در يكى دو سال گذشته به نظر مى رسد، علاقمندى جوانان ايرانى به ادامه تحصيل در دانشگاههاى خارج از كشور افزايش پيدا كرده است.
دانشگاههاى ارزان قيمتى كه اغلب در كشورهاى در حال توسعه نظير هند، مالزى، اوكراين، ارمنستان و... قرار دارند و هزينه هاى زندگى و تحصيل در آنها نسبتا ارزان است، در هر سال پذيراى تعداد زيادى دانشجوى ايرانى هستند كه به دلايل مختلفى كشور را به قصد تحصيل در غربت ترك مى كنند.

چرا تحصيل در خارج؟
در مورد افزايش ميل دانشجويان براى تحصيل در خارج دلايل زيادى آورده مى شود. دشوارى هاى قبول شدن در كنكور، بالا بودن سطح توقعات خانواده ها و جامعه، پايين بودن كيفيت دانشگاههاى ايران و در برخى موارد تحصيل در خارج فقط بهانه اى است براى بدست آوردن آزادى هاى اجتماعى بيشتر.
خشايار دانشجوى دانشكده معمارى و شهرسازى دانشگاه ايروان است. او مى گويد «من بعد از گرفتن ديپلم براى اينكه از كنكور و سربازى فرار كنم به اينجا آمدم. چون ورود به دانشگاه هاى ارمنستان نياز به كنكور ندارد، بيشتر دوستانم هم كه اينجا هستند براى فرار از سربازى و كنكور آمده اند»
احسان هم مدتى است براى تحصيل به ارمنستان رفته و رشته مهندسى پزشكى مى خواند. او مى گويد: «من در ايران به مهندسى پزشكى خيلى علاقه داشتم اما براى اين رشته ها رتبه هاى بالاى كنكور لازم بود كه من موفق نمى شدم بياورم. براى همين دانشگاه هاى ارمنستان از اين جهت كه كنكور ندارند و تا حدودى ارزان هستند را انتخاب كردم.»
احسان در مورد علاقه دانشجويان ايرانى به خروج از كشور مى گويد «مهاجرت براى ادامه تحصيل فى نفسه چيز بدى نيست اما در حال حاضر چيزى كه من در اينجا مى بينم اين است كه مهاجرت براى ادامه تحصيل به يك بهانه براى فرار از فضاى اجتماعى ايران يا رسيدن به يك آزادى گسترده در بين دانشجويان ايرانى تبديل شده است.»

كيفيت تحصيل
تمايل دانشجويان براى ادامه تحصيل در خارج از كشور در حالى افزايش مى يابد كه به گفته مسئولان وزارت علوم، برخى از اين دانشگاه ها از كيفيت آموزشى مناسبى برخوردار نيستند. اين وزارتخانه فهرستى از دانشگاه هاى خارجى دارد كه فقط مدارك اين دانشگاه ها را در ايران قبول دارد و از نظر آنها مدارك دانشگاه هائى كه در اين فهرست نيستند فاقد اعتبار است.
احسان دانشجوى ايرانى در ارمنستان در اين مورد مى گويد: «سطح كلى دانشگاه هاى ارمنستان نسبت به دانشگاه هاى بزرگ ايران، پايينتر است. اما از برخى دانشگاه هاى ايران و به ويژه آنهايى كه در شهرهاى كوچك قرار دارند سطح بالاترى دارند.»
حسين هم مدتى است براى تحصيل در رشته كامپيوتر به هند رفته است. او نيز در مورد تحصيل در هند مى گويد «دانشگاه ها در اينجا زياد هستند. بعضى از اين دانشگاه ها سطح علمى خيلى بالايى دارند و حتى با دانشگاه هاى كانادا و آمريكا هم تبادل استاد و دانشجو دارند. ولى در بعضى دانشگاه هاى كوچكتر هند، سطح آموزشى خيلى پايينتر از ايران است.»

نگرانى هاى اخلاقى
در ايران در زمينه تحصيل دانشجويان در خارج از كشور نگرانى هائى نيز وجود دارد. برخى از اين نگرانى ها مربوط است به خروج ارز از كشور كه صرف هزينه هاى زندگى و تحصيل دانشجويان مى شود. اما برخى نگرانى ها مربوط به وضعيت زندگى دانشجويان در خارج از كشور است. مسوولان مى گويند نگرانى هائى در زمينه فرهنگى و اخلاقى براى دانشجويان شاغل به تحصيل در خارج كشور وجود دارد.
تا جايى كه چندى پيش دادستان كل كشور توجه نهادهاى فرهنگى و آموزش عالى را نسبت به وضعيت دانشجويان خارج از كشور به لحاظ بروز برخى مشكلات فرهنگى، اخلاقى و تامين سلامت و بهداشت دانشجويان خواستار شده بود. البته اشاره اى به اينكه منظور از مشكلات فرهنگى و اخلاقى چيست نشده بود.
حسين دانشجوى ايرانى در هند مى گويد «همه چيز بستگى به خود فرد دارد. اگر كسى فقط براى درس خواندن به خارج بيايد مشكلى پيدا نمى كند ولى اگر كسى بدون هدف و فقط براى خروج از ايران بيايد گرفتار دردسرهاى زيادى مى شود.»
احسان هم مى گويد «من با اظهار نظر آن مسئول موافقم. اينجا فساد اخلاقى در بين دانشجويان خيلى نمود پيدا ميكند. آنها چون از يك جو نسبتا بسته به يك آزادى كامل مى رسند به اين سمت كشيده مى شوند كه امروز شاهد آن هستيم. البته دانشجويانى هم هستند كه هويت ملى و مذهبى خودشان را حفظ كردند اما متاسفانه تعدادشان خيلى كم است.»

مشكلات تحصيل در غربت
شكى نيست مهاجرت تحصيلى در بالارفتن سطح علمى و تحصيلى دانشجويان و آشنايى با فرهنگ مردم ساير كشورها موثر است و در همه جاى دنيا هم رواج دارد، اما بر خلاف تصور اوليه، درس خواندن در خارج از كشور به سادگى هم امكان پذير نيست. حتى در صورتى كه هزينه هاى تحصيل و مخارج زندگى در كشورهايى نظير هند و مالزى كمتر از ايران باشد، باز هم ورود به دانشگاه مشكلات خاص خودش را به همراه دارد.
تحصيل در كشورهاى ديگر خصوصا كشورهاى روبه رشد آسيايى ممكن است توقع دانشجويان را برآورده نسازد و با آن چيزى كه قبلا تصور داشتند تفاوت داشته باشد و حتى شايد از آمدن احساس پشيمانى كنند. در اين صورت دانشجو ممكن است پس از گذشت مدتى سرخورده شود و حتى تصميم به بازگشت بگيرد ولى به دليل انتظارات فاميل و دوستان و حرف و حديث هاى بعد از آن، به راحتى راه بازگشتى ندارد و مجبور است در همان شرايط به تحصيل ادامه دهد.
مشكل ديگر غم غربت است، صحبت از يك ماه و دو ماه نيست. دلتنگى هاى دورى گاهى چند ساله و دورى از خانواده و محل زندگى مى تواند به مشكلات روحى و روانى، مخصوصا در مورد دانشجويانى كه به سادگى با محيط جديد خو نمى گيرند منجر مى شود.
احسان در «روزگاران» كه وبلاگ خاطراتش از زندگى و تحصيل در ارمنستان است، در يادداشتى با عنوان «غربت» مى نويسد:
«آدم گاهى دلش مى گيره! براى تموم اون چيزايى كه توى ايرانه! هرچى كه توى ايرانه و آدم فكر مى كنه اصلا قشنگ نيست، از اينجا واقعاً قشنگ و دل انگيز و دوست داشتنى مى شه! آدم اينجا گاهى دلش مى خواد اين امكان رو داشت تا توى اون لحظه برگرده ايران و همه اون چيزايى رو كه براش قبلا بى اهميت بوده رو مى ديد و خوب مى ديد! آدم از اينجا قدر خيلى چيزا رو مى دونه!»