بريتانياى كبير كه در سال ۲۰۰۵ رياست دورانى ج۸ را خواهد داشت بلر نخست وزير آن كشور مبارزه با فقر آفريقا را جزء اولويت كارهاى خود قرار داده است.
همين كه كشورها به ياد غفلتى كه در گذشته درباره قاره آفريقا نموده اند و حالا به فكر جبران آن برآمده اند خود مسئله بسيار مهمى براى قاره آفريقا است.
چنانچه روز ۱۱ ژوئن اعضاد كشورهاى ج۸ با حذف قرضه هاى ۱۴كشور بسيار فقير: بنن، بوكينافاسو، حبشه، غنا، ماداگاسكار، مالى، موريتانى، موزامبيك، نيجر، رواندا، سنگال، تانزانيا، اوگاندا و زامبيا موافقت كردند ولى ليست باز است و كشورهاى ديگر نيز مى توانند اگر حائز شرايط باشند به آنها ملحق شوند- در آخر سال ۲۰۰۴ قرض آفريقا ۲۱۸ ميليارد دلار بالغ بود. ولى حذف اين قرضه كافى نيست كه كشورهاى آفريقا را روى خط توسعه قرار دهد، دو مسئله كمك هاى مالى به كشورهاى در حال توسعه و مسئله ديگر حل مشكلات بازرگانى بين المللى باقى مى ماند. در عرض بيست سال سهم آفريقا در بازرگانى جهانى از ۶درصد به ۶۸%درصد كاهش پيدا كرده است.
انتخاب بلر و اولويت دادن به مسائل آفريقا در سال ۲۰۰۵ بسيار پيش آمد مهمى است زيرا دنبال آن كنفرانس سران هزاره كه در ماه سپتامبر تحت نظارت سازمان ملل متحد تشكيل خواهد شد اجازه خواهد داد به طور مثبت روى مسائل قرضه و توسعه آفريقا تصميمات لازم گرفته شود. بدون اين كه فراموش كنيم اجتماع وزراء سازمان جهانى بازرگانى را كه آخر سال در هنگ كنگ تشكيل خواهد شد و در جريان آن مسائل مربوط به كمك هاى كشاورزى و دسترسى به بازارهاى غربى مطرح مى شود. تشكيل تمام اين كنفرانس ها در سال ۲۰۰۵ اين اميدوارى را به آفريقا وعده مى دهند: از نقطه نظر تاريخى آفريقا آكسيون كه در سال ۱۹۵۳ به وجود آمده قديمى ترين سازمانى است كه به مسائل آفريقا توجه داشته است. علت وجودى آن مربوط به اولين مبارزه براى كسب حقوق فردى و عليه سيستم نژادپرستى در سال ۱۹۵۰ بود. در طول دو قرن مداخلات آن به واسطه كمك به آزادى و مخالفت با نژادپرستى در آفريقاى جنوبى، در موزامبيك و در آنگولا شديد بود سپس آفريقا آكسيون بيشتر متوجه به اهداف اقتصادى و اجتماعى شد به طورى كه بتواند آمريكا را بيشتر متوجه آفريقا سازد.
در حال حاضر اولويت با سه هدف، مبارزه با ايدز، كشت و كشتار در دارفور و مسئله حذف قروض است. درباره اين قروض صالح بوكر مدير اجرائى آفريقا آكسيون اظهار مى دارد كه مدت مديدى است كه با كمك ساير سازمان ها و مسئولين سياسى و اقتصادى اقدامات لازم مخصوصاً نزد خزانه دارى آمريكا كه نقش مهمى روى مسائل قرضه دارد نموده اند همچنين به جان اسنو مدير خزانه دارى درباره حذف اين بار سنگين به وسيله چهارصد نفر از سران شركت هاى خصوصى آمريكائى عرضحال داده شده است كه يكى از اثرات آن حذف قرضه ۱۴ كشور بسيار فقير است.
ولى درباره انتخاب رئيس جديد بانك جهانى پل وولفاوويتز تعجب خودشان را از انتخاب اين شخصيت به وسيله كاخ سفيد ابراز نموده اند و انتظار داشتند كه كشورهاى اروپائى نيز مخالفت خودشان را ظاهر سازند كه هيچگونه عكس العملى نشان نداده اند.
مسلماً اين خطر است كه آمريكا از بانك استفاده مى كند براى اين كه نفوذ خود را افزايش دهد ولى اين مسئله در تاريخ اين سازمان جديد نيست به علاوه آمريكا تنها از اين عامل نفوذ نيست كه استفاده مى كند، بلكه از صندوق بين المللى پول از بعضى جهات و سازمان جهانى بازرگانى مخصوصاً ج۸ كه اغلب كشورهاى بزرگ صنعتى هستند به علاوه روسيه كه داراى ۷۰درصد منابع جهانى را دارا هستند استفاده مى كند آنچه كه يك درصد مردم ثروتمند يك درآمدى برابر با ۵۷درصد افراد فقير دارند.
علاوه بر شخصيت ها اهميت نقش سازمان ها و عمل آنها است كه مورد استفاده قرار مى گيرد تا روى تصميمات نفوذ بكنند وقتى كه دانسته مى شود كه كليه سهم آفريقا فقط ۳درصد حق رأى را در صندوق بين المللى پول دارند، اختلاف بين وسايل و احتياجات دانسته مى شود.
در حقيقت هفت كشور ثروتمند اقتصاد جهانى را اداره مى كنند و بسيار سخت است كه با آنها مبارزه نمود. البته اين كارى است كه كشورهاى تازه به دوران رسيده مثل چين و هندوستان و برزيل اين كار را مى كنند ولى صداى آفريقا خفه مى شود و اغلب شركت هاى خصوصى هستند كه صداى خود را بلند مى كنند و در بين دولت ها اين كشور آفريقاى جنوبى است و تا حدى هم نيجريا است ولى اين كشور بيشتر به پشتوانه كشورهاى غربى و براى اين كه به اقتصادش بستگى دارد كمتر مخالفت مى كند و در مقابل آفريقاى جنوبى كشور قوى قاره است كه مى تواند نظريات خود را به كرسى بنشاند. چنانكه در صحنه سياست هاى مداخله جنگى آمريكا با عراق مخالفت خود را اعلام كرد.
ولى در فقدان اقدامات دسته جمعى براى حذف قروض اقدامى كه شايسته بود انجام نشد. بايد دانست كه اگر علت اين امر فشارهاى سياسى بود نيجريا كه بين كشورهاى بسيار فقير نبود در نتيجه درآمد نفتى كه از آن استفاده مى كند مى توانست در اقدامات دسته جمعى مشاركت بكند ولى در نتيجه قرضه فوق العاده زيادى كه وارث ديكتاتور گذشته است لازم ندانست يادآورى كند تا از معامله امتيازى كه براى قرضه نفرت انگيز عراق به وجود آمده بود هنگامى كه صدام حسين در رأس حكومت بود و مى بايستى كه قسمت اعظم آن حذف مى شد استفاده نمايد.
تشكيلات نپاد با شركاى جديد براى توسعه آفريقا چيزى را عوض نكرده است زيرا يك طرحى است با پيشنهادات وسيع و سازمانى وجود ندارد. بهترين راه تصميمى است كه تونى بلر با ايجاد يك كميسيون هاداوك براى آفريقا از اين جهت كه كار خود را روى مرز نپاد انجام خواهد داد گرفته است و در حقيقت براى لندن وسيله بسيار خوبى بود كه مى تواند فورمول هاى پيشنهادى را درباره حذف قرضه ها تهيه كند.
اشتباه بزرگى است اگر تصور شود كه قاره آفريقا به علت خطرات مهمى كه در اغلب كشورها وجود دارد جاذب براى سرمايه گذارى خارجى جاذب نيست.
آفريقا داراى ورق برنده بازرگانى است كه آمريكا را وادار كرده است كه در ابتداى سال ۲۰۰۰ آفريقا گروس اوپورتونيتى كه براى كالاهاى آفريقائى كه وارد آمريكا مى شود امتيازات خوبى را قائل هستند ايجاد كند ولى اين اقدام كافى نيست بايد سعى كنند كه بازارها را به روى كالاهاى آفريقائى بازنگهدارند.
نيجريا، گيناكواتور و ساير كشورهاى توليد كننده نفت از نظر واشنگتن براى متنوع كردن ذخاير نفتى متابعت مى كنند.
بايد دانست كه انفجار جمعيت خطر بزرگى براى آفريقا است. ضريب توسعه ۷/۲درصد به طور متوسط موجب مى شود كه جمعيت قاره آفريقا زود افزايش پيدا كند.
در سال ۲۰۰۲ جمعيت برابر با ۶۸۹ ميليون نفر بود كه در سال ۲۰۱۵ به ۸۸۲ ميليون نفر بالغ خواهد شد. طبق نظريه سازمان ملل متحد با ۸نفر زاد و ولد براى هر زن، نيجريا ۱/،۷ در مالى ۷۱/۶ بچه دارد و اميد زندگى آنها پائين است. ۳۶ سال در زيمبابوه، ۳۸سال در زامبى و ۴۲سال در موزامبيك است.
ايدز موجب مرگ ۲۵ ميليون و مسئول عقب رفتن اميد زندگى در اغلب كشورها است. در بوتسوانا ۳۷درصد مبتلا به ايدز هستند، در زيمبابوه ۵/۲۴درصد و بيش از ۲۱درصد در آفريقاى جنوبى مبتلا به اين بيمارى هستند.
۹۰درصد اشخاص مريض بين ۱۵ و ۴۰ سال هستند و اپيدمى موجب كاهش ۲۰ الى ۴۰درصد از جمعيت فعاله است.
آيا بعد از اين همه بحث و جدل و تشكيل كميسيون اهداف تعيين شده براى هزاره در سال ۲۰۱۵ عملى خواهد شد؟ جواب به وسيله اغلب مؤسسات منفى است.
اهداف توسعه تصويب شده به وسيله سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۰ هفت موضوع است كه در ميان آنها جاه طلب ترين موضوع كاهش دادن به نصف عده افرادى است كه با يك دلار در روز زندگى مى كنند يا اين كه تأمين دسترسى كليه داوطلبان به تحصيلات ابتدائى با در نظر گرفتن اين كه دختران هم از اين امتياز استفاده بكنند، كاهش به دو سوم مرگ و مير اطفال، متوقف كردن ايدز و حذف كليه بيمارى هاى مسّريه، به نصف رساندن افرادى كه دسترسى به آب آشاميدنى ندارند. با وجود همه پيشرفت هاى حاصله آمادگى لازم براى رسيدن به اين اهداف به علت ضعف توسعه و كمى اعتبارات وجود ندارد.