اگرچه ايران و اسرائيل دشمن سرسخت يكديگر محسوب مى شوند كمتر كسى مى داند كه تعداد يهوديانى كه در ايران زندگى مى كنند پس از اسرائيل از هركشور ديگرى درخاورميانه بيشتر است.
در حال حاضر نزديك به ۲۵ هزار يهودى در ايران زندگى مى كنند و بيشتر آنان كه به فرهنگ ايرانى خود به همان اندازه ريشه هاى يهودى بودنشان افتخار مى كنند، مصمم هستند با وجود فشارها، در ايران باقى بمانند.
در كنيسه اى در خيابان يوسف آباد در تهران يهوديان قبل از رفتن به سركار جمع شده و تورات مى خوانند. اين منظره اى نيست كه شخص انتظار ديدن آن را در يك كشور انقلابى اسلامى داشته باشد.
يونس حمامى يكى از اين يهوديان مى گويد: «به دليل تاريخ طولانى كه ما در اينجا داريم و همچنين به خاطر عقيده امام خمينى، كه گفته بود بايد از تمام اقليت هاى مذهبى به رسميت شناخته شده، حمايت كرد، تحمل ما را مى كنند. او بين يهوديان و صهيونيست ها تفاوت قائل شده بود و از ما حمايت مى كرد.»
حتى در كنيسه ها برخى از خبرها به زبان فارسى اعلام مى شود. بيشتر اين يهوديان نمى توانند به خوبى به زبان عبرى صحبت كنند.
يهوديان از حدود سه هزار سال پيش در ايران زندگى كرده اند. اجداد آنها برده هائى در بابل قديم بودند كه كورش هخامنشى آنان را آزاد كرد.
يهوديان از حدود سه هزارسال پيش در ايران زندگى كرده اند
در طول قرن ها يهوديان گاهى مورد آزار و ايذا قرار گرفته و در دوره هائى نيز همزيستى مسالمت آميز با ايرانيان داشته اند. يونس حمامى مى گويد در حال حاضر تلويزيون دولتى ايران به احساسات ضد يهود دامن مى زند:
«تهديدى وجود ندارد ولى برخى مواقع تلويزيون دولتى افكار عمومى را تحريك مى كند. آنها صيهونيسم را با يهوديت اشتباه گرفته اند و مردم معمولى فكر مى كنند هرچه اسرائيل انجام مى دهد از حمايت همه يهوديان برخوردار است.»
با روى كار آمدن محمود احمدى نژاد كه او را يك محافظه كار افراطى مى نامند نگرانى هاى بين المللى درباره سرنوشت يهوديان ايران افزايش يافته است. آقاى احمدى نژاد از شعارهاى ضد اسرائيلى مانند «محو اسرائيل از نقشه» استفاده مى كند و واقعه هولوكاست را مورد سئوال قرار داده است.
موريس معتمد، نماينده يهوديان درمجلس ايران، صراحتاً نظر آقاى احمدى نژاد را محكوم كرده است كه اين خود نشان دهنده اين است كه در ايران براى يهوديان تا حدودى آزادى بيان وجود دارد: «بسيار تاسف آوراست كه مى بينيم تراژدى وحشتناكى مانند هولوكاست را مورد سئوال قرار مى دهند. من نظر خودم را در اين باره گفته ام. اين يك توهين بزرگ به يهوديان در سراسر جهان است.»
با يك چنين سابقه اى، گفتنى است كه دفتر رئيس جمهور ايران اخيراً به بيمارستان يهوديان در تهران كمك مالى كرده است. اين بيمارستان يكى از چهار بيمارستان خيريه يهوديان در سراسر جهان است و بودجه آن توسط يهوديان خارج از ايران تامين مى شود.
در كشورى كه حتى سازمان هاى محلى كمك، براى دريافت پول از خارج، از بيم اتهام عمال خارجى بودن، با مشكل روبرو هستند، يك چنين پديده اى قابل توجه است. بيشتر بيماران و پرسنل بيمارستان مسلمان هستند ولى سيامك مصدق مدير بيمارستان يهودى است. وى مى گويد ضد يهوديت بيشتر يك مشكل اروپايى است تا ايرانى:
«ضد يهوديت يك پديده شرقى نيست. ضد يهوديت نه پديده اسلامى است و نه ايرانى. ضد يهوديت يك پديده اروپايى است. در طى قرون متمادى كه ما در ايران زندگى كرده ايم هيچگونه شرايطى كه به توان آنرا با شرايط به طور مثال يهوديان در قرون وسطى در اروپا، مقايسه كرد نداشته ايم. ما حتى در بدترين ايام نيز در آن چنان شرايط زندگى نكرده ايم.»
ولى در ايران هنوز مشكلات قانونى براى يهوديان وجود دارد. اگر عضو يك خانواده يهودى، اسلام بياورد مى تواند تمام اموال خانواده خود را به ارث ببرد.
يهوديان نمى توانند در ارتش به درجات بالا برسند و مديران تمام مدارس يهوديان در تهران مسلمانند اگرچه قانونى در مورد اين اجبار وجود ندارد.
ولى مهمترين خطر براى آنان ارتباط با اسرائيل است. بسيارى از يهوديان در اسرائيل اقوامى دارند. هفت سال قبل گروهى از يهوديان شيراز متهم به جاسوسى براى اسرائيل شدند. نهايتا تمام آنان آزاد شدند. ولى امروزه بسيارى از يهوديان ايرانى به اسرائيل آمد ورفت مى كنند.
در طى ۵ سال گذشته دولت ايران به يهوديان ايرانى اجازه داده است كه آزادانه به اسرائيل سفر كنند و هنگامى كه بازگشته اند با مشكلى روبرو نشده اند. يهوديانى هم كه ۲۰ تا ۳۰ پيش از ايران به اسرائيل مهاجرت كرده اند مى توانند براى ديدن اقوام خود از ايران بازديد كنند.
به نظر مى رسد كوچ يهوديان از ايران متوقف شده است. موج اول مهاجرين در ده ۱۹۵۰ يعنى پس از تاسيس كشور اسرائيل بود. دومين موج پس از انقلاب ايران بود. اكنون چنين به نظر مى رسد كه يهوديانى كه در ايران باقى مانده اند آگاهانه تصميم گرفته اند كه اين كشور را ترك نكنند و به زندگى در ايران همچنان ادامه دهند.