از من خواسته شده است كه در دو تا سه صفحه نظرم را در مورد معمارى امروز ايران بيان كنم.
محققاً قضاوتم همچون گروه همكارانم در ايران كه مشكلات را لمس و آنها را رويت مى كنند دقيق نخواهد بود.
ولى آنچه جهان برونى و جهان درونى را با دو نماد الهى يعنى مردمك چشم و پرده گوش متمايز مى كند داورى است.
برداشت صحيح از اين دو موهبت و داورى ها و در معرض ديد قرار دادن آنها در بافت و ريشه اجتماع بخصوص در زمينه هاى هنرى و معمارى ما اثر مى گذارد و الگوى جامعه هنرى دوره هاى بعد مى شود. آنچه بيانگر اين تئورى است در جامعه ايران لباس ديگرى به تن كرده.
ارج نهادن به يك اثر ارزنده معمارى، قضاوت صحيح بدون خصومت هاى فردى و بى توجه به اعتقادات و روابط شخصى كمتر به نحو صحيح انجام مى شود از اين رو نقد اين آثار چنانچه بايد و شايد صورت نمى گيرد.
قبل از انقلاب هم كسى موفق نشد كه مسئله نقد بى طرفانه را از دنياى شفاهى به دنياى مكتوب منتقل كند.
نام آرشيتكتى كه كار بسيار بى ارزشى را در يكى از خيابان هاى اصلى تهران به معرض ديد گذارده بود هرگز از طرف يك مؤسسه يا مقام مسئول به روى كاغذ نيامد و مورد بازخواست قرار نگرفت.
انتقادات از محافل و مجالس خصوصى خارج نمى شد و به بيرون درز نمى كرد. بدتر از آن اين قبيل آثار زير بمباران هاى تبليغاتى غير متخصصين و تمجيد و تحسين هاى كاذب به روزنامه ها كشانده مى شد و آثار با ارزش از آب درمى آمد! و پايه و معيار داورى جامعه قرار گرفته و تبديل به الگوهائى براى ساير آثار معمارى در كشور مى شد. اين نوع نابسامانى ها در فرانسه به صورت بسيار سخت و جدى توسط يك مؤسسه رسمى كه حاكم بر معمارى كشور بوده مورد داورى قرار مى گيرد و اين مؤسسه قادر است آرشيتكتى را كه به فرهنگ معمارى كشور لطمه وارد آورده به محاكمه بكشاند حتى قادر است معمار را از ادامه كار محروم و خانه نشين كند.
به عنوان مثال اگر شما در خيابان شانزه ليزه رنگى را خلاف آنچه مدون و پيش بينى شده به سليقه خودتان در روى بنا به كار بريد اين مؤسسه چنان بلائى به سرتان مى آورد كه تكليف بقيه روشن شود و همگى دچار وحشت گردند.
يا اگر مسئله پله فرار در زمان آتش سوزى در يك ساختمان بلند به حد كافى براى تعداد افراد پيش بينى نشده باشد. يا عدم احترام به قوانين در رابطه با تعداد افرادى كه در يك مكان عمومى رفت و آمد مى كنند با طول دربهاى خروجى در نظر گرفته نشده باشد و خيلى مسائل ديگر همه و همه مسئله ساز است. مؤسسه اى بنام مركز علمى كارهاى ساختمانى C.S.T.B تمام جزئيات امور ساختمانى را تدوين و تحت اختيار آرشيتكت ها با چند نفر متخصص به رايگان مى گذارند، حتى براى يك نوع سقف هاى كاذب تعداد ميخ هائى كه بايد براى يك متر مربع استفاده شود را مدون نموده اند، امكان ندارد كه جزئى ترين مسئله ساختمانى را بخواهيد و آنها نداشته باشند.
چون در كشور ما به عللى تأسف آور قادر نيستيم چنين مؤسسه رسمى و با قدرت تأسيس كنيم، انجمن هائى كه در ايران داريم با احترام به فعاليت هائى خستگى ناپذير آنها كه گاه كنفرانس ها و سمينارهاى قابل توجه و با ارزش برگزار مى كنند ولى حق تصميم گيرى و دخالت در نحوه كشور را ندارند از اين رو آنها بيشتر به ذكر مكررات پرداخته اجباراً تصميم گيرى ها بر عهده عده اى غير حرفه اى كه بيشتر وظيفه دولتى دارند و در بخش هائى از دولت جائى دارند واگذار شده است.
در نتيجه اين انجمن ها فقط ناظر بر اعمال كاملاً غير فنى و حرفه اى آنها هستند و جز اظهار تأسف كارى از دستشان برنمى آيد.
براى جلوگيرى از اين نابسامانى ها و ايستادگى در برابر صاحبان سرمايه و خواست هاى ناوارد و عامى آنها و نيز بى ارزش كردن مكتب (زود- سريع- ارزان) و جلوگيرى از سپردن سيماى شهرها كه به دست سليقه ها مبتذل با ساخته هاى بى ارزش هنرى كه جامعه را لبريز كرده، شايد بد نباشد كه مكتبى بنام مقاومت و ايستادگى را مطرح و آغاز كنيم و آثار بى ارزش و ضايعه آفرين را بدون رعايت دوستى و رودربايستى با بى طرفى و به صورتى جدى و شديد و با زبانى تند (لجن مال) كنيم و چون ما مانند فرانسه قادر به محكوم كردن و به دادگاه كشيدن نيستيم، آثار آنان را ننگ آفرين و ضايعه آفرين ناميده و تصاوير بيشمارى از آنها را در مطبوعات عرضه كنيم.
شايد فرجى در كار آغاز شود. انشاءالله... ممنون مى شوم كه اين گفتگو متوقف نشود، درها بسوى همه باز باشد و مسئول نشر اين مطلب اين بحث را ادامه دهد.