خيال رفتگان شب تا سحر بر جانم آويزد
خدايا اين شباويزان چه مى خواهند از جانم

اين ستون در گذشتگان كه در هفته نامه هاى فارسى زبان لندن با استفاده از مندرجات جرايد ايران درج مى شود كسانى مانند مرا كه از خواندن مطبوعات درون مرزى محروم هستند از مرگ يارانى كه در وطن به خيل رفتگان پيوسته اند آگاه مى سازد و بر اين پايه است كه هميشه به محض رسيدن روزنامه با نوعى دلواپسى به آن ستون مى نگرم كه ببينم اين هفته پيك اجل به سراغ كدامين عزيزى رفته است و چنين بود كه هفته گذشته از مرگ دوست و همكار عزيزم محمدخان پورسرتيپ آگاه شدم.
پورسرتيپ زاده خطه لرستان بود- تحصيلات خود را در تهران به پايان برد و پس از دريافت ليسانس حقوق وارد خدمت وزارت خارجه شد و كار خود را از سطح پائين آغاز و تا وصول به مقام سفارت در آن وزارتخانه به انجام رساند.
سالها به سرپرستى ادارات مختلف و مأموريت در سفارتخانه هاى گوناگون اشتغال داشت تا اين كه در سال ۱۳۵۳ خورشيدى به عنوان سفير به دمشق رفت و پس از چهار سال مأموريت موفقيت آميز در نيمه سال ۱۳۵۷ جاى خود را به مرحوم تيمسار سرلشگر على معتضد داد كه به عنوان آخرين سفير رژيم شاهنشاهى چند ماهى در سوريه خدمت كرد و وقوع انقلاب اسلامى به مأموريت او پايان داد.
محمد پورسرتيپ به اقتضاى خلق و خوى عشايرى، مردى راست گفتار و درست كردار و در عوالم دوستى يكرنگ و پايدار بود. او مانند همكار ديگرمان شادروان عزالدين كاظمى نوعى گرايش عاطفى و عقيدتى به جبهه ملى و شخص دكتر مصدق داشت. بعد از ۲۸مرداد ۳۲ روزى هنگامى كه عازم منزلش بود از سوى چند تن ناشناس مورد حمله و ضرب و شتم قرار گرفت و از ناحيه سر به شدت مصدوم شد و كارش به عمل جراحى مغز رسيد و ماه ها بيمار و بسترى شد. سرانجام بهبود يافت و به وزارت خارجه برگشت. ولى آثار اين حادثه در روح و جان او به تلخى باقى مانده بود. شايع بود كه عوامل سازمان امنيت در اين حادثه دست داشته اند كه صحت و سقم آن بر كسى معلوم نشد. وقتى اردشير زاهدى به وزارت خارجه منصوب شد با اينكه از پيشينه عقيده سياسى پورسرتيپ آگاه بود او را مورد مهر و حمايت قرار داد و به سرپرستى اداره هشتم سياسى گماشت. در اين سمت بود تا در زمان وزارت مرحوم دكتر خلعت برى به مقام سفارت رسيد و به دمشق اعزام شد.
آخرين بار كه او را ديدم در اواسط سال ۱۳۵۷ بود كه براى دادن گزارش هائى از كويت به تهران آمده بودم. در آن موقع مرحوم هويدا از نخست وزيرى بركنار و به وزارت دربار منصوب شده بود. هويدا چون خود را هميشه وابسته به وزارت خارجه مى دانست توقع داشت كه سفيران ايران در خارج وقتى به تهران مى آيند از او ديدن كنند و اين ديدارها معمولاً يا برنامه ناهار كه در آن نمايندگانى از وجوه طبقات لشگرى و كشورى و بازارى شركت داشتند توأم بود. وقتى به دفتر وزير دربار تلفن كردم. مرحوم هويدا مرا براى ناهار روز بعد به خانه سازمانى وزير دربار دعوت كرد.
اين ساختمان در اوائل خيابان سعدآباد واقع بود كه به سپهبد تيمور بختيار تعلق داشت و پس از ماجراى ضديت او با رژيم و تبعيدش خارج، از سوى دولت ضبط و ابتدا ميهمانسراى دولتى و سپس خانه سازمانى وزير دربار شده بود.
در ناهار آن روز شمار كمى شركت داشتند: مرحوم پورسرتيپ كه تازه از مأموريت دمشق بازگشته بود، استاد احسان يارشاطر كه خداوند بر عمر و عزتش بيافزايد، دكتر شيخ الاسلام زاده و مرحوم منوچهر تسليمى وزراى سابق كابينه هويدا كه آن موقع سمتى نداشتند ميهمان وزير دربار بودند. مكالمات و گفت و شنودهاى آن روز هم كه آخرين ديدار من با هويدا بود ماجراى جالبى است كه بايد در فرصت  ديگرى به آن بپردازم.
پورسرتيپ در آن جلسه گزارشى از اقدامات خود در سوريه داد كه مورد توجه حاضران قرار گرفت ولى پيش بينى او در مورد اين كه عبدالحليم خدام شانس جانشينى حافظ اسد را دارد بعدها تحقق نيافت و حافظ اسد با نامزد كردن فرزندش براى جانشينى خود و برقرارى نظام وراثتى، سيستم جمهورى را در كشورهاى جهان سوم زير سئوال برد، اما انصافاً در زمان تصدى پورسرتيپ گام هاى مثبتى در برقرارى روابط معقول بين نظام بعثى سوريه و دولت شاهنشاهى برداشته شد.
محمدخان پورسرتيپ انسانى فروتن و نيك نفس و ديپلماتى شايسته بود. فقدانش را به همسر و فرزندان و دوستانش و خانواده هاى پورسرتيپ و معظمى گودرزى صميمانه تسليت مى گويم. روانش شاد و با اولياى آلهى محشور باد.
رضا قاسمى (لندن)


زيرعكس: با شادروان پورسرتيپ در مراسم سلام نوروزى ۱۳۵۳