|
از لابلاى متون تهيه و تنظيم: پژواك
وضع قانون در دوران قبل از مشروطيت
چگونه يك ايتاليائى براى دولت ايران قانونگزارى كرد؟!
بخش ۲
ديباچه: در شماره پيش به آنجا رسيديم كه كنت مونت فرت ايتاليائى رئيس نظميه تهران كتابچه قانونى را تنظيم و به ناصرالدينشاه پيشنهاد كرد كه تمام آن مورد تصويب شاه مستبد قاجار قرار گرفت و دستور لازم براى اجراى آن به صدراعظم وقت و كامران ميرزا حاكم تهران كه عنوان «نايب السلطنه» داشت صادر كرد.
در بررسى مواد اين قانون به اين نتيجه رسيديم كه مقررات پيشنهادى كنت مونت فرت در مواردى از قوانين ناظر به جرائم مشابه در نظام پيشين و نظام كنونى سبك تر و ملايم تر است كه از آنجمله بود جرائم مربوط به توطئه عليه مقام سلطنت كه ماده يكم را نقل كرديم مبنى بر اين كه مجازات آن از يكسال تا پنج سال حبس تجاوز نمى كرد. اكنون بحث درباره ساير مواد مهمه اين كتابچه قانون را به نقل از كتاب «قوانين ايران قبل از مشروطيت» پى مى گيريم:
«ماده ۲۰-كسى كه جسارت نموده در ضد پادشاه اعلانات و نوشتجات در كوچه ها بچسباند، هر كس بوده باشد و همچنين كسى كه مخالف مردم حركتى كرده و اذيت برساند، برحسب تقصير او، از يكماه الى پنج سال حبس خواهد شد.
ماده ۲۳-كسى كه دستخط و مهر و امضاى پادشاه را بسازد، به اندازه تقصيرات او، از ده سالى الى ۲۵ سال حبس خواهد شد و در مدت حبس دست هاى او با دستبند آهنى بسته و قفل شده و كليد آن در خدمت پادشاه(!) با رئيس پليس خواهد بود.
ماده ۲۴-كسى كه پول قلب مملكت يا خارجه را سكه بزند و بسازد از ۱۰ الى ۲۵ سال با زنجير محبوس خواهد شد و آن دستى كه مرتكب اينگونه عمل خلاف شده است با آهن بسته خواهد شد.
در باب حنجه و جنايت بر ضد دولت و مذهب:
ماده ۱۱-كسى كه فريب بدهد و گول بزند دولت را خواه به واسطه و خواه بلاواسطه و يا اسباب چينى كند از يكسال تا ۱۰سال حبس خواهد شد و بايد تمامى وجهى كه از آن محل عايد او شده با تمام بضاعت او ضبط گرديده صرف ايتام و فقرا و ابنيه خيريه شود.
ماده ۱۷-كسى كه بد مى گويد و تمسخر مى كند مذهب خود را، برحسب حد تقصير او، از ۴۸ساعت الى شش ماه حبس خواهد شد و از پنج تومان تا صد تومان جريمه گرفته مى شود و به دست يك نفر از مجتهدين داده مى شود كه صرف مصارف مذهبى نمايد. (كه البته معلوم نيست اين حكم ناظر فقط به مسلمانان است با پيروان ساير مذاهب، يعنى اقليت هاى مذهبى را نيز در برمى گيرد-پ).
ماده ۲۸-كسى كه كتابى انتشار دهد كه بر ضد مذهب يا دولت يا ملت بوده باشد از ۵ماه الى پنج سال حبس خواهد شد. (اين حكم مقايسه شود با صدور فتواى قتل سلمان رشدى از سوى رهبر انقلاب اسلامى ايران درباره كسى كه نه ايرانى بود و نه مسلمان-پ).
در باب توهين به مأمور دولت:
ماده ۱۸-هر كس لفظاً و يا عملاً بى احترامى در حق اهالى نظام و يا در حق كسى كه لباس رسمى دولتى در برداشته باشد نمايد و يا كتك به يكى از آنها بزند از ۴۸ساعت الى شش ماه حبس خواهد شد و از يك تومان الى ۱۰تومان جريمه خواهد داد.
در منافيات عفت:
ماده ۱۳-كسى كه مرتكب فعل شنيع نسبت به دخترى شود كه هنوز به حد رشد و بلوغ نرسيده باشد برحسب تقصير او از پنج سال الى پانزده سال حبس خواهد شد و مجبوراست آن دختر غير بالغ را معاش بدهد تا به حد بلوغ برسد و اگر ميل پدر و مادر باشد او را به حباله نكاح خود درآورد.
ماده۱۴-كسى كه دختر باكره بالغه را ضايع نمايد، به اندازه تقصير او(!) از يك سال الى پنج سال حبس خواهد شد و يا اين كه بايد به رضايت پدر و مادر آن دختر، او را تزويج نمايد و به قدر مكنت فاعل او ۳۰تومان الى يك هزار تومان از او گرفته شده به پدر و مادر دختر داده خواهد شد و اگر طفلى به عمل آيد در صورتى كه ان شخص دختر را تزويج ننمايد براى يك طفل از يك قران الى پنج قران مخارج يوميه به او بدهد.
ماده ۱۵-كسى كه مصدر فعل شنيع نسبت به زن شوهردار شود و در اداره نظميه محاكمه شده و به ثبوت برسد به اندازه تقصير(!) از يكسال الى پنجسال حبس خواهد شد و از ده تومان تا صد تومان جريمه خواهد داد.
در باب سرقت:
ماده ۱۶-كسى كه تحريك به دزدى كند و يا گناه و تقصيرى را بدينگونه مرتكب شود به اندازه تقصير او از يك سال تا ده سال حبس مى شود.
ماده ۲۵-كسى كه قاطع طريق يا دزد باشد و يا رفاقت با آنها نمايد چه شغل دائمى او باشد و يا اين كه اتفاقاً رفاقت كرده باشد از راه ضرورت، به اندازه تقصير از يكسال الى پانزده سال حبس خواهد شد.
***
در اين كتابچه قانونى نسبت به نوكرها و وظايف آنها در قبال «آقا» مقررات مفصلى درج شده است از جمله توهين نوكر به آقا لفظاً يا يداً (با دست) مستوجب ۱۰ روز الى دو ماه حبس است. نوكرها همه بايد كتابچه اى داشته باشند كه توسط پليس تهيه و سوابق و هويت آنها در آن كتابچه درج گردد و هر نوكرى كه كتابچه نداشته باشد ۲۴ساعت الى هشت روز محبوس خواهد شد و از هزار دينار (يك تومان) تا دو تومان از او جريمه گرفته مى شود. نوكرى كه بدون اذن آقا خانه را خالى بگذارد از ۴۸ساعت تا يك ماه حبس خواهد شد. نوكرى كه نمى خواهد در پيش كسى نوكرى نمايد نمى تواند فوراً بيرون برود بايد ۸روز قبل به آقاى خودش خبر بدهد. همچنين آقا حق ندارد يك دفعه نوكر را بيرون نمايد بايد ۸روز قبل خبر دهد.
در اين كتابچه راجع به ثبت وقايع اربعه، مسافرت به خارج از كشور، احداث بنا، تغيير منزل، پيدا كردن اشياء گم شده و حيوانات ضاله(!) مقرراتى وضع شده است. در واقع كنت مونت فرت براى نوشتن اين كتابچه براى خودش در تهران وظايفى را كه فعلاً دادستان، رئيس شهربانى، رئيس سازمان امنيت، شهردار، رئيس آمار، رئيس محكمه هاى جنحه و خلاف و جنائى دارند، دست و پا كرده است و چنانكه مشهور است در اجراى اين مقررات نيز سختگير بوده تا آنجا كه رنود تهران براى مقابله با اين مقررات و سختگيرى آقاى كنت دختر او را دزديده و در همان اوان تصنيفى در اين زمينه ساخته و در شهر مى خواندند تا بالاخره بنا به نوشته كتاب منتظم ناصرى آقاى كنت در سال ۱۲۹۸ يعنى يكسال پس از آمدن به ايران به اروپا معاودت نمود ولى در لغت نامه دهخدا ذيل نام او آمده است كه او تا پايان عمرش در ايران ماند اما دوران رياست نظميه او تا سال ۱۳۰۹ قمرى بيشتر دوام نيافت.»
(نقل از كتاب قوانين ايران قبل از مشروطيت، تأليف محمدتقى دامغانى)
|