكوم نكرد و اين درحالى است كه جمهورى اسلامى در مقابله اش با جامعه جهانى بر سر برنامه هاى هسته اى كشور دائما تأكيد مى كند كه مخالف توليد چنين ابزارهاى جنگى است.
راديو دولتى ايران حتى فراتر از اين رفت و اقدام كره شمالى را توجيه كرد و گفت سياست تحقير، تهديد و تحريم آمريكا باعث شد كه كره شمالى اقدام به توليد بمب اتمى كند.
راديو تهران در تفسيرى گفت كه درخواست هاى كره شمالى براى لغو تحريم ها عليه آن كشور و پايان يافتن سياست تهديد آمريكا به جايى نرسيد و آن كشور چاره اى نداشت جز آنكه به سمت استفاده غير مسالمت آميز از انرژى هسته اى پيش رود.
در پى آزمايش اتمى كره شمالى، بحث و گمانه زنى در باره تأثير اين اقدام بر برنامه هسته اى ايران در محافل سياسى و مطبوعاتى جهان بالا گرفته است.
برخى كارشناسان بر اين باورند كه آزمايش اتمى كره شمالى، جمهورى اسلامى را براى ادامه برنامه هسته اى خود «جسور» مى كند، در حالى كه برخى ديگر معتقدند اقدام كره شمالى قدرتهاى جهانى را براى پيشگيرى از دستيابى ايران به چرخه سوخت هسته اى مصممتر مى كند.
اين در حالى است كه بعضى از ديپلماتهاى غربى تأكيد كرده اند كه ايران و كره شمالى شباهتى به يكديگر ندارند و از همين رو، نوع برخورد جامعه جهانى با هر يك از آنها كاملاً متفاوت خواهد بود.
در اين نكته كه نظامهاى سياسى ايران و كره شمالى با يكديگر متفاوتند ترديدى وجود ندارد اما اين تفاوت در شرايط حاضر چه تأثيرى بر نوع واكنش جامعه جهانى به برنامه اتمى اين دو كشور خواهد داشت؟
كره شمالى به عنوان نظامى توتاليتر (تماميت طلب) و استالينيستى شناخته مى شود، نظامى كه رهبرى آن را فردى به عهده دارد كه گفته مى شود «مرموز» است
اداره كشور به دست اين «رهبر مرموز» نيز در فضايى ناشناخته و غيرشفاف صورت مى گيرد به طورى كه رفتار بين المللى اين كشور را نمى توان پيش بينى كرد.
كره شمالى تحت رهبرى كيم جونگ ايل به صورت كشورى كاملاً منزوى در آمده كه تعاملات اندكى با جهان خارج دارد و بدرستى روشن نيست كه درون آن چه مى گذرد.
همين ويژگيها كافى است تا برنامه اتمى كره شمالى را در نگاه قدرتهاى جهانى به صورت تهديدى پيش بينى ناپذير براى همسايگان خود در آورد و برخورد قاطع با اين كشور را ضرورى سازد.
از سوى ديگر، نظام سياسى ايران گرچه به نقض فاحش حقوق بشر متهم است ولى هيچگاه فضاى سياسى و اجتماعى آن خالى از تنوع و تكثر نبوده است.
افزون بر اين، ايران كشورى است كه به دليل مختصات جغرافيايى، سابقه تاريخى و وابستگى به صدور نفت تا اندازه زيادى در مناسبات اقتصادى جهان ادغام شده و همين مسئله، رهبران آن را تا حدودى از تصميمگيريهاى ناگهانى و كاملاً غيرقابل پيش بينى، دست كم در حوزه بين المللى برحذر مى دارد.
همين مشخصات كافى است تا برنامه اتمى ايران در مقايسه با كره شمالى، از ديدگاه جامعه جهانى تهديدى كوچكتر به حساب آيد و راههاى مسالمتجويانه اى طلب كند.
اما سرنوشت كشورهاى داراى برنامه هسته اى لزوماً بر اساس نوع نظام سياسى آنها در نظام بين المللى رقم نمى خورد و موقعيت استراتژيك و اهداف سياست خارجى اين نوع كشورها در اين زمينه معمولاً تعيين كننده تر است.
به گمان محافل غربى، هدف اصلى كره شمالى از دستيابى به سلاح هسته اى، تضمين بقاى رژيم استالينيستى اين كشور در برابر تهديد آمريكاست و بنابراين جنبه «دفاعى» دارد، حال آنكه به گمان همان محافل، مقصود جمهورى اسلامى از پيگيرى برنامه هسته اى خود، به دست گرفتن رهبرى خاورميانه و دنياى اسلام براى رويارويى با آمريكا و متحدان آن است و بر اين اساس، به زعم آنان، برنامه هسته اى ايران جنبه «تهاجمى» دارد.
در اين ميان، دولت اسرائيل بر تهاجمى بودن برنامه هسته اى ايران بيش از همه تأكيد مى كند و هدف ايران از دستيابى به چرخه سوخت هسته اى را ساخت سلاح اتمى براى نابودى اسرائيل مى داند و در اين باره به سخنان محمود احمدى نژاد رئيس جمهور ايران مبنى بر لزوم «محو اسرائيل از صحنه روزگار» استناد مى كند.
از اين رو، برخورد جامعه جهانى با برنامه اتمى ايران شديدتر از برخورد با كره شمالى بوده است، به گونه اى كه كره شمالى به رغم خروج از پيمان منع گسترش سلاحهاى هسته اى و ادعاى دستيابى به سلاح هسته اى، تاكنون از مجازاتهاى جدى شوراى امنيت سازمان ملل متحد در امان مانده و فقط به علت آزمايش اتمى اخير، ممكن است تحت تحريم بين المللى قرار گيرد.
اين در حالى است كه ايران به رغم فاصله زيادش با امكان غنى سازى اورانيوم در حجم و غلظت بالا، در معرض تحريم در شوراى امنيت سازمان ملل است.
با توجه به اين پيشينه، بعيد است كه صرف آزمايش اتمى كره شمالى، رهبران جمهورى اسلامى را براى سرعت بخشيدن به برنامه اتمى خود «جسور» كند.
با اين همه، اين امكان نيز وجود دارد كه آمريكا و متحدانش با بهره بردارى از فضاى ترس و هراسى كه آزمايش اتمى كره شمالى بخصوص در آسياى شرقى پديد آورده است، فشار خود را بر روسيه و چين براى وضع تحريمهاى شديدتر عليه ايران افزايش دهند.
در مجموع چنين به نظر مى رسد كه آزمايش اتمى كره شمالى، فشار بر ايران براى تعليق غنى سازى اورانيوم را افزايش دهد.
بمب سياسى كره شمالى؟!
اما آزمايش بمب اتمى توسط كره شمالى، لزوما به معنى آن نيست كه پيونگ يانگ به يك بمب اتمى تمام عيار و يا سلاح مجهز به كلاهك هسته اى دست يافته كه بتواند آن را به سمت يك هدف خاص هدايت كند.
هنوز اطلاعات زيادى در مورد اين آزمايش اتمى وجود ندارد، اما اين آزمايش نشان مى دهد كه كره شمالى به باشگاه كوچك كشورهاى داراى سلاح اتمى پيوسته است و البته اين چندان جاى شگفتى ندارد.
كره شمالى مدتهاست كه مى گويد سلاح هاى هسته اى در اختيار دارد و تحليلگران دفاعى نيز بر اين باور بودند كه پيونگ يانگ، پلاتونيوم كافى براى توليد ۴ تا ۱۳ بمب اتمى در اختيار دارد.
طراحى و ساخت سلاح اتمى با استفاده نظامى از آن تفاوت دارد. استفاده نظامى از سلاح اتمى به معناى كوچك كردن فناورى موجود به حدى است كه بتوان از آن در بمب يا كلاهك ها استفاده كرد.
از توانايى هاى نظامى كره شمالى در اين حوزه اطلاعات زيادى در دسترس نيست. تخمين زده شده كه پيونگ يانگ داراى مواد اتمى كافى براى توليد چندين سلاح اتمى است.
سئوال مهمى كه پيش مى آيد اين است كه كره شمالى تا چه حد به داشتن سلاحى نزديك است كه بتواند از آن عليه دشمنان بالقوه خود مانند ژاپن و آمريكا استفاده كند؟
كره شمالى داراى چندين بمب افكن قديمى ساخت شوروى سابق، از جمله ايلوشين ۲۸ است كه از آن در تئورى مى توان براى حمل بمب هاى اتمى مدل سال ۱۹۵۰ استفاده كرد.
كره شمالى هواپيماهاى لازم براى حمل سلاح هاى اتمى را ندارد و به همين منظور اين كشور، دهه هاست كه بر روى موشك هاى بالستيك (قاره پيما) كار مى كند.
موشك تائپو دانگ دو، از سوى متخصصان اين كشور براى هدف قرار دادن ژاپن و سواحل غربى آمريكا طراحى شده است اما آخرين آزمايش اين موشك دوربرد كه در ماه ژوئيه امتحان شد، با شكست مواجه شد.