كسانى بر اين باور هستند كه عشق تنها عامل ثبات و ضامن برقرارى يك رابطه زناشوئى ايده آل است. البته نمى توان منكر نقشى كه عشق در اين رابطه بازى مى كند، شد. اما حقيقت مطلب اين است كه عشق يكى از عوامل است و نه تنها عامل. براى شناخت عوامل ديگر بايستى بدانيم چه عواملى موجب از هم گسيختن رابطه زناشوئى مى شوند و يا به اصطلاح روش برهان خلف را به كار بريم. مطالعات تجربى درباره موارد بى شمارى از روابط زناشوئى كه متأسفانه به جدائى انجاميده است نشان مى دهد كه زن و شوهر مى بايست در سه زمينه توافق و هماهنگى داشته باشند تا انسجام زندگى زناشوئى شان تضمين گردد. اين سه زمينه عبارتند از: توافق فكرى و اخلاقى، وحدت عاطفى و هماهنگى جنسى. بنابراين ازدواج يا پيوند زناشوئى تنها بر پايه تمايلات جنسى قرار نگرفته است اگر چه هاهنگى در اين زمينه يكى از عوامل ثبات اين رابطه است. پس نمى توانيم ناهماهنگى در اين زمينه را بدون بررسى ساير زمينه ها مسئول از هم پاچيدگى زندگى زناشوئى بدانيم چرا كه خرابى در زمينه هاى ديگر مى تواند وازدگى جنسى را نيز سبب شود. مى توان گفت توافق فكرى و اخلاقى در بين عواملى كه اشاره شد از اهميت عمده اى برخوردار است چون كه الگوى روان- جنسى زن و شوهر متأثر از كيفيت ساختارى فكرى و اخلاقى ايشان است و نتيجتاً عدم توافق فكرى و اخلاقى مى تواند به راحتى موجب ناهماهنگى جنسى نيز بشود.
تجربه هاى كلينيكى نشان داده است كه در مواردى بسيار وجود عدم توافق فكرى بين زن و شوهر مسئول ناهمانگى جنسى بوده است آن هم در معيارى وسيعتر و به گونه اى كه الگوى روان- جنسى ناسالمى را نيز موجب گرديده است. در همه اين موارد هم متد درمانى دوباره آموزى يا Re, education هم نتيجه مثبتى به دست نداده است چرا كه اكثراً مردانى بوده اند متكى بر اين باور كه سكس غريزه اى طبيعى است و هرگونه آموزش و يا دستورالعملى در اين باره اين غريزه را از حالت طبيعى و خودجوش به حالتى غير طبيعى مى كشاند. متأسفانه اين مردان متوجه اين واقعيت نيستند كه اگر چه گرايش جنسى يك غريزه صددرصد طبيعى است اما اين غريزه در انسان برخلاف ديگر جانوران به صورت يك تجربه ناپخته و خام اوليه باقى نمانده است. به علاوه كارنامه بشر نشان مى دهد كه اين فقط غريزه جنسى نيست كه از صورت تجربه خام ديروز به پديده تكامل يافته امروز تبديل شده است چرا كه غريزه هاى طبيعى ديگر را نيز مشمول اين تكامل تجربى و تحقيقى قرار داده است. غريزه طبيعى نياز به غذا براى رفع احساس گرسنگى شايد بهترين نمونه تكامل از اين دست باشد چرا كه اگر احساس گرسنگى در بشر امروز دقيقاً همان است كه در بشر ديروز تجربه مى شد، اما امروزه بشر براى رفع اين نياز طبيعى در خودش تنها به اين اكتفاء نمى كند كه غذائى ولو اگر ناپخته و خام بيابد و آن را در دهان بگذارد و با حرص و ولعى خاص ببلعد. الگوى رفتارى انسان در برآورده ساختن اين نياز يا غريزه طبيعى از ديروز تا به امروز تفاوت و تكامل بسيار يافته است به گونه اى كه همين غريزه ناپخته ديروز زير بناى هنر طبخ گشته است به گونه اى كه ارزشيابى اين هنر خود فصلى بنام دانش غذاشناسى يا Gastronomy به وجود آورده است. اگر اين غريزه در روند زندگى بشر اين ارزش را داشته است كه دستخوش چنين تحولى گردد پس چگونه مى توان غريزه جنسى در انسان را كه نه تنها ارضاء كننده نياز جسمانى است بلكه آرام بخش تنش عاطفى و روانى است از تحول و تكامل محروم كنيم و لزوم آموزش و آگاهى درباره اين مهمترين غريزه را به وضوح منكر شويم. جاى تأسف است كه پس از اين روند طولانى در زندگى بشر هنوز با مردانى روبرو مى شويم كه مى انگارند زن به معناى يك موجوديت جسمانى با جنسيتى مخالف تنها يك محرك جنسى است و نقش او در رابطه جنسى يك نقش پاسيو و غيرفعال است.
چنين مردان يا شوهرانى متأسفانه منكر اين واقعيت هستند كه در دو طرف رابطه جنسى در زندگى زناشوئى دو انسان اگر چه با جنسيتى متفاوت، اما با دو ساختار فيزيولوژيكى تكامل يافته قرار گرفته اند و درك لذت و برخوردار شدنشان از ارضاء جسمانى و روانى همسنگ و همطراز است. اصولاً درك لذت حالا چه لذت جسمانى باشد يا لذت روانى يك برداشت شخصى و انفرادى است كه تابع قانون «همه يا هيچ» است چون كه يا لذتى درك مى شود و يا نمى شود. ممكن است انسانى چه مرد يا زن با توجه به تجربه قبلى خودش از يك محرك در مقام مقايسه بگويد كه آيا لذتى بيشتر يا كمتر را تجربه كرده بوده است اما نمى توان الگوى شاهد را آن لذتى قرار داد كه ديگرى تجربه كرده است.
به كلامى ديگر درك لذت در دو انسان قابل مقايسه و تطبيق نيستند چرا كه صاحب دو آگاهى غير قابل انطباق هستند. بنابراين مرد و زن هر كدام در چهارچوب ساختار فيزيوآناتوميك خودشان نسبت به محرك هاى موجود در محيط منجمله تأثير موجوديت جسمانى خودشان بر يكديگر واكنش لازم را نشان مى دهند با وجود تفاوت در جنسيت اما هيچ يك ارجح بر ديگرى نيست.
فراموش نشود كه بنابر شواهد و دلائل علمى زن و مرد موجب توليد انرژى جنسى در يكديگر نيستند اگر چه وسيله تخليه اين انرژى مى باشند. بنابراين نمى توان انسانى ديگر را با وجود برخوردار بودن از همه خصيصه هاى فيزيولوژيكى تنها به دليل تفاوت در شكل دستگاه تناسلى محركى جنسى قلمداد نمود و منكر اين واقعيت شد كه او نيز به عنوان يكى از دو طرف در رابطه جنسى از همان توان و قابليتى برخوردار است كه طرف ديگر رابطه از آن سود مى برد. به علاوه رابطه جنسى تنها رابطه اى بين دو انسان است كه كيفيت بازده نهائى آن برآيندى از كيفيت هر يك از دو بازده است.
به كلامى ديگر در ديگر جهات زندگى زناشوئى لذت و رضايت زن و يا شوهر يك رضايت فردى است ولو اگر طرف ديگر چندان لذت و رضايتى را تجربه نكند، در حالى كه در رابطه جنسى لذتى مشترك مدنظر است.
اما متأسفانه دو عامل يكى پديده نعوظ و ديگرى پديده انزال در مردان سبب شده است تا از ديرباز هسته اين باور در ذهنشان كاشته شود كه اين مردان هستند كه در يك رابطه جنسى نقش فعال و اكتيو را بازى مى كنند و نتيجتاً مى توانند لذتى يكسويه را تجربه نمايند. مسلماً چنين باورى از ديدگاه علمى به هيچوجه معتبر نيست چرا كه شكل تشريحى دستگاه تناسلى تنها وسيله دريافت و انتقال امواج تحريك به نخاع و از آنجا به مغز است. آنچه از اهميت عمده اى برخوردار است كيفيت گيرنده هاى مركزى است كه درك اين امواج را موجب مى شود و اين گيرنده ها در زن و مرد تفاوتى با يكديگر ندارند. عوامل متفاوتى چه جسمانى و چه روانى در پيدايش ناهماهنگى جنسى بين زن و شوهر شركت دارند كه از جمله مهمترين علل روانى مى توان به ترس، اضطراب، حسادت و بى تفاوتى اشاره نمود و اما در مردان شايع ترين علل جسمانى عبارتند از: ناتوانى نعوظ، مشكل انزال به صورت زودرس و يا ديررس. از جمله علل جسمانى در زنان مى توان به غير طبيعى بودن ساختمان دستگاه تناسلى، انقباض دردناك مهبل يا Vaginismus و آزردگى فرج يا Vulvar Soreness اشاره نمود. در نوشتار آينده عوامل و شرايطى را كه موجب ضعف گرايش جنسى زن و شوهر نسبت به هم مى شوند بررسى خواهيم كرد.