ايگور ايوانف رئيس شوراى امنيت ملى روسيه كه كشورش بزرگترين شريك خارجى برنامه هاى اتمى ايران است پس از مذاكره دوساعته با على لاريجانى، دبير شوراى عالى امنيت ملى ايران گفته كه روسيه اعتقاد دارد تمام مسائل پرونده اتمى ايران مى تواند پشت ميز مذاكره حل و فصل شود و روسيه تمام تلاش خود را در اين مسير انجام خواهد داد.
ايوانف در حالى از مذاكرات هفته هاى اخير ايران و اروپا در تهران سخن مى گويد كه مقامات بريتانيايى مى گويند خاوير سولانا، مسئول سياست خارجى اتحاديه اروپا، براى اولين بار «پيام روشنى» از ايران دريافت كرده كه اين كشور غنى سازى اورانيوم را متوقف نخواهد كرد.
در همين حال دولت ايالات متحده كه طى چند روز گذشته بر درخواست تعليق غنى سازى اورانيوم در ايران پافشارى كرده، اعلام كرده است كه پنج كشور عضو دائم شوراى امنيت به همراه آلمان موسوم به گروه ۱+۵ بزودى نشستى درباره ايران برگزار خواهند كرد.
جان بولتون نماينده آمريكا در سازمان ملل گفته است گروه ۱+۵ در سريعترين زمان ممكن به شوراى امنيت مراجعه خواهند كرد.
در وضعيتى كه به نظر مى رسد دور تازه اى از فشارها در انتظار ايران باشد، نقش روسيه به عنوان شريك ايران و عضو داراى حق وتوى شوراى امنيت چيست؟
رابطه رو به سردى آمريكا و روسيه
طى روزهاى اخير در جريان دستگيرى شمارى از افسران نظامى روسيه در گرجستان، روابط روسيه با آمريكا نيز دچار تنش شده است.
ايالات متحده در جريان دستگيرى شمارى از افسران نظامى روسيه در گرجستان كه به جاسوسى متهم شده اند، جانب دولت تفليس را گرفته و از گرجستان حمايت كرده است.
موضع دولت آمريكا واكنش نسبتاً تند مسكو را در پى داشته و رابطه دو كشور عضو شوراى امنيت را تنش آلود كرده است.
حدود سه ماه پيش در بهبوحه تصميمگيرى شوراى امنيت براى انشار قطعنامه اى درباره برنامه هاى اتمى ايران روسيه تنها عضو گروه ۱+۵ بود كه مخالفت صريحى با اعمال تحريم افتصادى عليه ايران كرد.
آن زمان ديك چنى معاون رئيس جمهور آمريكا، روسيه را با عبارات تندى متهم به نقض حقوق بشر كرده بود.
برخى تحليلگران اعتقاد دارند كه ايران در آن مقطع به برگ برنده روسيه در مقابل آمريكا بدل شده بود.
اين بار نيز كه گروه ۵+۱ تصميم دارد دور تازه اى از فشارها را به ايران وارد كند، كارشناسان مى گويند كه احتمال دارد روسيه حمايتش را از طرح ايالات متحده براى تحريم اقتصادى ايران، منوط به حمايت واشنگتن از مسكو در بحران گرجستان كند.
روسيه با ايران يا با آمريكا؟
گرايشها ميان شش كشور قدرتمند كه در حال مذاكره درباره پرونده اتمى اند كاملاً يكدست و واحد نيست.
ايالات متحده، بريتانيا و آلمان ديدگاهى نزديك به يكديگر دارند.
در اين ميان ايران از روسيه و چين انتظار همكارى بيشترى نسبت به ديگر اعضاى ۱+۵ داشته است.
همكارى يك ميليارد دلارى تهران و مسكو در نيروگاه بوشهر و احتمال حضور روسيه در احداث نيروگاههاى تازه ايران از سويى و همكارى تجارى گسترده با چين كه محصولات آن بازار گسترده اى در ايران دارد، از سوى ديگر يكى از دلايل حمايت چين و روسيه از ايران تا به امروز است.
ديگر دليل مهم حمايت اين دو كشور از تهران استراتژى بلندمدت پكن و مسكو براى گسترش نفوذشان در منطقه آسياى ميانه و غرب آسيا در رقابت با غرب بويژه ايالات متحده است.
چين تاكنون در مذاكرات گروه ۵+۱ گرايشى همسو با مسكو داشته است از همين رو ديدگاه روسيه در قبال ايران براى موفقيت تصميمهاى ۵+۱ اهميتى دو چندان مى يابد.
روسيه از زمان پايان مهلت شوراى امنيت به ايران براى تعليق غنى سازى اورانيوم با اعمال تحريم عليه تهران مخالفت كرده و تا امروز نقش مهمى در به تأخير افتادن تصميم ۵+۱ درباره تحريم ايران داشته است.
اما وضعيت فعلى آنچه نقش تعيين كننده اى در تحريم احتمالى ايران دارد، نزديكى روابط روسيه و ايالات متحده است.
پرهيز روسيه از مخالفت صريح با تحريم
تجربه هاى گذشته از جمله در زمان صدور ضرب الاجل شوراى امنيت به ايران، نشان داده است كه روسيه تا جايى با سياستهاى آمريكا عليه ايران مخالفت مى كند كه آمريكا را وادار به امتيازدهى به روسيه كند.
در اين صورت، روسيه اگر چه در حرف با تحريم ايران مخافت كرده اما در عمل بيانيه هاى گروه ۱ + 5 را امضا كرده و با ضرب الاجل شوراى امنيت به ايران براى تعليق غنى سازى موافقت كرده است.
رئيس شوراى امنيت روسيه كه شخصيت بانفوذى در اين كشور است، در تهران در پاسخ به پرسشى درباره موضع اين كشور درباره حمايت از فهرست تحريمهاى احتمالى عليه ايران در گروه ۱ + 5 گفته كه مذاكراتش در تهران با على لاريجانى در چارچوب مسائل دو جانبه انجام شد و اين مسئله (حمايت از تحريم) چارچوبى چندجانبه مى طلبد.
ايوانف در حضور همتاى ايرانى خود مخافت صريحى با احتمال اعمال تحريم نكرده و آن را موكول به مذاكره با اعضاى ۱+5 كرده است.
كارشناسان مى گويند كه اين گونه اظهار نظر رئيس شوراى امنيت روسيه نشان مى دهد كه اين كشور و به تبع آن چين، با موافقت با تحريم احتمالى ايران فاصله چندانى ندارد.
روسيه در وضعيتى ژلاتينى ميان ايران و غرب قرار دارد.
در صورت فشار بيشتر غرب به ايران و بهبود روابط آمريكا با روسيه، اين كشور احتمالاً ترجيح خواهد داد كه همچون روز رأى گيرى در شوراى امنيت درباره ضرب الاجل به ايران، خود را كشورى نشان دهد كه در مسائل كلان، با جامعه جهانى همراهى مى كند.