مى گويند تاريخ تكرار مى شود. در ۲۲ اكتبر سال ،۱۹۶۲ جان اف كندى رئيس جمهور وقت آمريكا با اعلام محاصره دريايى كوبا جهان را براى ۱۳ روز به آستانه يك جنگ اتمى برد.
كندى در آن زمان با دو گزينه روبرو بود يا بايد با استقرار كلاهك هاى اتمى شوروى سابق در كوبا به نحوى كنار مى آمد و يا آنكه با حمله به اين كشور خود را براى يك نبرد اتمى آماده مى كرد.
مشاورين نظامى او به شدت فشار مى آوردند كه پيش از آنكه دير شود دست به حمله اى برق آسا عليه كوبا بزند.
اما وى سرانجام راه سومى پيدا كرد و توانست با يك معامله پشت پرده مقام هاى شوروى سابق را قانع كند كه كلاهك هاى اتمى خود را از كوبا خارج كنند.
امروز برخى در آمريكا معتقدند كه سناريوى مشابهى در مورد ايران در حال وقوع است.
گراهام اليسون استاد نامدار علوم سياسى در دانشگاه هاروارد يكى از اين افراد است.
او كه نويسنده كتاب ها و مقالات متعددى در مورد بحران اتمى كوبا است در مصاحبه اى تلفنى با بخش فارسى بى بى سى گفت:
«من فكر مى كنم ما شاهد نوع آهسته تر بحران موشكى كوبا هستيم، بطوريكه طرف هاى درگير سرسختانه بسوى مرحله نهايى يك قدرتنمايى پيش مى روند. اوضاع به سمتى پيش مى رود كه رئيس جمهور آمريكا بايد بين پذيرش يك ايران اتمى و حمله به اين كشور براى جلوگيرى از چنين رخدادى، يكى را انتخاب كند. در بحران موشكى كوبا در سال ۱۹۶۲ كندى و خروشچف به سرعت و پس از تنها ۱۳ روز به چنين مرحله اى رسيدند. من احتمال مى دهم كه در مورد ايران هم طى چند ماه آينده شايد طى ۱۳ ماه آينده ما به نتيجه اى مشابه بحران كوبا برسيم.»
همانطور كه كليد حل بحران موشكى كوبا در دست زمامداران مسكو بود، بسيارى در آمريكا گمان مى كنند كه امروز نيز براى حل مسالمت آميز مسئله اتمى ايران نهايتا بايد روسها و تا حدى چينى ها را راضى كرد.
زيرا تنها اين دو كشور هستند كه در شوراى امنيت سازمان ملل متحد بر سر راه اعمال تحريم عليه ايران ايستاده اند.
اليسون اين احتمال را مى دهد كه با جدى تر شدن اوضاع و قدرتنمايى طرفين درگيرى يعنى ايران و آمريكا، واشنگتن به كمك مسكو به راه حل سومى برسد:
«در بحران موشكى كوبا هنگاميكه اوضاع به مراحل نهايى رسيد، كندى نگاهى به گزينه هاى خود كرد و به اين نتيجه رسيد كه يكى از ديگرى بدتر است و هيچ يك قابل پذيرش نيستند. اين وضعيت كندى را وادار كرد كه به وراى گزينه هاى محدودى كه او و مشاورانش تعريف كرده بودند بيانديشد و راهى براى خروج از بن بست بيابد. من اميدوارم كه در مورد ايران نيز طرف هاى درگير متوجه شوند كه گزينه هاى موجود يعنى پذيرش ايران اتمى و حمله به ايران گرچه محتمل هستند اما گزينه هاى خوبى نيستند. اين وضعيت شايد طرفين را به اين نتيجه برساند كه بايد راه ديگرى بيابند. كنار گذاردن سياست تغيير رژيم ايران توسط دولت بوش مى تواند گام نخست راه سوم باشد.»
سياستمداران و صاحبنظران سياسى همواره از تشابهات تاريخى براى درك بهتر وقايع كنونى استفاده مى كنند.
اين تشابهات چهارچوب هاى فكرى مقام هاى كشورها را شكل مى دهد به طوريكه نوع درك اين مقامها از بحران هائى كه با آنها دست و پنجه نرم مى كنند اثرى قطعى بر نحوه واكنش حكومتها به اين بحرانها مى گذارد.
ذهنيت بسيارى از سياستمداران، سياستگزاران و متفكران سياسى آمريكا متأثر از تجربه جنگ سرد است.
كاندوليزا رايس وزير خارجه آمريكا كارشناس امور شوروى سابق است و تز دكتراى خود را درباره حزب كمونيست چكسلواكى نوشته است.
تشابهات تاريخى گرچه در بسيارى از موارد به يافتن راه حل هاى موثر كمك مى كنند اما اگر درست بكار گرفته نشوند مى توانند فاجعه آميز باشند.
مسئله ايران شايد مشابهت هائى با بحران موشكى كوبا داشته باشد. اما تفاوت هاى مهمى نيز بين اين دو وجود دارد.
دولت بوش تا رهيافت پراگماتيك و عملگرايانه اى كه دولت كندى براى حل بحران موشكى كوبا در پيش گرفت راه درازى در پيش دارد.
از آن گذشته اظهار نظر بسيارى از اعضاى دولت بوش حاكى از آن است كه آنها شرايط ايران را بيشتر نظير اوضاع شوروى سابق در اواخر دهه هشتاد يعنى هنگاميكه بلوك كمونيسم در آستانه فروپاشى بود مى بينند.
تاريخ شايد گاهى تكرار شود اما اين سوال باقى مى ماند كه كدام تاريخ تكرار مى شود.