در حاليكه آمريكا پيشنهاد مذاكره با ايران را داده است، مقامات ايرانى ضمن مخالفت با اين پشنهاد آن را تبليغات قلمداد كرده اند.
اگرچه در ظاهر به نظر مى رسد كه پرونده بحران اتمى ايران هنوز هم مشكل آفرين باشد، اما جاناتان ماركوس، خبرنگار ديپلماتيك بى بى سى، معتقد است كه با نگاه وسيعترى به اين تحولات، مى توان نتيجه گرفت كه صحنه تحولات دپيلماتيك در حال تغيير است.
روز چهارشنبه (۳۱ مه) كاندوليزا رايس، وزير امور خارجه آمريكا، گفت در صورتى كه ايران بپذيرد فعاليت غنى سازى اورانيوم و فرآورى هسته اى خود را متوقف كند، آمريكا آماده است به گفت وگوهاى مستقيم ديگر كشورها با ايران بپيوندد.
به گفته خبرنگار امور ديپلماتيك بى بى سى محمود احمدى نژاد، رئيس جمهور ايران، ماه گذشته ميلادى نامه اى را خطاب به جورج دبليو بوش، رئيس جمهور آمريكا، ارسال كرد؛ اين نامه اگر تلاشى براى ايجاد نوعى گفتگو با آمريكا (از سوى ايران) بود اما مقامات آمريكايى آنرا بشدت رد كردند.
ولى اكنون و فقط چند هفته پس از اين نامه مقامات دولت بوش در يك تغيير عمده در سياست آمريكا درقبال ايران، پيشنهاد گفتگو با پيش شرط را به ايران ارائه داده اند.
واكنش اوليه مقامات ايران ظاهرا رد اين پيشنهاد بوده است.
در واكنش به اين اظهارات منوچهر متكى، وزير خارجه ايران، با رد توقف برنامه غنى سازى اورانيوم، گفت كه «ما در مورد حقوق طبيعى هسته اى ملت ايران مذاكره نمى كنيم اما آمادگى داريم كه در يك چارچوب تعريف شده، بدون تبعيض، عادلانه و در باره دغدغه هاى مشترك مذاكره و گفتگو كنيم.»
اما بايد صبر كرد و ديد كه تحولات به چه صورت خواهد بود.
به گفته جاناتان ماركوس اين احتمال وجود دارد كه اعضاى دايم شوراى امنيت سازمان ملل متحد، و همچنين آلمان نه تنها درباره مجموعه اى از تشويقها براى ايران بلكه درباره تدابيرى كه مى توان در صورتى كه ايران اين پيشنهاد را رد كند، اتخاذ كرد، به توافقى دست يابند.
به نظر مى رسد آنچه كه آمريكاييان در قبال ايران بدنبال آن هستند، مذاكرات چند جانبه مانند مذاكرات با كره شمالى درباره برنامه هاى اتمى اين كشور است.
به گفته آقاى ماركوس منتقدين بر اين عقيده هستند كه اين روش مناسب نيست چراكه دو طرف (در خصوص مسايل كره شمالى) سالهاست كه بدون حصول نتيجه اى بحث و تبادل نظر كرده اند.
اما خبرنگار امور ديپلماتيك بى بى سى به نقطه نظر مخالفان اين نظريه اشاره مى كند كه معتقدند به هرحال اين گفتگوها باعث شده است تا از بروز جنگ در شبه جزيره كره، جلوگيرى شود.
«پيروزى رايس بر محافظه كاران تندرو»
در همين حال نيك چايلدز، از گزارشگران امور جهانى بى بى سى، با اشاره به تيتر يك روزنامه آمريكايى مى گويد كه اظهارت خانم رايس براى گفتگو با ايران، نوعى پيروزى براى او درمقابل محافظه كاران تندرو دولت آقاى بوش ازجمله ديك چنى، معاون آقاى بوش است.
اين روزنامه نوشته: «شايد عمده ترين تغيير عمده سياست خارجى آمريكا در دوران رياست جمهورى بوش باشد.»
به عبارتى به نظر مى رسد كه حداقل خانم رايس موفق شده است تا آقاى بوش و محافظه كاران تندرو در دولت را قانع كند كه پيشنهاد ارائه شده به ايران، اقدامى ضرورى است.
از سوى ديگر به گفته نيك چايلدز به نظر مى رسد كه ارائه اين پيشنهاد نشانگر فشار متحدين آمريكا بر اين كشور بوده است. اگرچه اين اقدام در ارتباط با ضعفهاى دولت بوش در مسايل داخلى نيز مى تواند باشد.
در عين حال مقامات دولت بوش بطور كل ممكن است بر اين نظر باشند كه با ارائه اين پيشنهاد آنها در واقع چيزى را از دست نمى دهند. البته نيك چايلدز تأكيد مى كند كه اين بدان معنى نيست كه وضعيت ايران در فهرست اولويتهاى دولت آمريكا به كم اهميت تر شده باشد، بلكه كاملاً برعكس است و اولويت بيشترى پيدا كرده است.
افتخار ملى
از سوى ديگر به گفته پم اتول، از گزارشگران بى بى سى در امور خاورميانه، موضع ايران اين است كه برنامه هاى اتمى ايران صلح آميز است و در عين حال مقامات ايرانى گفته اند كه منابع انرژى جهانى براى ابد ادامه نخواهد داشت.
همچنين آنها تأكيد كرده اند كه ايران نمى خواهد براى سوخت اتمى برنامه هاى صلح آميز هسته اى خود به ديگر كشورها محتاج باشد. اگرچه برخى از منتقدين غربى عقيده دارند كه ايران در نظر دارد دست كم به توانايى ساخت سلاح هسته اى دست يابد.
اما پم اتول در عين حال مى گويد كه موضوع غنى سازى اورانيوم براى ايرانيان به نوعى افتخار ملى براى ايشان بدل شده است، كه بدين ترتيب براى دولت ايران سخت است كه در اين موضوع تغيير موضع ۱۸۰ درجه اى بدهد.
او مى افزايد البته ايران همچنين تلاش داشته است تا حمايت اعضاى جنبش غير متعهدها را با تكيه بر دوگانگى برخورد دول غربى با كشورهايى كه خواهان تحصيل فن آورى هسته اى هستند، جلب كند.