در ميان دو روز سكوت خبرى تهران، تشنج در مراسم سخنرانى هاشمى رفسنجانى در مراسم سالگرد پانزده خرداد در قم، خبر از بالاگرفتن اختلافات درونى جناح هاى پرقدرت مى دهد كه از مدتى قبل در اعلاميه هاى خود در قم و تهران خبر از لزوم تصفيه در روحانيت و انقلابى ديگر به قصد كنار گذاشتن كسانى مى دهند كه به آرمان هاى انقلاب پشت كرده اند. تشنج روز دوشنبه قم، باعث شد كه رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام برنامه هاى عمومى بعدى خود لغو كند.
هاشمى براى نخستين بار پس از انقلاب در مكانى با تشنج و شعارهاى مخالف خود روبرو شد كه بيست و هفت سال قبل در همان مكان در مراسم ختم اولين آيت الله مطهرى با حضور بنيانگذار جمهورى اسلامى خبر از حضور روحانيون در صحنه سياسى كشور و تاسيس حزبى به همين منظور داده بود.
تشنج و در هم ريختگى و زد و خورد در سخنرانى هاشمى رفسنجانى در همان دقايق اول سخنرانى وى اتفاق افتاد. اين مراسم توسط شبكه اول سيماى جمهورى اسلامى در سراسر كشور پخش مى شد. زمانى كه مأموران اولين معترض را كه در نزديكى منبر و تريبون سخنرانى قرار داشت از محل دور مى كردند يك روحانى كه گفته شده از مريدان مصباح يزدى است با فرياد تندترين اتهام ها را متوجه هاشمى رفسنجانى كرد، در حالى كه عده اى دور او را گرفته و شعارهايش را تكرار مى كردند. در اين شعارها، مرد مقتدر جمهورى اسلامى كه عنوان هائى مانند «مردى براى تمام فصول» «نفر دوم هميشگى» و «قدرت در سايه» به او داده مى شود، با عناوينى چون «ضد ولايت فقيه»، «مخالف انقلاب» و «سازشگر» خطاب قرار مى گرفت.
همزمان با كوشش محافظان هاشمى و مأموران حاضر در مجلس براى بيرون بردن معترضان، او كه آشكار خود را باخته بود تلاش داشت مردم را آرام كند. اين جا بود كه جمعيت حاضر با شعارهائى مانند «مرگ بر منافق» و «خامنه اى زنده باد، هاشمى پاينده باد» سعى كردند جو را در اختيار بگيرند. اما در همين لحظات زد و خوردها و درگيرى هاى پراكنده در اطراف شبستان امام خمينى در حرم حضرت معصومه ادامه داشت. بدين ترتيب پخش مراسم از سيماى جمهورى اسلامى قطع شد و از آنجايى كه ديگر ادامه عادى مراسم ممكن نبود، هاشمى رفسنجانى در حالى كه به شدت توسط محافظان خود مراقبت مى شد تريبون را ترك كرد و در حالى كه قرار بود ناهار را در منزل يكى از مراجع باشد و عصر هم در جمع مسوولان سازمان تبليغات اسلامى قم سخنرانى كند، به تهران بازگشت.
صدا و سيما در بخش هاى خبرى خود هيچ گزارشى از ماجرائى كه مردم متوجه بخشى از آن در جريان پخش زنده مراسم شده بودند منعكس نكرد. اما ساعتى بعد خبرگزارى فارس خبرى به نقل از خبرنگار اعزامى خود به قم منتشر كرد كه در آن آمده بود «در ميانه هاى سخنرانى هاشمى رفسنجانى يكى از حاضران با بيان اينكه سؤالى مى خواهد بپرسد، نظم عمومى سالن را به هم زد و در ادامه اعتراضات پراكنده ادامه يافت كه با واكنش جمعى از حاضران روبرو شد.»
اين خبرگزارى بدون اشاره اى به شعارهاى سر داده شده كه خاستگاه معترضان را روشن مى كرد نوشته است «رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام كه در ابتداى سخنان خود بيان داشت مى خواهد درخصوص اوضاع سياسى جارى كشور نيز صحبت كند، در ادامه سخنان خود را نيمه كاره گذاشت و با پايان دادن به سخنان خود، به سرعت حرم حضرت فاطمه معصومه را ترك كرد و اين در حالى بود كه درگيرى هاى پراكنده و سردادن شعار تا مدتى پس از پايان مراسم نيز ادامه داشت.»
در خبر خبرگزارى فارس آمده «يك عضو شوراى شهر- بدون ذكر نام وى و محل شورائى كه وى عضو آنست- قبل از مراسم از احتمال وقوع اين حوادث به مقامات امنيتى خبر داده بود.»
اعتماد ملى، روزنامه حزب اعتمادملى همراه با خبر تشنج در قم نحوه انتشار گزارش اين واقعه را در خبرگزارى فارس- نزديك به جناح تندرو هوادار دولت- خود نشانه اى از ماهيت تشنج آفرينان دانسته است.
روزنامه كيهان روز شنبه خبر واقعه را منعكس نكرده است، اما مدير اين روزنامه در يك تحليل امنيتى از واقعه آن را كار عوامل بيگانه دانسته و در عين حال تأكيد كرده كه «ممكن است اين تشنج كار يك جريان افراطى و مشكوك داخلى هم باشد.» حسين شريعتمدارى با اين مقدمه كسانى را هدف گرفته كه به نوشته وى: «زمانى بدترين اهانت ها را نسبت به آقاى هاشمى روا مى داشت و مدتى بعد، به بهانه حمايت از نامزدى ايشان در انتخابات رياست جمهورى، بازهم سخيف ترين و زشت ترين نوع به اصطلاح حمايت از آقاى هاشمى را ارائه كرد، چرا كه اين جريان اولاً نشان داده است كمترين ارادتى به آقاى هاشمى ندارد. ثانياً؛ افراد اصلى اين گروه در جريان انتخابات اخير تأكيد كردند هاشمى نامزد مطلوب آنها نيست، بلكه براى ايجاد شكاف در حاكميت به حمايت از ايشان برخاسته اند، ثالثاً؛ نشانه هاى فراوانى از وابستگى آنان يا دستكم برخى از آنان به كانون هاى بيرونى در دست است.»
شريعتمدارى افزوده: «احتمال آن كه كسانى با كج فهمى، تفاوت سليقه خويش را تا مرز همصدايى با دشمن برجسته كرده باشند نيز قابل بررسى است كه در اين صورت چه آگاهانه و چه ناخودآگاه در پروژه تخريبى دشمن عليه نظام شركت كرده و يا به بيان ديگر در اين پروژه به كار گرفته شده اند.»
اما اعتماد ملى از دريچه اى ديگر به ماجرا نگريسته است. به نوشته اين روزنامه «پس از سيد محمد خاتمى اينك هاشمى رفسنجانى در حرم مطهر حضرت معصومه مورد تعرض و توهين قرار گرفت. هاشمى رفسنجانى، سيد محمد خاتمى و مهدى كروبى سه روحانى برجسته اى هستند كه پس از تحولات سياسى اخير كشور گروه ها و جريانات مقابل اقتدارگرايان را رهبرى مى كنند به طورى كه اين سه چهره روحانى علاوه بر اصلاح طلبان بسيارى از جريان ها و گروه هاى سنت گرا را نيز نمايندگى مى كنند.»
اعتماد ملى در ادامه نوشته جاى پاى برخى از عوامل تشنج آفرين قم در حادثه ديده شده است. روزنامه ارگان حزبى كه مهدى كروبى رهبرى آن را به عهده دارد اشاره كرده وقتى چند ماه قبل محمد خاتمى هنگام خروج از حرم حضرت معصومه مورد تعرض و توهين قرار گرفته بود، برخى مقامات مسئوول طى گفت و گو هائى سعى كردند اين موضوع را بى اهميت جلوه دهد و آن را ساخته و پرداخته خبرنگاران عنوان كردند، اما پخش مستقيم سخنرانى هاشمى از تلويزيون و حضور عكاسان رسانه ها اين بار علاوه بر آنكه واقعيت موضوع را آشكار ساخت اين سوال جدى را پديد آورد كه شايد عده اى با برنامه هائى از پيش تعيين شده به اين اقدامات دست يازيده اند.
يكى از نزديكان هاشمى رفسنجانى به سايت «روز» گفته است نامبرده تمامى برنامه هاى خود در روزهاى آينده را لغو كرده و فعلا قصد حضور در هيچ مراسم عمومى را ندارد. او مدعى است گروهى در صدد هستند كه به همين مناسبت تظاهراتى به هوادارى از رئيس مجمع تشخيص مصلحت برپا دارند، اما: «پيش بينى مى شود كه به دليل نگرانى از آشكار شدن اختلافات بيش تر بين مقامات كشور، اجازه برپائى چنين مراسمى داده نشود.»
يكى از آگاهان سياسى تشنج برنامه ريزى شده در قم را با اختلافاتى كه بر سر نحوه روبرو شدن با پرونده هسته اى بين مقامات تصميم گير كشور وجود دارد، مرتبط دانسته و گفته در حالى كه گروهى با نگرانى شديد از بروز جنگ معتقد به ميانه روى و پذيرش گفتگو با كشورهاى طرف مجادله پرونده هسته اى هستند، گروه ديگر هر نوع اشاره اى به پرونده هسته اى را تحمل ندارند و معتقدند كه بايد همه سخنرانان و رسانه ها، و مسوولان يك صدا از راه حل آن ها كه مبتنى بر ايستادگى بر سر فعاليت هاى هسته اى است بگويند و بر سر آن اتحاد كنند.