بنياد آمريكايى «اكس پرايز» اعلام كرده كه بزرگترين جايزه پزشكى تاريخ را براى تحقيقات بخش خصوصى در زمينه علم ژنتيك در نظر گرفته است.
اين بنياد جايزه ده ميليون دلارى خود را براى رمزگشايى از صد ژنوم (نقشه ژنتيكى) انسان در مدت ده روز در نظر گرفته است.
سازماندهان اين طرح مى گويند مطالعه پوياى اجزاى شيميايى سازنده ژن ها (genetic sequencing)، در خط مقدم تحقيقات علمى آينده قرار دارد كه نهايتا منجر به تهيه برنامه درمانى ويژه براى هر بيمار خواهد شد.
آنها مى گويند پزشكان در آينده مى توانند با استفاده از اين اطلاعات ميزان مستعد بودن افراد به بيمارى هاى مختلف و ارتباط ژنتيك امراضى مانند سرطان و آلزايمر را تشخيص دهند.
طرح «آركن اكس پرايز براى نقشه هاى ژنتيكى» (The Archon X-Prize for Genomics)، دومين طرح بزرگى است كه توسط بنياد اكس پرايز اعلام شده است. اين بنياد در سال ۲۰۰۴ به گروهى خصوصى كه توانست يك فضاپيماى سرنشين دار را به فضا پرتاب كنند ده ميليون دلار جايزه داد.
در حال حاضر تحقيقات در ارتباط با رمزگشايى «دى ان اى» يك ژن به ميليون ها دلار وجه نقدى و ماه ها وقت نياز دارد.
همچنين، پيش از اين پزشكان با انجام آزمايش بر روى ژن هائى معين توانسته اند درمان هائى مناسب را براى بيماران تجويز كنند.
با اين حال، دانشمندان مى گويند فقط زمانى كه ابعاد اطلاعات ژنتيكى به حدى گسترده رسيده و توانسته باشد به كشف جنبه هاى زيست محيطى و وراثتى بيمارى ها كمك كرده باشد، مى توان گفت كه چنين تحقيقى به نفع بشريت بوده است.
بحث اخلاقى
بنياد اكس پرايز اذعان دارد كه اين طرح وارد بخشى از تحقيقات علمى مى شود كه به لحاظ اخلاقى، حقوقى و اجتماعى بحث برانگيز است.
نگرانى عمومى در مورد افشا شدن اطلاعات خصوصى افراد و بيم از اين كه در آينده فرد نه بر پايه طبقه اجتماعى يا نژادش بلكه بر اساس مشخصه هاى ژنتيكى او مورد تبعيض قرار بگيرد، باعث شده است كه تحقيقات ژنتيكى به كندى پيش برود.
دكتر «فرانسيس كالينز» ، رئيس انستيتو تحقيقات ژنوم «، مى گويد:» در اينجا اين سوال پيش مى آيد كه اين دست از تحقيقات تا چه حد سودمند و تا چه حد خطرآفرين است. بايد تدابيرى براى محافظت از منافع عموم مردم در نظر گرفته شود و خود آنها نيز بايد اصول اين تحقيقات را به بحث بگذارند. «
تقريبا سه سال پيش، سناى آمريكا لايحه اى را گذراند كه براساس آن كارفرماها و سازمان هاى بيمه اجازه ندارند به خاطر نتيجه آزمايش ژنتيكى از پذيرفتن افراد امتناع كنند.
اما در حال حاضر قانون منع تبعيض ژنتيكى در مجلس نمايندگان آمريكا همچنان بدون تصميم گيرى باقى مانده است. برخى اميدوارند كه جايزه ده ميليون دلارى بنياد اكس پرايز به تصويب اين قانون كمك كند.
بنياد اكس پرايز گفته است به گروه تحقيقى كه برنده اين مسابقه شود وجه لازم را مى دهد تا نقشه صد ژنومى را كه رمز گشايى كرده است، ترسيم كند. صد نقشه ژنتيكى مورد تحقيق از ميان افراد نامى، حاميان اين طرح و مردم معمولى انتخاب شده است.
دكتر استيون هوكينگ (فيزيكدان نامى)، لرى كينگ (مجرى سرشناس شبكه تلويزيونى سى ان ان) و انوشه انصارى (اولين فضاگرد زن در جهان) از جمله كسانى هستند كه حاضر شده اند در طرح موسوم به» صد ژنوم «شركت كنند.
خانواده خانم انصارى هزينه اولين جايزه بنياد اكس پرايز براى اعزام فضاپيماى سرنشين دار توسط افراد خصوصى را پرداخت كرده است.
بنياد اكس پرايز، پس از موفقيت» جايزه انصارى «، قصد دارد هر ساله دو جايزه بزرگ را اعلام كند. انتظار مى رود كه جايزه بعدى در سال ۲۰۰۷ اعلام شود.
بنياد اكس پرايز خود را انستيتويى غيرانتفاعى و آموزشى معرفى مى كند و مى گويد كه هدفش» فراهم كردن زمينه براى كشفيات علوم فضايى و فن آورى در جهت تامين نيازهاى بشرى است. «
» آركن مينرالز «(Arcon Minerals)، از جمله شركاى اصلى در پرداخت هزينه جايزه تحقيقات ژنتيكى اكس پرايز است.