Nimrooz
Vol. 18, No. 877, April 14, 2006
سال هيجدهم - شماره ۸۷۷ - جمعه ۲۵ فروردين ۱۳۸۵
عرفان قانعى فرد
گفت و گويى با اردشير زاهدى، آيا ارتباط ايران با آمريكا برقرار خواهد شد!
در اين گفتگوى كوتاه اردشير زاهدى از مسائل ايران پس از جنگ دوم جهانى، رفتن رضاشاه و به سلطنت رسيدن محمدرضا پهلوى، روابط با آمريكا، كودتا عليه مصدق، چگونگى شكست سلطنت پهلوى و آخرين توصيه وى به محمدرضا شاه، سخن گفته است
پيش درآمد: امروز، روز ۵ شنبه ۱۵ دى ماه- ۵ ژانويه ۲۰۰۶- است كه در مونتروى سويس هستم. به محض ورودم به ايستگاه قطار؛ از يكى از خيابانهاى قديمى آنجا پايين تر رفتم و به سوى همان كافه مورد نظر زاهدى حركت كردم... از چند نفر پرسيدم تا اينكه به آنجا رسيدم، از در كه وارد شدم گارسن از من پرسيد كه چه كمكى از او ساخته است... تا اسم زاهدى را آوردم، مرا به طرف ميزش هدايت كرد و ديدم كه از دور زاهدى ما را نگاه مى كند... ۳ خانم و يك آقا ميهمانش بودند و با نهايت محبت ايرانى پذيرايى كرد، روحيه اى كه زبانزد همه است... و گاهى فكر مى كردم كه از دست سوالات من در مى رود... از كيك و سالاد و ماهى و شراب تا چاى و دسر وشكلات و... و به خاطر اين ميهمان پذيرى او سوالاتم از او بريده بريده شد... حتى موقع رفتن برايم كيك خريد و تاج كاغذى، كه بر سرم نهاد و با خنده گفت: «شايد كه پادشاه ايران شدى!» و من هم از آنكه كاغذى بود مى خنديدم! ...
سپس پاسخ سوالاتم را سريع و تند تند مى داد، نوبت فيزيوتراپى داشت و بايد ديگر مى رفت، قيافه اى شكسته و نحيف اما با چشمانى پرنفوذ و ذهنى مواج و مملو از اسم و خاطره... با عصايى در دست و كفشى ورزشى به پا، با رفتارى پر از هيجان و به قول قديمى ها يك لوطى تمام عيار! ... تنها خاطره اى است كه از او در ذهنم باقى مانده است.
زاهدى، رابطه ايران با آمريكا امرى تاريخى است كه امروزه به معضلى قابل تامل مبدل شده است.
زاهدى: من به گمانم رابطه بايد محكم تر باشد. ببينيد روابط ايران و آمريكا در زمان قبل از جنگ شهريور ۲۰ و حمله به ايران برقرار شد و روس ها و انگليسى ها و آمريكايى ها در ايران حضور داشتند. و وزير مختار داشتند و حتى رضا شاه هم توسط وزير مختارش براى رئيس جمهور وقت آمريكا مى توانست پيغام بفرستد.
اما چرا رضاخان با وجود اين ارتباط رفت؟
انگليس و روسيه تصميم گرفتند كه بعد از جنگ ايران و اشغال ايران دوران پادشاهى محمدرضا پهلوى آغاز شود كه آمريكايى ها مانند هريس موافق اين مسأله بودند و البته در كنفرانس تهران، فشار اصلى از شوروى بود. بعد از رفتن رضا شاه، انگليسى ها و روس ها با شاه جديد مخالف بودند و حتى سفير خود را به مجلس نمى فرستادند.
شايد بيشتر خواهان بازگرداندن همان شاهزاده قاجارها به ايران بودند.
بله! او در لندن اقامت داشت و اصلا قبول نكرد!
در جريان كردستان و آذربايجان چرا شاه دست به دامن آمريكا شد؟
ببين آن دو قدرت ايران را نصف كرده بودند و وقتى ايران جزو متحدين شد، آمريكايى ها در ايران كمپ داشتند در زمان ترومن. قرار شد كه قواى خارجى ايران را ترك كنند كه روسها نكردند. از آنجايى كه قوام مردى وطن پرست بود او را مسئول انجام قانع كرده روسها كردند كه انگليسى ها در جنوب مى خواستند كه قشقايى ها را تحريك كنند تا قحطى بشود و مردم را به نوعى سرگرم كنند و حتى زاهدى پدر من را مى دزدند. از اينجا بود كه ميانه روى آمريكا شروع شد و ايران به سازمان ملل شكايت مى كند و ترومن به استالين پيام مى دهد كه يا بيرون بروند يا اينكه با آنها به نوعى ديگر برخورد خواهد شد.
اما بارها مى گوييد كه كودتاى عليه مصدق كار «سيا» نبوده؛ در حاليكه خود آمريكايى ها از اين بابت عذر خواهى مى كنند.
اين ديگر از آن حرف هاست. من در كتاب خودم با مدرك و سند ثابت مى كنم كه در آن زمان اصلا «سيا» وجود نداشته است و اينها براى تبليغ خود اين حرف ها را مى زنند.
اما در الجزاير شاه از كردها مانند ابزار استفاده كرد و ديگر اين مسأله ربطى به سيا ندارد.
همين پسر ملا مصطفى مدتى در بلغارستان بود. . در همان وقت كه قاسم كودتا كرد... در آن زمان بنده اصرار داشتم كه شط العرب مال ايران است و گفتم كه به ملا مصطفى پول بدهيم تا عليه عراق حمله كند... كه بعدها ديديد كه صدام حسين در الجزاير مى خواست دست شاه را ببوسد.
بيشتر انگليسى ها در عراق نفوذ داشتند... اما من هميشه گفته ام كه آنها حق كشتى رانى ما را وارد دانسته اند.
اما بعدها صدام را تحريك كردند و قرار داد را لغو كرد و او هم از كردها استفاده كرد.
اما چرا سلطنت شكست خورد؟
خوب خارجى ها قرار داد امضا كردند و چنين شد و در فرانسه هم آمريكايى ها با خمينى به توافق رسيدند. و بختيار هم براى عوام فريبى آمده بود. خود اعراب هم موثر بودند.
در جريان انقلاب آمريكا متضرر شد؟
بله! ... ما روابط ۵۰ ميليارد دلارى داشتيم. آمريكا با مشكل نفت روبرو شد و دخيره نفتى خودش را از دست داد. و حتى اعراب هم از اين جريان سواستفاده كردند، اما هيچگاه مانند ايران منافع آمريكا را تامين نكردند و پس از انقلاب اكثر خريدهاى ما به ايران ارسال نشد و قراردادهايى كه پول آنها را شاه ايران نقدا پرداخت كرده بود، اجرا نشدند!
مثل ارسال همان ۷ هواپيماى آواكس... ما رابطه اى بسيار حسنه داشتيم و افسوس! ... اما الان هم منافع آمريكا در ايجاد رابطه با ملت ايران است.
در آخرين لحظات توصيه شما به شاه چه بود؟
كه از ايران بيرون نيايد و اگر بيرون مى آيد مستقيما به امريكا بيايد و دستور حبس هايزر را صادر كند

صفحه اول
اقتصادى
طنز
از شما چه پنهان
از آنچه گفته اند
خواندنى ها
مقاله ها
گزارش
گفتگو
بازتاب
جهان
ايران
ورزش
داستان
تاريخ
شعر
خاطرات
از لابلاى متون
تحقيق
آخر هفته
حوادث
از رسانه ها
روى خط آلمان
آرشيو روزنامه
آرشيو مقاله ها

•   صفحه اول   •   اقتصادى   •   طنز   •   از شما چه پنهان   •   از آنچه گفته اند   •   خواندنى ها   • 
•   مقاله ها   •   گزارش   •   گفتگو   •   بازتاب   •   جهان   •   ايران   • 
•   ورزش   •   داستان   •   تاريخ   •   شعر   •   خاطرات   •   از لابلاى متون   • 
•   تحقيق   •   آخر هفته   •   حوادث   •   از رسانه ها   •   روى خط آلمان   • 

•    آرشيو مقاله ها   •    آرشيو روزنامه   •