|
دكتر مصطفى الموتى
خانواده شمس ملك آراء
شهاب الدوله رئيس تشريفات دربار احمدشاه و وزير و استاندار و سناتور
در زمان شاهان پهلوى، دكتر يحيى شمس ملك آراء پروفسور شمس و سپهبد شمس ملك آراء
|
|
الموتى
|
يكى از شاهزادگانى كه در دوران قاجار و پهلوى همواره سمت مهمى داشته است اسدالله ميرزا (شهاب الدوله) معروف به (شمس ملك آراء) بود كه مدتها رئيس تشريفات دربار احمدشاه شد و كسى بود كه فرمان رئيس الوزرائى قوام السلطنه را از طرف احمدشاه در زندان به او ابلاغ كرد.
اسدالله ميرزا پسر شاهزاده عبدالحسين ميرزا شمس الشعراء فرزند ملك آراء پسر سوم فتحعليشاه قاجار بود.
اسدالله ميرزا پس از فراگرفتن ادبيات فارسى و عربى مدتى براى تحصيل به لندن رفت و در بازگشت به ايران مدتى مترجم تلگرافخانه بود. پس از اعطاى فرمان مشروطيت چون قرار بود شاهزادگان نماينده اى در مجلس داشته باشند شهاب الدوله به عنوان نماينده شاهزادگان به مجلس رفت ولى در دوره دوم هم از تهران به نمايندگى مجلس انتخاب گرديد.
شهاب الدوله چون از دوستان نزديك مستوفى الممالك بود در چند كابينه او وزير پست و تلگراف و فوائد عامه گرديد ولى در كابينه فرمانفرما وزير فرهنگ و علوم شد.
شهاب الدوله چند بار استاندار كرمان و حاكم يزد شد كه مردم از طرز كار او خيلى راضى نبودند و به علت شكايات اهالى يزد احضار گرديد.
شهاب الدوله در دومين دوره مجلس سنا سناتور انتصابى تهران شد.
سيروس غنى مى نويسد: اسدالله شمس ملك آراء از نواده هاى فتحعليشاه بود. سال ها والى يزد و كرمانشاه گرديد. مدتى وزير پست و تلگراف و وزير فوائد عامه گرديد. همراه احمدشاه به لندن رفت. از سال ۱۳۰۱ تا ۱۳۰۴ رئيس تشريفات دربار احمدشاه بود. در سال ۱۳۲۸ سناتور انتصابى گرديد. در سال ۱۳۲۴ در تهران درگذشت.
احمد عبدالله پور در كتاب (وزراى معارف ايران) مى نويسد: شاهزاده اسدالله ميرزا در سال ۱۲۹۰ قمرى در همدان متولد گرديد. پس از تحصيلات مقدماتى مدتى در دارالفنون به تحصيل پرداخت و جهت ادامه تحصيل به انگلستان رفت و چند سال در لندن به تحصيل پرداخت و اقامت او در لندن چند سال طول كشيد و به زبان هاى فرانسه و انگليسى تسلط كامل يافت و در مراجعت در وزارت پست و تلگراف مسئول امور بين المللى شد. در دوره هاى اول دوم وكيل مجلس بود كه از طرف مظفرالدينشاه لقب (شهاب الدوله) به او اعطاء گرديد. مدتى وزير پست و تلگراف و وزير علوم و وزير و اوقاف گرديد و از طرف احمدشاه كفيل وزارت دربار شد. در سال ۱۹۲۸ وقتى وزير مختار شوروى خود را به احمدشاه معرفى كرد شاه از شهاب الدوله خواست كه براى او نطقى به زبان فرانسه تهيه كند كه نطق جالبى تهيه نمود.
بعد از روى كار آمدن رضاشاه شهاب الدوله استاندار كرمانشاه شد.
حسن مرسلوند مى نويسد: شهاب الدوله اولين بار به كابينه مستوفى الممالك راه يافت. با اين كه شهاب الدوله در اواخر سلطنت احمدشاه رئيس تشريفات دربار بود معهذا رضاشاه با او حسن مناسبات داشت.
سليمان بهبودى مى نويسد كه يكبار رضاشاه از مجلل الدوله دولتشاهى حال او را پرسيد و گفت اين شخص آدم خوبى است ولى زندگى خوبى ندارد. از طرف ما از او احوالپرسى كن و به وزارت داخله بگو او را بفرستند كرمانشاه كه استاندارآنجا گرديد. هنگامى كه در دوره دوم سناتور انتصابى بود با يك بيمارى ممتد درگذشت.
وضع خانوادگى شهاب الدوله
شهاب الدوله دو پسر داشت كه يكى سالها فرماندار شميرانات بود و ديگرى شاپور شمس ملك آراء كه در وزارت كشور در بنگاه عمران روستائى عضويت داشت و با دختر على اصغر حكمت (پريچهر حكمت) ازدواج كرد كه او را از نزديك مى شناسم. انسان شريفى است. چون پريچهر حكمت با همسرم در دبيرستان همدوره بود دوره خانوادگى داشتيم كه از شاپور شمس ملك خاطرات خوبى دارم.
دكتر عاقلى مى نويسد: شهاب الدوله ملك آراء كه شش سال در لندن تحصيل كرده بود بعد از صدور فرمان مشروطيت چون تحصيل كرده خارج بود و افكار آزاديخواهى داشت در مجلس اول از طرف شاهزادگان راه يافت و به علت احاطه بر نطق و بيان مورد توجه مردم قرار گرفت و بعد از استبداد صغير هم از طرف مردم تهران به نمايندگى انتخاب شد. وقتى حاكم يزد بود معزولا به تهران احضار و تحت محاكمه قرار گرفت. بعد در كابينه مستوفى الممالك وزير پست و تلگراف شد. چند بار ديگر هم وزير و بعد حاكم كردستان گرديد. هنگام كودتاى ۱۲۹۹ رئيس تشريفات دربار احمدشاه بود. بعد از كودتا مدتى استاندار كرمانشاه و كردستان فارس گرديد. در سن ۸۸ سالگى در سال ۱۳۳۸ درگذشت. خاطرات سياسى خود را طى مقالاتى منتشر ساخت و مقاومت احمدشاه را در قبال عدم تنفيد قرارداد ۱۹۱۹ مورد تأييد قرار داد. با خواهر امان الله ضياءالدوله جهانبانى ازدواج كرد و يكى از فرزندانش مهندس شمس ملك آراء بود كه به رياست دانشكده فنى رسيد و فرزند ديگر او هم سرتيپ شد.
برادرش دكتر يحيى شمس ملك آراء معروف به لسان الحكما از چشم پزشكان معروف ايران بود. در انگلستان و فرانسه در رشته چشم پزشكى تخصص يافت و در مراجعت به ايران طبيب معروفى شد و پزشك شاه گرديد.
مدتى رئيس بيمارستان وزيرى بود. در دوره اول مجلس او هم از طرف شاهزادگان خراسان به نمايندگى مجلس انتخاب شد. همچنين در دوره مجلس هم از طرف مردم تهران انتخاب گرديد و در دوره سوم ديگر كانديداى نمايندگى مجلس نشد و به همان شغل طبابت ادامه داد. پروفسور محمد شمس چشم پزشك معروف و سپهبد شمس ملك آراء رئيس بهدارى ارتش فرزندان او هستند. وى در سن ۷۳ سالگى در سال ۱۳۲۴ در تهران درگذشت.
|