يك سال پس از هشدار على يونسى وزير سابق اطلاعات مبنى بر بازگشت فرقانيسم به ايران، روزنامه جمهورى اسلامى ضمن مقاله اى، نسبت به آغاز فعاليت گروه فرقان جديدهشدار داد. اين روزنامه به طور ضمنى برهم زنندگان جلسه سخنرانى اخير هاشمى رفسنجانى را به عنوان مصداق فرقانيست هاى جديد معرفى كرد.
على يونسى، در اواخر تيرماه سال پيش اعلام كرده بود كه: «تعصبات كور مذهبى كه به دور از معارف و بصيرت دينى و بدون وصل به جايگاه هاى عميق روحانيت، صورت و بيشتر توسط افراد جاهل شكل مى گيرد، به تشكيل گروههاى تروريستى شبيه فرقان منجر شود.»
تشنج آفرينان قدرتمند
اگرچه سخنرانى هاشمى رفسنجانى در سالهاى گذشته دوبار، يك بار به واسطه شليك يك گلوله هوايى در مراسم ۲۲ بهمن و بارديگر در نماز جمعه و توسط گروه موسوم به انصار حزب الله به هم خورده است، اما برهم خوردن سخنرانى هفته پيش او در قم، از اختلافاتى جدى تر نشان دارد.
وقتى در سال هاى اصلاحات، شوراى سياست گزارى نماز جمعه كه به طور مستقيم زير نظر رهبر جمهورى اسلامى فعاليت مى كند، از مصباح يزدى دعوت كرد به عنوان سخنران پيش از خطبه ها در چندين جلسه به كارى بپردازد كه اصلاح طلبان به آن تئوريزه كردن خشونت اسلامى نام دادند، اغلب تحليلگران اين ماجرا را قرار دادن مصباح در برابر خاتمى و قرائت ميانه روانه او از دين ارزيابى كردند. مصباح يزدى به تدريج، و در مأموريتى نانوشته، رهبرى راستگرايان تندرو را بر عهده گرفت و با استفاده از زمينه اى كه براى وى در نيروهاى شبه نظامى و نظامى فراهم شد عملا هدايت بخش اجرايى مخالفان اصلاحات بر دوش او افتاد. تشكيل گروه آبادگران به مركزيت جمعيت تازه تاسيس ايثارگران، اگر چه مجموعه جناح راست را به تبعيت و حمايت از راستگرايان تندرو واداشت، اما اين ائتلاف چندان نپاييد و نخستين شكاف ها ميان راستگرايان سنتى و تندرو در جريان انتخابات سال گذشته رياست جمهورى هويدا شد. با قرار گرفتن محمود احمدى نژاد بر صندلى رياست، راستگرايان سنتى به يكباره خود را با موقعيت تازه اى رو در رو ديدند. هاشمى رفسنجانى در دور دوم انتخابات از سوى گروه جديد به عنوان نماد ۲۷ ساله جمهورى اسلامى، و نشانه همه مصيبت ها معرفى شد، به همراه او البته راست سنتى نيز در امان نماند.
احمدى نژاد در نخستين روزهاى پيروزى راهى قم شد تا با رهبر معنوى اش، مصباح يزدى ديدار كند. از آن پس بود كه راست سنتى خود را در حال حذف از حكومت ديد. تيم نظامى- امنيتى مصباح يزدى چنان مهره هايش را در دولت چيد كه سهم راست سنتى به حداقل ممكن رسيد. در اين ميان رهبر جمهورى اسلامى همزمان با تفويض بخشى از اختيارات خود به هاشمى تلاش كرد تا نگرانى هاى انتقال قدرت به راستگرايان تندرو را كاهش دهد. اما چرخ قدرت راست افراطى به راه افتاده بود. از همان زمان پيش بينى مى شد كه انتخابات مجلس خبرگان نيز كه اكثريت آن در اختيار راست سنتى است، با تلاش تيم مصباح يزدى براى در اختيار گرفتن اين اكثريت، مى تواند محل چالش بعدى باشد. و وقتى يك هفته پيش برخى از شاگردان مصباح يزدى در موسسه امام خمينى، سخنرانى هاشمى رفسنجانى را آن هم در زمانى كه از تلويزيون سراسرى پخش مى شد، بر هم زدند، عالى ترين مقامات كشور توانستند جدى شدن اين چالش را لمس كنند.
بى جهت نبود كه اغلب روحانيون جناح راست، بيانيه هائى در محكوميت اين اقدام منتشر كردند. روزنامه جمهورى اسلامى كه به عنوان سخنگوى روحانيت جاافتاده است و از همين رو در مجادلات اخير هم از هاشمى رفسنجانى حمايت مى كند خبر داد كه حتى آيت الله خامنه اى نيز «اخلال در سخنرانى آيت الله هاشمى رفسنجانى در مراسم بزرگداشت قيام ۱۵ خرداد را اقدامى خطرناك دانستند و معتقدند بايد با عوامل اين جريان برخورد قاطعانه شود. اين مطلب را ايشان به آقاى هاشمى رفسنجانى گفته اند.»
فرداى حادثه مسوولان مركز پژوهشى امام خمينى در برابر فشار و اصرار خبرنگاران ناگزير افشا كردند كه عوامل اغتشاش از شاگردان اين مدرسه بوده اند و آشكار شد كه ناظم تعيين شده توسط مصباح يزدى سردسته آنان است. مسعودى خمينى، توليت آستان حضرت معصومه در بيانيه كه منتشر كرد بدون نام بردن از موسسه تحت رياست مصباح خبر داده كه سه روز پيش از مراسم، افرادى به او زنگ زده و به او گفته اند كه: «تو دعوت كردى كه هاشمى براى سخنرانى بيايد» ، و او را تهديد كرده اند كه «حالا مى بينى كه چه خواهد شد، و به حسابت خواهيم رسيد.»
فرقان جديد
روزنامه كيهان دو روز پس از اغتشاش در قم، در مقاله اى به قلم حسين شريعتمدارى همان روشى را در پيش گرفت كه در موارد گذشته اتخاذ كرده بود وقتى كه گروه هاى تندرو، لباس شخصى ها، بسيجى ها، و گروه هاى خودسر، هر زمان كه دست به اعمال مى زدند كه با انتقاد جامعه روبرو مى شد. نماينده ولى فقيه در كيهان تلاش كرد تا برهم زنندگان سخنرانى هاشمى را به اصلاح طلبان و حتى به نيروهاى خارجى نسبت بدهد. اين روزنامه نوشت: «افراد وابسته به آن سوى مرزها- چه مستقيم و چه با واسطه- دست به تشنج آفرينى زده اند. اين احتمال بسيار جدى است و اين روزها نمونه هاى مشابه و كشف شده آن در برخى از آشوب ها ديده و شناسايى شده است.»
اما اين بار روزنامه جمهورى اسلامى راهى ديگر در پيش گرفت و در يادداشتى با عنوان «هشدار! فرقان ديگرى در راه است» با اشاره به فعاليت هاى گروه فرقان در سالهاى اول انقلاب و ترور برخى از روحانيون از جمله مرتضى مطهرى نوشت: «آن روزها گروه فرقان اشخاص را ترور فيزيكى مى كردند، اما امروز جريان آلوده اى كه همان نيت گروه فرقان را در سر مى پروراند، به ترور شخصيت ياران انقلاب و نزديكان امام و پويندگان حقيقى راه امام مشغول است.» اين روزنامه بدون اشاره مستقيم به مصباح يزدى و هواداران وى از «فرقان جديد» ياد كرد و نوشت: «ما چه وظيفه اى داريم و چگونه عمل مى كنيم؟ آيا از خود سئوال كرده ايم چه چيزى باعث رشد مجدد تفكرات فرقانى شده است اگر اين سئوال را از خود نپرسيده ايم بهتر است بپرسيم و چاره اى بيانديشيم. چون اين هشدارى جدى است كه فرقان ديگرى در راه است.»
جمعى از اساتيد حوزه علميه قم نيز روز گذشته با انتشار بيانيه اى با تأكيد بر غفلت روحانيان در چند سال اخير و پاگرفتن «جريانى متصلب و مخالف نوآورى و روشن بينى حوزوى» و همچنين با اشاره به «ممانعت حوزويان در چند سال اخير از بازخوانى پاره اى احكام اسلامى به خاطر نگرانى از روشنفكرى دينى» تأكيد كردند كه: «اين ممانعت، موجب رونق گرفتن جريان متصلب و مخالف نوآورى و روشن بينى حوزوى شد، بدان گونه كه عملا جمود و تصلب بر تحقيقات عالمان بزرگ گذشته، افتخار به شمار آمد و به هرگونه نوآورى و بازخوانى احكام شرعى گرچه با تكيه به روش اجتهاد جواهرى و فقه پربار و ژرف شيعه با ديده ترديد و بدبينى نگريسته شد و طرفه آنكه در باب پاسخ گويى به شبهات انبوه شبهه افكنان هم اقدام بايسته و در خورى به سامان نرسيد.»
حالا مصباح يزدى كه با اتكا به حضور همفكران و مقلدانش در دولت، و برخى نهادهاى قدرتمند، در ماه هاى گذشته خود و شاگردانش را براى حضور در مجلس خبرگان رهبرى آماده مى كرد، با شرايط تازه اى مواجه شده است. كسى كه بارها از تريبون رسمى نماز جمعه خشونت را جزيى از اسلام معرفى كرده و كشتن مخالفان را نيز به انحاء گوناگون حلال دانسته، در دو روز اخير به صراحت با خوارج مقايسه شده، و شاگردانش «فرقان جديد» خوانده شده اند. تكذيب مشاركت برنامه ريزى شده شاگردان مدرسه تحت رهبرى مصباح در حمله به هاشمى نيز، نتوانسته كمكى به ماجرا كند.
سرنوشت فرقان، سرنوشت مصباح؟
گروه فرقان كه با شركت تعدادى از روحانيان جوان و تندرو در سال ۱۳۵۵ شكل گرفت، در نخستين سال پس از تشكيل جمهورى اسلامى به ترور برخى از روحانيان نزديك به آيت الله خمينى دست زد. مرتضى مطهرى، مفتح، قاضى طباطبايى و خود هاشمى رفسنجانى از جمله اين افراد بودند. نمايى كه از اين گروه در افكار عمومى وجود دارد، گروهى با گرايش فكرى حجتيه و از منتظران امام غايب شيعيان است. اكبر گودرزى جوانى كه توانسته بود تا سن بيست و پنج سالگى براى بيش از بيست جزء قرآن، حدود بيست جلد تفسير بنويسد، رهبرى اين گروه را بر عهده داشت. علاوه بر اين گودرزى براى صحيفه سجاديه نيز شرحى دو جلدى داشت. كتابى نيز در شرح دعاى عرفه و جزوه اى ديگر در شرح خطبه امر به معروف امام حسين دارد. همين طور كتاب پرحجمى تحت عنوان توحيد و ابعاد گوناگون آن نوشته است. او نيز اگر عمرى مى يافت چه بسا كه از او به عنوان فيلسوف و مرجع گرانقدر ياد مى شد، و مى توانست در سال هاى اخير رهبرى مخالفان اصلاحات را بر عهده بگيرد. با اين همه گودرزى به همراه تعدادى از همفكرانش بازداشت و در سوم خرداد ۱۳۵۹ با وجود مخالفت عده اى از روحانيون با نفوذ، به تأكيد آيت الله خمينى اعدام شد. گروه فرقان نيز به گفته مقامات كشور متلاشى شد. البته هرگز اطلاعات كامل درباره فرقان منتشر نشد و همين ابهام حتى برخى را به اين نتيجه رساند كه گروهى از مقامات جمهورى اسلامى آن را بر عليه گروهى ديگر مورد استفاده قرار دادند.
گروهى از صاحب نظران معتقدند گروه مصباح يزدى اگر چه اشتراكاتى با گروه فرقان دارد، اما تفاوت هاى چشمگيرى نيز بين آنها هست. مصباح يزدى، بر خلاف گروه فرقان كه بر سر تهيه يك واحد آپارتمان به دام اعضاى كميته انقلاب افتادند، داراى امكانات وسيع مالى و اقتصادى و ادارى است. طرفداران مصباح در جريان تغييراتى كه بعد از سوم تير رخ داد در پست هاى حساس قرار گيرند. محمود احمدى نژاد، مشاورانش در دولت، برخى از وزرا، تعداد زيادى از استانداران، بسيارى از فرماندهان نظامى از جمله ياران مصباح هستند. علاوه بر اين گروه مصباح يزدى به منابع مالى گسترده اى دسترسى دارد. خلاصه آنكه اگر گروه فرقان تنها ۳۵ عضو داشت و به ماديات نظر نداشت، فرقان جديدى كه روزنامه جمهورى اسلامى نسبت به آن هشدار داده، تنها در دولت چندهزار نيرو دارد و بودجه هاى پيدا و ناپيداى آن سر به ارقام نجومى مى زند.
اگر چه پيش از اين صدها سخنرانى در سراسر كشور توسط تندرو ها به هم خورده، و ده ها سخنران نيز در چنين حوادثى مورد ضرب و شتم قرار گرفته اند، اما به نظر مى رسد چشم جناح راست تازه بر روى واقعيت هائى كه خودش زمينه ساز شكل گيرى آن بوده باز شده است. ديگر به نظر مى رسد كه راست سنتى بايد بارديگر سخنان على يونسى، وزير سابق اطلاعات را در آخرين روزهاى وزارتش مرور كند. هشدارهاى او يك به يك در حال وقوع است.
يونسى در آخرين روزهاى وزارتش، بحران قوميت ها را يكى از بحران هاى آينده جمهورى اسلامى خوانده بود، و نسبت به بازگشت فرقانيسم هشدار داده و با اشاره به رواج نوع تازه اى از مداحى ها و سخنرانى ها در مراكز مذهبى گفته بود: «رشد تعصبات كور مذهبى كه به دور از معارف و بصيرت دينى و بدون وصل به جايگاه هاى عميق روحانيت، صورت و بيشتر توسط افراد جاهل شكل مى گيرد، به تشكيل گروههاى تروريستى شبيه فرقان منجر شود.»
هنوز زودست پاسخ دادن به اين سئوال كه آيا مصباح و يارانش به سرنوشت فرقان دچار خواهند شد، يا همراهان و وفاداران بنيانگذار جمهورى اسلامى، همچون فرقان اصلى موفق خواهند شد، گروه جديد را هم دفع كنند.