حميد انصارى مى گويد آيت الله خمينى به اصل آزادى مسلمين در رأى به حاكم و تعيين سرنوشت خود باور داشت
التهاب مناقشه بر سر تفسير ديدگاه آيت الله خمينى، بنيان گذار جمهورى اسلامى، درباره جمهوريت رژيم حاكم بر ايران هنوز فروننشسته است.
ماجرا از انتشار سخنان محمدتقى مصباح يزدى، روحانى بنيادگرا و عضو مجلس خبرگان رهبرى و نيز شاگرد او محسن غرويان كه به ابراز نظرهاى انتقادى عليه اصلاح گرايى دينى آوازه دارد، آغاز شد.

اگر اكثريت ملت هم مخالف باشند
استاد و شاگرد هر دو گفتند كه آيت الله خمينى هرگز در دل به چيزى با نام جمهوريت و حق مردم در انتخاب رهبران و سرنوشت سياسى باور نداشته و اگر در جايى بر ميزان بودن رأى ملت تأكيد كرده تنها از سر اضطرار و براى رهايى از فشار روشن فكران يا تبليغات غربى بوده است.
آن دو مشروعيت نظام سياسى را به نصب ولى فقيه از سوى خداوند مى دانند و مى گويند «در كشف او نيز رأى مردم فاقد اعتبار است. مهم، كشف اوست از هر راهى كه باشد؛ حتا اگر تمام يا اكثريت ملت مخالف باشند، او حاكم است. حكومت از آن اوست و حكم اش نافذ است» .
محمدتقى مصباح يزدى از اين هم فراتر رفت و مدعى شد كسانى كه قائل به اصالت جمهوريت در كنار اسلاميت نظام هستند، كافر و مشرك اند.
اعتراض نزديكان آيت الله خمينى
شمارى از نزديكان آيت الله خمينى، به ويژه مسئولان دفتر او مانند محمدرضا توسلى و حميد انصارى، سخنان محمدتقى مصباح يزدى و محسن غرويان را تحريف آشكار ديدگاه آيت الله خمينى و انحراف از راه وى اعلام كردند.
توسلى با نسبت دادن محمدتقى مصباح به جريان انجمن حجتيه، سابقه سياسى او را به پرسش گرفت و او را از پيشگامان مخالفت با انقلاب و آيت الله خمينى خواند. مهدى كروبى، رئيس پيشين مجلس شوراى اسلامى نيز با بيان نكاتى در پيشينه سياسى مصباح، صلاحيت وى را براى تفسير سخنان آيت الله خمينى منكر شد.

موضع دفتر نشر آثار آيت الله خمينى
به تازگى، حميد انصارى، قائم مقام مؤسسه تنظيم و نشر آثار آيت الله خمينى، در مقاله اى نشريافته در خبرگزارى دانشجويان ايران، ايسنا، نقدى مشروح بر سخنان محمدتقى مصباح يزدى و محسن غرويان نوشته است.
حميد انصارى تأكيد كرده «خبرهاى جسته گريخته اى حاكى از مطرح بودن بحث تبديل جمهورى اسلامى به حكومت اسلامى و جايگزينى روش هائى به جاى نقش آفرينى رأى مردم در برخى از محافل حزبى و سياسى نزديك به جريان مذكور (جريان مصباح) شنيده مى شود» كه ممكن است در فرايند «برگزارى انتخابات آينده خبرگان رهبرى» اثر بگذارد.
حميد انصارى كوشيده است با استناد به پاره اى از گفتارها و نوشتارهاى آيت الله خمينى و قرار دادن آن ها در سياق تاريخى اثبات كند كه آيت الله خمينى «استقرار حكومت مردمى و حاكميت مردم بر سرنوشت خويش را از ضرورت هاى جمهورى اسلامى» مى دانست و به «اصل آزادى مسلمين در رأى به حاكم و تعيين سرنوشت خود» باور داشت و اين هيچ از سر اضطرار يا اجبار نبود؛ بل كه به عكس، بسيارى از انقلابيون آن دوران با برگزارى همه پرسى براى قانون اساسى مخالف بودند و به تشكيل نهادى چون مجلس موسسان و تصويب قانون اساسى با رأى نمايندگان اين مجلس باور داشتند، اما آيت الله خمينى- به گفته حميد انصارى- در برابر آنان ايستاد و گفت «خود ملت ميزان است. مجلس موسسان اگر اعتبار دارد براى اين است كه مجلس مبعوث از ملت است. خود ملت حق ندارد رأى بدهد، لكن وكيل ملت حق دارد؟ اين چه غلطى است؟»

بيم از تصوير مردم ستيزانه
حميد انصارى نوشته است نگران نسل سوم و چهارم پس از انقلاب است كه در دوران انقلاب نبودند و مخاطب مستقيم آيت الله خمينى قرار نگرفته اند و در نتيجه «القائات مصباح و اطرافيان شان» ممكن است تصويرى غيردموكراتيك و مردم ستيزانه از آيت الله خمينى بيافريند.
محمدتقى مصباح يزدى كه از پشتيبانان اصلى محمود احمدى نژاد، رئيس جمهورى اسلامى، به شمار مى رود، متهم به تلاش براى فرستادن هرچه بيشتر شاگردان و هم فكران خود به مجلس خبرگان رهبرى و پيروزى در انتخابات آينده اين مجلس شده است.

رهبرى مردمدار نه مردم مدار
عبدالكريم سروش، روشن فكر اسلامى، در مصاحبه اى با روزنامه اينترنتى روز با نقد بى سابقه اى از شخصيت فكرى و روانى محمدتقى مصباح، مناقشات بر سر ديدگاه آيت الله خمينى را بيهوده دانسته است. از نظر او:
«اين ها همه جنگ زرگرى است... خمينى مردم دار بود، مردم مدار نبود؛ و از همه سخنانى كه گفته، هم مى شود به نفع جناح مصباح استفاده كرد و هم عليه او. لذا استنادات نقلى هيچ كس را به هيچ جا نمى رساند.»

وزن سياسى مصباح در ابهام
درباره آن چيزى كه- از سال هاى نخست رياست جمهورى محمد خاتمى- در عرصه سياسى به «جريان مصباح» معروف شد و با دست يابى محمود احمدى نژاد به رياست جمهورى بيشتر بر سر زبان ها افتاد، ابهام هاى فراوانى وجود دارد.
درست است كه محمدتقى مصباح يزدى رياست موسسه اى (موسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى) را بر عهده دارد كه بودجه چندميلياردى آن بيشتر از دفتر آيت الله خامنه اى، رهبر جمهورى اسلامى، تأمين مى شود، اما هنوز وزن واقعى سياسى او معلوم نيست.
بسيارى از تحليل گران با تأييد هم سويى محمدتقى مصباح يزدى با برخى نهادهاى نظامى مانند بسييج و نيروهاى شبه نظامى حوزه، مانند تيپ هشتاد و سه امام صادق، باور دارند دامنه قدرت و توانايى هاى سياسى مصباح به اندازه اى نيست كه در تبليغات مخالفان اش بر آن تأكيد مى شود.

وزن بحث جمهوريت و اسلاميت
بر همين پايه، برخى از صاحب نظران مسائل سياسى ايران طرح مناقشه بر سر مبناى جمهوريت يا اسلاميت در ديدگاه آيت الله خمينى را چندان پراهميت ارزيابى نمى كنند.
نزاع بر سر معناى سخن آيت الله خمينى مى تواند نزاع بر سر تصاحب او، چونان سرمايه اى نمادين، باشد؛ گروه هاى سياسى اى كه بر سر تفسير ديدگاه بنيان گذار جمهورى اسلامى حساسيت مى ورزند، احتمالاً بيشتر دغدغه اثبات اصالت سياسى خود را در چارچوب جمهورى اسلامى دارند.
محمدرضا توسلى در مصاحبه اى با ايسنا بر محور رد صريح تفسير مصباح و هواداران اش از مشرب آيت الله خمينى، گفته است: «گروه ها و انشعابات مختلفى وجود دارند كه به نوعى همگى خود را نزديك به امام (آيت الله خمينى) مى دانند، اما آن چه كه بديهى است چون بنده عضو مجمع روحانيون هستم، معتقدم ما و جمعى ديگر، نزديك ترين تفكر به انديشه هاى حضرت امام هستيم.»

آراى آيت الله خمينى هنوز راهگشاست؟
مسأله بنيادين شايد اكنون اين است كه حل بحران هاى موجود در جامعه ايران تا چه اندازه وابسته به استناد به سخنان آيت الله خمينى است و آن اقتدار كاريزماتيك آيت الله خمينى در دهه نخست جمهورى اسلامى، هم چنان، در سال هاى پايانى دهه سوم و در ميان جامعه جوان ايران كنونى، آيا هنوز نافذ و كارساز است؟
هم چنين پرسش ديگر آن است كه آيا اساساً مسائل دوره كنونى همان مسائل دوران آيت الله خمينى است، يا درك كنونى نخبگان سياسى و فكرى و نيز شهروندان ايرانى از مقوله هائى چون جمهوريت، اسلاميت، جمهورى اسلامى، حكومت اسلامى و ولايت فقيه به همان سان است كه در سال هاى پرالتهاب نخستين انقلاب بود؟
رشته اى از اين پرسش ها، ممكن است از اهميت و ضرورت طرح مناقشه بر سر آراى آيت الله خمينى و نيز باور به كارگشايى استناد به سخنان او بكاهد.