شوراى امنيت سازمان ملل متحد قرار است در ششم ماه مارس طى نشستى گزارش بعدى آژانس بين المللى انرژى اتمى مبنى بر همكارى و يا عدم همكارى هاى اتمى ايران با اين آژانس را مورد بررسى قرار داده و درباره نحوه برخورد با ايران تصميم گيرى كند.
در جريان نشست اخير شوراى حكام آژانس بين المللى انرژى اتمى، چين سرانجام با پيشنهاد آمريكا و اروپا مبنى بر طرح پرونده ايران در شوراى امنيت موافقت كرد. اين در حاليست كه تا پيش از آن چين همراه با روسيه با چنين اقدامى مخالف بودند.
جينگ دانگ يوان استاد سياست چين در موسسه مطالعات بين المللى مونترى در كاليفرنيا معتقد است كه كشورهاى غربى با تغيير زبان بكار گرفته شده عليه ايران توانستند موافقت چين را جلب كنند:
«دو نكته در اين مسئله مهم بودند. اول سازشى بود كه بين اعضاى دايم شوراى امنيت صورت گرفت كه طى آن تصميم گرفته شد پرونده ايران به شوراى امنيت گزارش شود نه ارجاع. آنها از شوراى امنيت خواستند كه هيچ اقدامى عليه ايران تا نشست بعدى در ماه مارس انجام ندهد. اين به اين معناست كه هنوز چند هفته وقت هست كه بتوان اين بحران را از طريق ديپلماسى حل كرد. نكته دوم اين است كه چين به اندازه ساير قدرت هاى بزرگ نگران يكدندگى ايران بوده و خواستار همكارى اين كشور با جامعه جهانى است.»
اما رايزنى هائى كه طى ماه هاى گذشته توسط مقام هاى آمريكايى صورت گرفت نيز در جلب نظر چين بى نقش نبود.
جينگ هوانگ كارشناس سياست خارجى چين در موسسه بروكينگز در واشنگتن معتقد است سفر رابرت زوليك معاون وزير خارجه آمريكا به چين تأثير مهمى در موضعگيرى اخير اين كشور عليه ايران در نشست آژانس بين المللى انرژى اتمى داشت:
«زوليك دو هفته پيش مجددا به چين رفت تا به چينى ها يادآورى كند كه مسئول بودن يك دولت به چه معنايى است. و روشن است كه پرونده ايران آزمايشى است براى چين تا مسئول بودن خود را نشان دهد.»
آقاى هوانگ در پاسخ به اين سوال كه آيا در جريان سفر زوليك هيچ معامله و سازشى بين مقام هاى چينى و آمريكايى بر سر ايران صورت گرفت به دو عامل اشاره مى كند:
نخست آنكه سفر هو جينگ تاو رئيس جمهور چين به آمريكا كه قرار است در آوريل آينده صورت گيرد مى تواند با تغيير موضع چينى ها مرتبط باشد زيرا چينى ها هرگز در آستانه سفر رئيس جمهور خود به آمريكا دست به اقدامات تنش زا نمى زنند.
به گفته آقاى هوانگ عامل دوم نيز پاسخ شديد آمريكا به اظهارات رئيس جمهور تايوان در جريان سال جديد چينى است. چن شويى بيان، رئيس جمهور تايوان، ماه گذشته اظهاراتى كرد كه از نگاه چينى ها به معناى گامى بسوى استقلال بود.
جورج بوش، رئيس جمهور آمريكا، بلافاصله اين اظهارات را محكوم و خاطرنشان كرد كه آمريكا مخالف هر نوع اقدام يكجانبه تايوان است. اين اقدام آقاى بوش بنظر بسيارى از كارشناسان از جمله هوانگ تأثير مهمى در جلب نظر مقام هاى چينى در نشست آزانس بين المللى انرژى اتمى داشت.
هم اكنون چين در شرايط حساسى قرار دارد. روابط تجارى عظيم اين كشور با آمريكا براى مقام هاى چينى قابل چشم پوشى نيست.
حجم مبادلات بازرگانى دو كشور در سال گذشته بالغ بر ۲۱۱ ميليارد دلار بود. اما چين با رشد اقتصادى ۹ درصدى خود نياز فراوانى به منابع نفت و گاز خليج فارس دارد. آقاى يوان مى گويد:
«آمريكا بازار بزرگى براى چين و نيز تامين كننده اصلى سرمايه گذارى و نيز انتقال تكنولوژى به چين است. از سوى ديگر چين بطور فزاينده اى به انرژى خاورميانه وابسته مى شود. طى چند سال گذشته شركت هاى چينى سرمايه گذارى هاى عظيمى در منابع انرژى خاورميانه كرده اند. و بالاخره آنكه چين بدنبال ارائه اين تصوير است كه به عنوان يك قدرت رو به صعود در عين حال مسئول نيز هست. مقام هاى چينى تلاش مى كند كه بين اين سه مسئله توازنى برقرار كند.»

موضعگيرى چين در شوراى امنيت
چين به عنوان يكى از اعضاى دايم شوراى امنيت كه از حق وتو برخوردار است نقش مهمى در نشست ۶ مارس شورا درباره ايران دارد.
كارشناسان معتقدند كه رأى چين بستگى به موضعگيرى ساير كشورها و نيز ميزان همكارى هاى ايران با آژانس بين المللى انرژى اتمى دارد.
به گفته يوان دو عامل در اين ماجرا دخالت خواهند داشت: اول اين است كه چين به دقت ناظر عملكرد روسيه در اين قضيه خواهد بود. نكته دوم آنكه اگر شواهد قوى عليه ايران وجود داشته و آژانس بين المللى انرژى اتمى و جامعه بين المللى به اين نتيجه برسند كه ايران بدنبال سلاح اتمى است چين در مقابل قطعنامه هاى شوراى امنيت نخواهد ايستاد.
آقاى هوانگ نيز مى گويد كه معتقد است موضعگيرى چين در نشست ماه مارس شوراى امنيت بستگى به اين دارد كه از نگاه چين ديپلماسى چقدر شانس موفقيت داشته باشد.
اگر چين اين احتمال را بدهد كه ابزارهاى ديپلماتيك هنوز قابل استفاده هستند اين كشور ممكن است از ساير كشورها بخواهد كه به ايران شانس ديگرى بدهند.
اما اگر همه ابزارهاى ديپلماتيك شكست بخورند در اين صورت چين هم ممكن است با بقيه قدرتها همراه شده و يا حداقل مخالفتى با تصميم شوراى امنيت عليه ايران نكند.
اقدامات چند هفته آينده ايران در زمينه تحقيقات اتمى، غنى سازى اورانيوم، طرح روسيه براى غنى سازى در خاك اين كشور و ادامه فعاليت هاى آژانس بين المللى انرژى اتمى در ايران تأثير مهمى در موضعگيرى چين و روسيه در نشست بعدى شوراى امنيت خواهند داشت.