در پى نا آرامى بر سر بستن حسينيه دراويش نعمت اللهى گنابادى در شهر قم، گزارشها حاكى از اين است كه اين حسينيه و دو منزل مسكونى مجاور آن كه به دو تن از دراويش و خويشاوندان متولى حسينيه تعلق داشته به صورت شبانه به آتش كشيده شده و تخريب شده اند، تا آنجا كه شاهدان عينى در بامداد روز سه شنبه چهاردهم فوريه (۲۵ بهمن) نشانى از ساختمان حسينيه نيافته اند.
استاندار قم اعلام كرده كه طى اين نا آرامى كه بعدازظهر دوشنبه چهاردهم فوريه (۲۴ بهمن) روى داده، يكهزار نفر بازداشت و دويست نفر، از جمله جانشين فرمانده انتظامى استان قم مجروح شده اند.
مصطفى آزمايش نماينده اين سلسله در خارج از ايران گفته است احمد شريعت از مشايخ اين سلسله و متولى حسينيه در شهر قم در زمين موروثى خود حسينيه اى ساخته بود اما با اتمام ساخت آن شوراى تامين استان خواستار بسته شدن آن شد و گفت در اين محل اجازه اجتماع نمى دهد.
شوراى تامين استان اجازه داده بوده است تا اين حسينيه كه سه سال و نيم پيش ساخته شده اما تا كنون استفاده نشده بود امسال تا پايان دهه عاشورا فعاليت كند ولى ضرب الاجل آن براى تخليه محل تا ساعت ۳ روز دوشنبه بود.
آزمايش گفت چند صد نفر از دراويش اين سلسله از ترك و كرد و لر و بلوچ و تركمن براى حمايت از دوستان خود و اعتراض به دستور شوراى تامين به قم رفتند تا مانع از بسته شدن حسينيه شوند.
آنها در خيابان ارم و صفائيه و معلم مستقر شدند و از آنجا كه از قطب خود دستور داشتند به خشونت دست نزنند به مردم وماموران گل و شيرينى مى دادند.
در مقابل، گروهى از مخالفان اين سلسله تحت نام يك هيأت مذهبى اقدام به تحريك نسبت به درويشان مى كردند. افراد اين هيأت به گفته احمد آزمايش دو هفته پيش در شب عيد غدير با شكستن قفل وارد حسينيه شده بودند كه روز بعد درويشان آنها را از محل بيرون كردند.
وى گفت يكى از مراجع قم تهديد كرده بود كه اگر دولت براى بستن حسينيه اقدام نكند ما خودمان اقدام خواهيم كرد.
اما احمد آزمايش مى گويد آيت الله بهجت و آيت الله ملائكه به دليل موقوفه بودن زمين حسينيه مخالف تصرف و تخليه آن بوده اند.
فرمانده گروه ضربت ناجا پس از انقضاى وقت دستور حمله داد و با پرتاب گاز اشك آور درويشان را با باتوم مورد ضرب و شتم قرار داده و با اتوبوس هائى كه در محل مستقر بود آنها را به نقطه نامعلومى بردند.
در اين ميان زنان وابسته به سلسله نيز كه در داخل حسينيه اجتماع كرده بودند با گاز اشك آور به بيرون ريختند و مانند مردان به محلى نامعلوم برده شدند.
در حال حاضر شوراى تامين استان قم براى بررسى اين موضوع تشكيل جلسه داده است.
به گزارش خبرگزارى ايلنا معاون سياسى وزارت كشور ايران گفته است درگيرى ها وقتى شدت گرفت كه «يك عده از صوفيه در حسينيه شريعت كه خودشان ساخته اند، متحصن شدند و امروز يك عده ديگر راه افتاده اند تا آنها را بيرون كنند و اين مسأله وضع را بحرانى تر كرده است.»
اميرحسين مطهر مدير كل امنيتى وزارت كشور نيز به ايلنا گفته است: «ساختمان حسينيه منزل مسكونى بود كه چون تغيير كاربرى داده بود، درگيرى به وجود آمد.»
آزمايش مى گويد گرچه اين محل قبلا منزل مسكونى بوده اما براى ايجاد حسينيه كه سه سال و نيم پيش ساختمان آن به پايان رسيده جواز قانونى كسب شده است.
وى مى گويد به دليل اختلاف در تعيين متولى حسينيه تا محرم امسال از آن استفاده نشده بود.
رضا آشتيانى عراقى، نماينده قم در مجلس در روايتى ديگر از ماجرا مدعى است كه «عده اى حسينيه اى را كه متعلق به سازمان اوقاف بوده است، گرفته بودند كه اين سازمان قصد بازپس گيرى آن را داشت.»
به گزارش سايت خبرى بازتاب خيابان هاى ارم، صفائيه و معلم قم بسته شده بود علاوه بر شمارى از دراويش عده اى از مردم قم نيز در نزديكى حسينيه مربوط به آنان ديده مى شدند كه تعداد آنان به چندهزار نفر مى رسيد.
بازتاب نوشت: «صوفيان اين فرقه كه حدود يكصد نفر مى شدند، با برپايى نماز جماعت در پياده روهاى منتهى به اين حسينيه، رفت و آمد وسايل نقليه و مردم را در خيابان ارم و چهارراه شهدا مختل و اين خيابان را مسدود كردند.»
«نيروى انتظامى نيز با استقرار يگان ويژه ضربت و قرار دادن ۱۰ دستگاه اتوبوس تلاش كرد تا اين ناآرامى گسترش نيابد. اما در عين حال نزديك به ۵۰۰ نفر از شهروندان قمى كه خود را حزب الله قم مى ناميدند، با تجمع در مقابل كوچه شريعت، خواستار برخورد نيروى انتظامى با اين فرقه شده و با تكثير اطلاعيه هايى، اعتراض خود را به اين مسئله اعلام داشتند.»
فشار بر دراويش در شهر قم سابقه طولانى دارد و به سالهاى قبل از انقلاب مى رسد. اما در يك سال گذشته با انتشار شمارى از كتابهاى ضدصوفى در قم كه اين سلسله را به ضدشيعى بودن متهم مى كند جو سنگين ترى عليه آنها شكل گرفته است.
دراويش نعمت اللهى گنابادى پيرو دكتر نورعلى تابنده (مجذوبعلى شاه) هستند كه خود در تهران ساكن است.
زمينه چينى برخورد
حمله به دراويش، پس از آن صورت گرفت كه از هفته ها قبل روزنامه جمهورى اسلامى و كيهان با اشاره به فراوانى تمايل به درويشى گرى در كشور به دولت هشدار داده بودند، و يكى از مراجع تقليد قم هم خواستار آن شده بود كه شهر مذهبى قم از وجود آنان پاك شود.
در شب عيد غدير نيروهاى امنيتى جمهورى اسلامى در قم به حسينيه سلسله نعمت اللهى گنابادى حمله كردند. مأموران در جريان اين حمله با مضروب كردن و دستگيرى بيش از يكصد تن از نمازگزاران و انتقال آنان به مناطق نامشخص و پس از تصرف حسينيه، خود به بر گزارى نماز در محل پرداختند.
گفته مى شود تعداد بازداشت شدگان جريان عيد غدير بيش از ۱۱۵ نفر بوده است.
مأموران در آن شب علاوه بر بازداشت دراويش، اقدام به مهر و موم محل اين حسينيه كردند. بهانه اين عمل نيز وقفى بودن محل اعلام شد.
با اين همه روز پنجم بهمن ماه دراويش پس از تجمع دربرابر حسينيه قم وارد اين محل شدند و بار ديگر اقدام به برگزارى مراسم خود كردند. به دنبال اين اقدام، اداره كل اطلاعات قم ضمن تماس با وكلاى اين سلسله، آنها را براى ترك حسينيه تحت فشار قرار داد. و عاقبت وكلاى دراويش، يعنى دكتر غلامرضا هرسينى، امير اسلامى، فرشيد يداللهى و اميد بهروزى به مدت ۴ روز از ۱۷ تا ۲۰ بهمن توسط مأموران اطلاعات قم بازداشت شدند. سپس، مأموران اطلاعات با تعيين روز ۲۳ بهمن به عنوان ضرب الاجل از دراويش خواستند تا ظهر يكشنبه، حسينيه را تخليه و به يك گروه از لباس شخصى هاى قم موسوم به «فاطميه» تحويل بدهند.
گروه فاطميه، پيش از اين و در جريان حمله ۲۸ دى ماه گذشته به اين حسينه شركت داشتند. همچنين به دراويش هشدار داده شد كه اگر حسينيه را تحويل ندهند، آنها را در حسينيه زندانى، و آب و برق و گاز را نيز قطع خواهند كرد.
سرانجام، با همه آرامشى كه متحصنين از خود نشان مى دادند، عصر دوشنبه تحركات به بار نشست و تحصن در سكوت به يك آشوب در سطح خيابانهاى مركزى قم تبديل شد.
سابقه فشار بر دراويش
قريب به يك دهه پيش نيز در ايران، فشارهاى بسيارى بر دراويش وارد شد. اين فشارها كه از نخستين سال هاى دهه هفتاد آغاز شد، در سال هاى بعد به تعطيلى برخى خانقاه ها و بازداشت يا ناپديد شدن برخى از دراويش منجر شد. مأموران امنيتى در ماه هاى گذشته نيز پس از تصرف حسينيه اصفهان، ورود «جذبى» شيخ اصفهان را به اين حسينيه ممنوع اعلام كرده بودند.
درگيرى جمهورى اسلامى با اهل طريقت و دراويش سابقه اى طولانى دارد. در سال هاى اول انقلاب، جعفرشجونى حاكم شرع كرج با حمله به هشتگرد و تخريب آرامگاه دو تن از مشايخ اهل حق جنجالى به راه انداخت كه جز با دخالت روحانيون بزرگ و از جمله آيت الله بهشتى به آرامش نرسيد. در سومين سال انقلاب ترور خشونت آميز رهبر فرقه شيخيه استان كرمان را به هم ريخت كه اگر نطق حجتى كرمانى نبود كه در ختم وى خود سخن گفت اين التهاب فرو نمى نشست. هر چند به هر حال، در نتيجه آن ترور، رهبرى اين فرقه از ايران رفت.
در همان سال ها اعدام حجت الاسلام علاءالدين مشكور كه در خانقاهى به ارشاد دراويش مشغول بود، بار ديگر فضاى ملتهبى به وجود آورد.
در دهه اول انقلاب از بنيانگذار انقلاب نقل شده بود كه با اهل حق و طريقت دعوا نبايد كرد اما گروه هائى مانند حجتيه و تندروهاى متعصب شيعى، زمانى به رهبرى آيت الله خرعلى علمدار مبارزه با آن ها بودند.
اختلاف ميان مسئولين
ظاهراً در جريان سركوب دراويش، اختلافاتى ميان مسئولان قم بروز كرده است. به گفته برخى از دراويش، معاون سياسى استاندارى قم در همين ارتباط گفته است: «من از كودكى حاج سيد محمد شريعت كه اين حسينيه را وقف كرده مى شناسم. او مانند پدرى مهربان نسبت به همه ما بود و الآن خودم خجالت مى كشم كه در سمت و دستگاهى قرار گرفته ام كه با اهل ذكر اينگونه برخورد مى كند» . معاون سياسى استاندارى قم همچنين گفته است كه: «از اين وقايع نگران است ولى اختيارى در كنترل امور در رابطه با گروه فشار [نيرو هاى لباس شخصى] ندارد، چرا كه اين گروه تحت امر مراكز بخصوصى هستند» .
برخورد جدى!
يكى از دراويش گنابادى كه در محل حادثه حضور داشته به بى بى سى گفته است كه جمعى از دروايش گنابادى، اعم از زن و مرد درون حسينيه در محاصره مأموران نيروى انتظامى قرار داشتند و شمارى حدود پنجهزار نفر نيز در بيرون در آرامش و سكوت دست به تحصن زدند.
وى مى گويد پس از آنكه فردى روحانى در محل حضور يافت و عليه صوفيه به سخنرانى پرداخت افرادى با لباس شخصى شروع كردند به سردادن شعارهايى همچون: «صوفيه تكفير بايد گردد» ، «مرگ بر صوفيه» و...
به گفته وى، فرد روحانى علاوه بر اينكه دراويش و صوفيان را به عقايد ضداسلامى و ايجاد دوگانگى و تفرقه متهم كرد مى گفت كه آنها از آمريكا و انگليس پول گرفته و مورد حمايت بيگانگانند.
آن گونه كه اين درويش گنابادى روايت مى كند، پس از آنكه روحانى مزبور تحصن كنندگان را تهديد كرد كه از آنجا بيرون ريخته خواهند شد مأموران يگان ويژه ضدشورش نيروى انتظامى با استفاده از باتون و شليك گاز اشك آور به تحصن كنندگان يورش بردند و افراد لباس شخصى نيز از پشت سنگ و آجر بسوى تحصن كنندگان مى انداختند.
اين شاهد عينى مى گويد كه مأموران انتظامى دراويش تحصن كننده را به شكل فجيعى مورد ضرب و شتم قرار دادند و آنها را روى زمين مى كشيدند و به داخل اتوبوس مى بردند و در اتوبوس نيز آنها را روى زمين مى خواباندند و اجازه نمى دادند روى صندلى بنشينند.
به گفته وى، افراد لباس شخصى نيز به ضرب و شتم درويشان مى پرداختند و علاوه بر آنكه ساختمان حسينيه را به آتش كشيده و ويران كردند به منزل متولى حسينيه در مجاورت آن نيز حمله كردند.
وى مى گويد از بازداشت شدگان پس از بازجوئى تعهد گرفته شده است كه اگر بار ديگر در محافل درويشى ديده شوند با آنها برخورد جدى خواهد شد.
عباس محتاج استاندار قم مى گويد كه نود درصد بازداشت شدگان افراد غيربومى بوده اند و دروايش گنابادى مى گويند كه افراد غيربومى براى همبستگى با «برادران طريقتى» خود در قم به آن شهر رفته بودند.
استاندار قم آتش سوزى و تخريب حسينيه و ساختمانها و مغازه هاى اطراف آن را تأييد كرده اما آتش سوزى را به خود دراويش نسبت داده كه به گفته وى براى خنثى كردن اثر گاز اشك آور آتش افروخته بودند.
وى همچنين دراويش را به حمله به نيروى انتظامى متهم كرده و گفته: «ايجاد مزاحمت و سد معبر همچنين به همراه داشتن سلاح؛ اسپرى و تداركات ويژه حكايت از فتنه اى دارد كه به طور قطع اين حركت از روند عادى خود خارج است» .
اين در حالى است كه دراويش گنابادى هرگونه درگيرى با نيروى انتظامى يا همراه داشتن سلاح را تكذيب مى كنند.
استاندار قم علت حمله نيروى انتظامى به حسينيه را ساخت «غيرقانونى» آن دانسته و گفته كه سازمان اوقاف و امورخيريه متوليان حسينيه را غيرمشروع دانسته و براى خلع يد از آنان به دادگاه شكايت كرده بوده و نيروى انتظامى بر اساس رأى دادگاه اقدام به پلمب و توقيف ساختمان حسينيه كرده است.
مصطفى آزمايش نماينده سلسله گنابادى در خارج از ايران مى گويد: يكى از مراجع قم تهديد كرده بود كه اگر دولت براى بستن حسينيه اقدام نكند، خودشان اقدام خواهند كرد اما آيت الله بهجت و آيت الله ملائكه دو تن از ديگر مراجع و روحانيون بلندپايه قم، به دليل موقوفه بودن زمين حسينيه مخالف تصرف و تخليه آن بوده اند.
شهر قم مذهبى ترين شهر ايران به شمار مى رود و با توجه به نزاع تاريخى صوفيه و اهل شريعت، فشار بر دراويش در اين شهر سابقه طولانى دارد و به گذشته هاى دور مى رسد.
سابقه سلسله نعمت اللهى به شاه نعمت الله ولى از عرفاى قرن نهم هجرى (پانزدهم ميلادى) باز مى گردد كه در ماهان كرمان مدفون است.
پيروان اين سلسله طريقتى در قرن نوزدهم به سه شاخه ذوالرياستينى (منورعليشاهى)، گنابادى (سلطانعليشاهى) و صفى عليشاهى (صفائى) تقسيم شدند كه شاخه گنابادى در شيوه هاى خود تفاوتهايى با دو شاخه ديگر دارد و به اهل شريعت نزديكتر است، تا آنجا كه مكانهاى تجمع اين سلسله به جاى خانقاه حسينيه ناميده مى شود و مشايخ آن به جاى اخذ اجازه ذكر، اجازه اقامه نماز دريافت مى كنند.
دراويش نعمت اللهى گنابادى پيرو نورعلى تابنده ملقب به مجذوبعلى شاه هستند كه خود در تهران ساكن است.
عده اى كشته شده اند
در همين حال يكى از دراويش سلسله نعمت الهى گنابادى، درباره سوابق اين سلسله و ماجراى درگيرى روزهاى اخير مأموران با دراويش در قم ضمن رد اتهامات گروه هاى فشار مبنى بر بى اعتقادى دراويش به برخى از اعتقادات شيعه، با تأكيد بر اينكه سلسله گنابادى، ازجهت كلامى فرقه محسوب نمى شود و جزو شيعه اثنى عشريه به حساب مى آيد، گفت: «ما به امام زمان معتقديم، و همچنين معتقد به رعايت شريعت، مانند ساير شيعيان و موظف به اخذ آن از همان منابعى هستيم كه ديگر شيعيان اخذ مى كنند.»
اين درويش درباره سابقه اعمال فشار بر دراويش در سال هاى پس از انقلاب نيز گفت: «از اول انقلاب بزرگان و فقراى ما مورد آزار و اذيت عده اى در دستگاه حكومت قرار گرفته اند.» او با اشاره به نسخه اى از فرمان امام خمينى مبنى بر اينكه مسئولين از تعرض به قطب وقت سلسله، سلطان حسين تابنده رضاعليشاه و پيروانش خود دارى كنند، گفت: «براى جلوگيرى از درگيرى به تكثير اين اطلاعيه دست زديم و آن را در ساعات آخر به دست برخى عابرين رسانديم.» او در پاسخ به خبرهاى منتشره مبنى بر فراخوانى دراويش از سراسر كشور به قم براى مقابله با مأموران و حفاظت از حسينيه شريعت گفت: «حضور ما در قم به فراخوان كسى نبوده است. اين عمل ناشى از يك تربيت جمعى است. آقاى شريعت هر روز مى آمدند و از ما مى خواستند براى اينكه صدمه نخوريم برويم. آقاى مجذوب عليشاه هم هيچ چيز در اين مدت درباره اين قضيه نگفتند. ايشان در طى چندين سالى كه قطب سلسله شده اند مكرر به ما تذكر داده اند كه در مسائل اجتماعى و سياسى بايد به عقل خودتان مراجعه كنيد.»
او انتشار اطلاعيه هائى از سوى رهبر سلسله را تأييد كرد، اما گفت: «ايشان در اول محرم اطلاعيه اى صادر كردند. در اين اطلاعيه هيچ اشاره اى به اين مسأله نشده است، مگرخود آدم برداشتى كند.» او درباره دليل حضور دراويش از شهر هاى مختلف در قم نيز گفت: «ما برنامه هائى در كرج و اصفهان هم داشته ايم. وقتى قضيه قم پيش آمد، گفتيم كه اگر حسينيه قم را به اينها واگذاريم اينها براى خودشان حد و مرزى نمى شناسند و در همه جاى ايران متعرض ما خواهند شد. بنابر اين براى احقاق حق خود به قم آمديم.»
او با تأكيد به توجه اعضاى اين سلسله به رهبران خود گفت: «ما بسيار به بزرگان مان علاقه داريم و حاضر نمى شويم به هيچ شكلى آنها را تنها بگذاريم.» او درباره تلفاتى كه متوجه دراويش در جريان درگيرى اخيرشده، گفت: «چند ساعت پيش خبر داده شده كه عده اى كشته شده اند.» او هم چنين از مفقود شدن برخى از دوستانش خبر داد.