هفته نامه اكونوميست چاپ لندن در شماره اين هفته خود مطلبى را به پيشنهادهاى بين المللى براى حل مسأله هسته اى ايران و تهديدهاى رهبر جمهورى اسلامى در مورد قطع صادرات نفت اختصاص داده و در آن به پيش بينى نتايج موفقيت يا شكست تلاش هاى جارى براى حل مسالمت آميز بحران كنونى پرداخته است.
در اين مقاله كه با عنوان «ايران و دپيلماسى هسته اى: چانه زنى مخاطره آميز» انتشار يافته اين سئوال مطرح شده كه «آيا بايد جديدترين تهديد ايران به قطع صادرات نفت را جدى گرفت؟» كه اشاره اى به سخنان آيت الله خامنه اى، رهبرى جمهورى اسلامى، در مورد پيامدهاى حمله نظامى به ايران است.
نويسنده مقاله ابراز نظر مى كند كه از هفته پيش و پس از اعلام آمادگى ايالات متحده براى شركت در مذاكرات مستقيم هسته اى با ايران در صورت توقف غنى سازى اورانيوم، فضاى ديپلماسى حالت با نشاط ترى به خود گرفته است.
اكونوميست مى نويسد على لاريجانى، سرپرست مذاكرات هسته اى ايران، در باره مجموعه پيشنهادهاى تسليم شده توسط خاوير سولانا، سرپرست سياست خارجى اتحاديه اروپا، گفته است كه اين پيشنهادها گام هاى مثبت و همچنين ابهاماتى دارد كه بايد مرتفع شود.
به نوشته اكونوميست، ايرانيان درعين حال از نمايش قدرت نيز رويگردان نبوده اند و آيت الله على خامنه اى، كه در مورد هر مسأله مهمى حرف آخر را مى زند، تهديد كرده است كه اگر در جريان مذاكرات هسته اى، ايران احساس كند كه وزن چماق خارجيان از هويج بيشتر است، مانع از صدور نفت از خليج فارس مى شود.
اين هفته نامه يادآور مى شود كه آيت الله خامنه اى در سخنانى در آرامگاه آيت الله خمينى خطاب به آمريكاييان گفت: شما به منظور تهديد ايران مى گوييد كه مى توانيد امنيت جريان نفت از منطقه را حفظ كنيد.
اكونوميست به نقل از رهبر جمهورى اسلامى خطاب به آمريكا مى نويسد: بدانيد كه اگر در مورد ايران مرتكب كوچكترين اشتباهى بشويد، جريان نفت از منطقه به طور جدى به خطر خواهد افتاد.
به نوشته اكونوميست، رهبران ايران قبلا اشاره كرده بودند كه در برابر تحريم هاى احتمالى سازمان ملل دست به مقابله خواهند زد و براى اين منظور صادرات نفت خود را متوقف خواهند ساخت با اين هدف كه بهاى نفت به سرعت افزايش يابد و به تمام اقتصادهاى جهان خسارت بزند.
نتايج قطع احتمالى صادرات نفت
اكونوميست مى نويسد اظهارات آيت الله خامنه اى باعث افزايش سريع بهاى نفت در بازارهاى جهانى شد و نشان داد كه بازار تا چه اندازه نسبت به چشم انداز توقف صادرات نفت ايران حساس است. اين هفته نامه مى افزايد كه اگر ايران عملا تهديد به توقف صادرات نفت خود را عملى كند بهاى نفت خام قطعا افزايش بيشترى خواهد داشت.
به نوشته اكونوميست، ايران با صدور حدود ۸/۲ ميليون بشكه نفت خام در روز حدود ۳ درصد از تقاضاى جهانى نفت را تامين مى كند. از آنجا كه در حال حاضر معدودى از كشورهاى توليد كننده نفت داراى ظرفيت اضافى براى جبران كاهش احتمالى در عرضه هستند، هر كاهشى در عرضه نفت كشورهاى صادركننده، چه ايران، چه نيجريه و چه بوليوى، باعث جهش سريع در بهاى نفت خواهد شد.
اكونوميست در عين حال مى نويسد جبران قطع صادرات نفت ايران دشوار است اما ناممكن نخواهد بود زيرا عربستان سعودى مى گويد كه در حد ظرفيت كامل نفت توليد نمى كند زيرا خريدار لازم را ندارد و در نتيجه، قاعدتا بايد در موقعيتى باشد كه بتواند بخش اعظم هر نوع كاهشى در سطح توليد جهانى را جبران كند.
اين هفته نامه در عين حال مى نويسد كه تهديد آيت الله خامنه اى تنها مربوط به قطع نفت ايران نبود بلكه تلويحا اشاره داشت كه صادرات ساير كشورهاى خليج فارس هم ممكن است به مخاطره افتد.
به نوشته اكونوميست، نيروى دريايى ايران در ماه آوريل سال جارى با اجراى مانوورى در تنگه هرمز، كه تنها معبر خروجى نفت خليج فارس است، به قدرت نمايى پرداخت تا نشان دهد بستن اين آبراهه تا چه اندازه آسان است.
به نوشته اكونوميست، اگر ايران عملا به چنين اقدامى دست بزند، بازارهاى جهانى گرفتار هرج و مرج خواهند شد زيرا حدود يك چهارم از كل نفت مصرفى جهان از اين منطقه تامين مى شود و با وجود استفاده از خط لوله، بخش اعظم نفت صادراتى خليج فارس توسط نفتكش به بازارهاى جهانى مى رسد.
اكونوميست مى نويسد در طول جنگ با عراق، ايران كشتى هاى نفتكش را هدف حمله قرار داد و به مين گذارى در مسيرهاى عبور كشتى ها مبادرت كرد و در آينده هم اگر جنگ تمام عيارى روى دهد، ممكن است بزرگترين ميدان هاى نفتى و پالايشگاه هاى جهان در معرض خطر قرار گيرد.
پيامدهاى بحران نفتى براى ايران
به نوشته اكونوميست، با اينهمه، ايالات متحده نيز يك ناوگان كامل را در سواحل بحرين در كرانه جنوبى مقابل ايران مستقر كرده و در صورت لزوم، كشتى هاى آمريكايى مى توانند محافظت از نفتكش ها را برعهده بگيرند، همانگونه كه در جريان جنگ ايران و عراق عمل كردند. همچنين، حدود ۴ ميليارد بشكه نفت خام در انبارهاى تجارى و دولتى كشورهاى مختلف جهان ذخيره شده و در صورت توقف صدور نفت از خليج فارس مى تواند نياز به نفت را در طول چنين بحرانى تامين كند.
اكونوميست از قول تحليلگران نظامى مى نويسد كه احتمال بيشتر اين است كه اگر ايران احساس كند كه اوضاع واقعاً عليه اين كشور شكل گرفته با استفاده از گروه هاى مسلح متحرك از سواحل خود نفتكش ها را هدف قرار دهد.
به نوشته اكونوميست، در صورت توسل به چنين روش چريكى، امكان مقابله با آن وجود ندارد مگر اينكه آن نوع عملياتى به كار رود كه در حال حاضر آمريكاييان را در عراق گرفتار كرده و ايالات متحده ترجيح مى دهد به آن دست نزند.
اكونوميست مى افزايد كه در هر صورت، اقتصاد ايران احتمالا چنان آسيب پذير است كه مقامات ايرانى خطر توقف صادرات نفت را عملى نمى دانند. در سال ۲۰۰۴ و هنگامى كه بهاى نفت به مراتب كمتر از حال حاضر بود، درآمد نفت حدود يك چهارم توليد ناخالص داخلى، چهار پنجم درآمد ارزى و يك سوم عوايد بودجه دولت را تشكيل مى داد.
به نوشته اكونوميست از زمان انتخاب محمود احمدى نژاد به رياست جمهورى ايران، مخارج دولت به سرعت افزايش يافته و تجديد ساختار اقتصادى پس از سال ها پيشرفت بطئى كلاً متوقف شده و به وابستگى شديدتر به درآمد نفت منجر شد و اقتصاددانان ايران نگران آن هستند كه هر نوع كاهشى در درآمد دولت به بيكارى گسترده و افزايش سريع بهاى كالاهاى اساسى مانند بنزين منجر شود.
اكونوميست در پايان گزارش خود مى نويسد: در مجموع، بعيد به نظر مى رسد كه آيت الله خامنه اى تهديد خود به توقف جريان نفت را عملى سازد.
