پس از سالها اختلاف و كشمكش بر سر ساخت سدى روى رود دجله در تركيه كه مى تواند مجموعه بى همتايى از آثار باستانى را زير آب فروبرد، سرانجام نخست وزير تركيه كلنگ عمليات احداث سد را بر زمين زد.
موافقان احداث سد مى گويند كه اين براى مناطق كردنشين تركيه كه فقيرتر از ديگر نقاط تركيه است آب، برق و اشتغال ايجاد خواهد كرد اما مخالفان، اين سد را نابود كننده شهر باستانى حصن كيف مى دانند كه ميراث تاريخى چندهزار ساله اى در خود جاى داده است.
اين سد كه به نام دهكده اى در نزديكى آن، ايلى سو ناميده شده، در ۴۷ كيلومترى مرز سوريه در استان كردنشين دياربكر تركيه احداث مى شود و در صورت تكميل، از لحاظ حجم آبى كه پشت خود ذخيره خواهد كرد، دومين سد بزرگ تركيه خواهد شد.
پيش بينى مى شود كه ساخت سد هفت سال به طول بينجامد و بيش از يك و نيم ميليارد دلار هزينه در بر داشته باشد.
طرح احداث اين سد حدود سى سال است كه مطرح است اما مخالفت با آن در حدى بوده كه پنج سال پيش باعث شد شركت بريتانيايى بالفور بيتى كه پيمانكار ساخت سد بود قرارداد خود براى سايت سد را فسخ كند و پس از آن نيز شركت ايتاليايى ايمرليو و بانك سوئيسى يو پى اس از طرح ساخت سد كنار كشيدند كه در نتيجه، طرح احداث آن متوقف شد.
طى اين مدت دهها سازمان دولتى و غيردولتى و نهادهاى مدنى در تركيه و ديگر كشورهاى جهان ائتلافى براى مخالفت با ساخت سد و حفظ حيات شهر حصن كيف تشكيل دادند.
سرانجام، كنسرسيومى كه شركت اتريشى و. آ تك هيدرو در رأس آن قرار دارد قراردادى براى ساخت سد منعقد كرد و طرح احداث آن دوباره احيا شد، هرچند دولتهاى اتريش، سوئيس و آلمان هنوز حاضر نشده اند اعتبار اين كنسرسيوم را تضمين كنند.
آن گونه كه فعالان حقوق بشر مى گويند، سد ايلى سو علاوه بر تخريب آثار باستانى، با فروبردن ۱۹۹ دهكده و شهر به زير آب، بين ۵۵ تا ۷۸ هزار نفر را آواره خواهد كرد و عامل فاجعه اى انسانى خواهد شد.
از جمله اين شهرها، حصن كيف است كه شهرى باستانى و زيستگاه دست كم ۳۸۰۰ نفر است.
چند هفته پيش از آنكه كلنگ احداث سد ايلى سو به زمين زده شود، جمعى از باستانشناسان، روزنامه نگاران، حقوقدانان عليه تصميم دولت تركيه در ساخت اين سد به دادگاه حقوق بشر اتحاديه اروپا شكايت كردند.
عمل به احكام اين دادگاه در تحقق آرزوى دولت تركيه در پيوستن به اتحاديه اروپا تأثير دارد.
دولت تركيه در پاسخ به مخالفان احداث سد اعلام كرده كه طرح ساخت شهرى تازه را در دست دارد كه مردم حصن كيف در آن اسكان داده شوند و همچنين پاركى فرهنگى احداث خواهد كرد كه بخش زيادى از آثار تاريخى به آن انتقال داده شده، حفظ خواهند شد.
اما باستانشناسان مى گويند هنوز آثار باستانى زيادى در دل حصن كيف نهفته است كه بايد براى يافتن آنها كاوشهايى انجام بگيرد و سد ايلى سو اين آثار را براى هميشه زير خاك مدفون خواهد ساخت.
دولت تركيه هم اين باور باستانشناسان را تأييد و اذعان كرده كه تاكنون تنها چهل درصد آثار باستانى نهفته در حصن كيف كشف شده اند، هرچند باستانشناسان اين ميزان را بيست درصد مى دانند.
حصن كيف آثار باستانى با قدمت ده تا دوازده هزار سال در خود جاى داده است و همچينين آثارى از تمدنهاى آشور، روم و تركان سلجوقى و عثمانى در آن وجود دارد.
مقامهاى دولت تركيه مى گويند با احداث سد ايلى سو، مقبره ها و صدها مغاره مسكونى همچنان بالاتر از سطح آب محفوظ خواهند ماند و مساجد، حمامها و بازمانده پلى باستانى كه روى رود دجله ساخته شده بوده به پارك فرهنگى انتقال داده خواهد شد.
نخست وزير تركيه وعده داده كه تا هنگام تكميل سد، كاوشهاى باستانشناسى در محل ادامه خواهد يافت و معادل ۸۵ ميليون دلار به اين كاوشها اختصاص داده شده است.