ادامه اعتراضات و درگيرى ها در استان هاى آذربايجان غربى، شرقى، اردبيل و زنجان حكايت از آن دارد كه تدابير مقامات مسئول در جمهورى اسلامى براى پاسخگويى به مطالبات و خواسته هاى مطرح شده چندان كارآمد نبوده است.
هرچند، اعتراض ها نخست در واكنش به كاريكاتور و مطلب منتشر شده در روزنامه ايران آغاز شد، اما ادامه و گسترش تظاهراتى كه در مواردى به خشونت و درگيرى نيز كشيده شده و شعارهاى مطرح شده در اين تظاهرات نشان مى دهد كه اكنون دامنه اعتراض ها، مسايلى به مراتب عمده تر را در برگرفته است.
نخستين موج اعتراض ها، بيانگر خشم ناشى از اين تلقى بود كه گردانندگان روزنامه ايران، به عمد آذرى ها را مورد توهين و تحقير قرار داده اند؛ اما با وجود توقيف روزنامه ايران و بازداشت سردبير ايران جمعه و كاريكاتوريست اين روزنامه و حتى به رغم دلجويى هاى گسترده مقامات بلندپايه جمهورى اسلامى، از شدت اعتراضات كاسته نشد.
از همين رو مى توان نتيجه گرفت كه در ريشه يابى دلايل و زمينه هاى بروز چنين اعتراضاتى، نبايد براى موضوعاتى نظير انتشار يك كاريكاتور توهين آميز نقشى بيش از يك عامل تسريع كننده يا محرك مقطعى در نظر گرفت.
در واقع، رويكردهاى حاكميت و سياست هاى طولانى مدت اعمال شده در قبال جمعيت غير فارس زبان يا غير شيعه ايران در بيش از دو دهه گذشته، زمينه هاى مساعدى را براى عميق تر كردن شكاف هاى قوميتى، زبانى و تقسيم جامعه به اقليت و اكثريت فراهم كرده است.
بر همين اساس، اين تصور بيش از هر زمان ديگر در ايران پر رنگ تر شده كه حقوق شهروندانى كه به دلايل و اسامى گوناگون تحت عنوان اقليت شناخته شده اند، رعايت نمى شود.
اما شكاف هاى قوميتى، مذهبى و زبانى تنها شكاف هاى فعال در جامعه ايران نيستند و حوزه قدرت سياسى فقط خود را با چنين چالش هائى رو در رو نمى بيند.
در اين ميان، همزمان با فزونى نارضايتى هاى عمومى كه در اشكال و ابعاد متفاوت نظير اعتراضات دانشجويى يا اعتراض زنان در جامعه بروز مى يابد، ناآرامى هاى منطقه اى و قومى نيز به طور محسوس و فزاينده اى در ماه هاى اخير افزايش پيدا كرده است.
به اين ترتيب، تقارن نارضايتى هاى عام با ناخرسندى هاى ويژه در هر منطقه، عملا شرايطى را پديد آورده كه در نقاط مختلف ايران، انبارهاى آماده پنبه، براى شعله ور شدن منتظر جرقه اى كوچك باشند.
تاكيد بر سياست هاى قهرى، توسل به سركوب و ناديده گرفتن مطالبات بى پاسخ مانده، حتى اگر موجب مهار و كنترل اعتراضات در كوتاه مدت شود، پيامدهاى دراز مدت به مراتب منفى بيشترى به دنبال خواهد داشت.
در عين حال، به نظر مى رسد رويكرد ديگر حاكميت آن بوده است كه نارضايتى هاى عمومى را بى اهميت جلوه دهد و به همين دليل، حتى در اظهارات مقامات بلندپايه و موضع گيرى هاى رسمى، ابعاد قومى و زبانى اين اعتراضات بيشتر مورد توجه قرار گرفته است، حال آنكه بخشى از شعارهاى مطرح شده در اعتراضات دربرگيرنده مطالباتى فراگيرتر از خواسته هاى قومى و منطقه اى بوده است.
در پيش گرفتن ضرب و كوب و سركوبى خشم مردم از سوى حاكميت، نه تنها بر عمق شكاف هاى موجود مى افزايد، بلكه مى تواند همزمان زمينه هاى بروز و گسترش گرايش هاى مركز گريز يا مغاير با تماميت ارضى را نيز تقويت كند.