در پى تصميم ايران براى از سرگيرى بخشى از فعاليت هاى مربوط به غنى سازى اورانيوم، جورج بوش بار ديگر تأكيد كرده است كه او گزينه استفاده از نيروى نظامى عليه ايران را رد نكرده است.
همزمان وزير خارجه فرانسه ادامه مذاكرات اتحاديه اروپا با ايران را ممكن دانسته است. على اكبر هاشمى رفسنجانى نيز در خطبه هاى نماز جمعه تهران ضمن تأكيد براى عدم انصراف ايران از تصميم تازه اش، قطعنامه شوراى حكام آژانس اتمى عليه ايران را «ظالمانه» توصيف كرده است.
رئيس جمهور آمريكا در مصاحبه اى با يك كانال تلويزيونى اسرائيل گفت وى هم اكنون براى يافتن راه حلى ديپلماتيك تلاش مى كند، اما شك دارد چنين راه حلى پيدا شود.
وى گفت تمامى گزينه هاى آمريكا باز است و افزود كه او در گذشته نيز براى استفاده از نيروى نظامى آماده شده است.
يك خبرنگار بى بى سى در واشنگتن مى گويد بوش آشكارا مى خواهد فشار بر ايران را افزايش دهد، اما واقعيت اين است كه آمريكا به قدر كافى در عراق گرفتارى دارد.
به گفته خبرنگار بى بى سى اينكه پرزيدنت بوش كه در گفتگو با تلويزيون اسرائيلى چنين اظهار نظرى مى كند احتمالا تصادفى نيست.
اسرائيل در اين موضوع با آمريكا اشتراك نظر دارد كه ايران خواهان توسعه سلاح هاى اتمى است و نگران است هدفى بالقوه براى چنين سلاحى باشد.
ايران همواره اين ادعاها را رد كرده است و مى گويد برنامه اتمى اش صرفا مقاصد صلح آميز دارد و براى توليد انرژى است.

مخالفت صريح آلمان با طرح حمله آمريكا به ايران
در اين حال گرهارد شرودر، صدر اعظم آلمان، به آمريكا هشدار داده است كه از فكر حمله نظامى به ايران بخاطر برنامه اتمى جمهورى اسلامى منصرف شود. وى در جريان آغاز رسمى تبليغات حزبش براى انتخابات عمومى آتى آلمان خواستار راه حلى مسالمت آميز براى امتناع جمهورى اسلامى از توقف فراورى اورانيوم در اصفهان شد.
آلمان، بريتانيا و فرانسه از دو سال پيش در حال مذاكره با ايران براى توقف برنامه هسته اى تهران هستند كه آمريكا آن را سرپوشى براى توليد جنگ افزارهاى كشتار جمعى خوانده است. جمهورى اسلامى مى گويد برنامه اتمى اش كاملاً غير نظامى است.
رى فرلانگ، خبرنگار بى بى سى در آلمان مى گويد كه اين سخنان شرودر يادآور شعار انتخاباتى سه سال پيش وى بود كه قاطعانه با حمله آمريكا به عراق مخالفت كرد.
با اين حال، وى تأكيد كرد كه نبايد ايران به تسليحات كشتار جمعى دست يابد و داشتن موضع قوى براى مذاكره مهم است. شرودر گفت: «اروپائيان و آمريكايى ها در راه نيل به اين هدف اتحاد دارند. ما تاكنون در مورد نحوه پيگيرى اين هدف نيز متحد بوديم.»
شرودر اين ديدگاه را در مصاحبه اى با روزنامه بيلد كه يكشنبه چهاردهم اوت به چاپ رسيد، تكرار كرده و اقدام نظامى عليه ايران را «فوق العاده خطرناك» خوانده است.
وى به اين روزنامه گفته است: «به همين دليل است كه من با اطمينان هر گونه مشاركت دولت آلمان تحت رهبرى من (در اقدام نظامى عليه ايران) را منتفى اعلام مى كنم.»
مخالف شرودر و ژاك شيراك در فرانسه سبب شد تا دونالد رامسفلد، وزير دفاع آمريكا از كشورهاى آنها به عنوان «اروپاى پير» انتقاد كند.
طبق نتايج نظر سنجى ها، شرودر از رقيب محافظه كار خود عقب افتاده ولى در روزهاى اخير اين فاصله را به حداقل رسانده است. در سال ۲۰۰۲ بعد از مخالفتش با جنگ عراق، وى توانست در واپسين لحظات حمايت رأى دهندگان را به دست آورد و پيروز شود.
از سوى ديگر، فيليپ دوست-بلازى، وزير خارجه فرانسه، گفته است: «ما قانع شده ايم كه درها هنوز براى انجام مذاكرات باز است.»
وى افزود: «به نظر ما مذاكرات هنوز ممكن است، به خصوص (گفتگو ميان ايران) با اروپائيها، البته تحت اين شرايط كه ايرانيها فعاليتهاى خود را معلق كنند.»
مقام هاى ايرانى نيز نسبت به پيگيرى مذاكرات با اروپا ابراز علاقه كرده اند اما گفته اند كه اروپا نبايد براى از سرگيرى آن قيد و شرط قائل شود.

يادآورى ديپلماسى كلى آمريكا
چند روز پس از اظهارات شرودر شان مك كورمك سخنگوى وزارت امور خارجه آمريكا با اشاره به اينكه اظهارات بوش تنها جنبه يادآورى ديپلماسى كلى آمريكا را داشته تصريح كرد كه براى مواجهه با مسأله هسته اى ايران بوضوح راهى ديپلماتيك وجود دارد كه آمريكا رويش كار مى كند. او اضافه كرد كه ما در اين باره مشغول همكارى نزديك با آلمان هستيم. درپى اظهارات جرج بوش در مصاحبه با روزنامه اسرائيلى، مقامات ايران با بيان اينكه ايران كاملاً آماده دفاع از خود است، واكنش نشان دادند. ايران همچنان به فعاليت هسته اى اش در تاسيسات اصفهان ادامه مى دهد ولى طبق اظهارات مسئولان كماكان مايل به ادامه مذاكرات به سه كشور اروپايى است.

امكان ادامه مذاكرات
از سوى ديگر، فيليپ دوست-بلازى، وزير خارجه فرانسه، گفته است: «ما قانع شده ايم كه درها هنوز براى انجام مذاكرات باز است.»
وى افزود: «به نظر ما مذاكرات هنوز ممكن است، به خصوص (گفتگو ميان ايران) با اروپايى ها، البته تحت اين شرايط كه ايرانى ها فعاليت هاى خود را معلق كنند.»
مقام هاى ايرانى نيز نسبت به پيگيرى مذاكرات با اروپا ابراز علاقه كرده اند اما گفته اند كه اروپا نبايد براى از سرگيرى آن قيد و شرط قائل شود.
وزير خارجه فرانسه گفت كشورش تا روز سوم سپتامبر منتظر گزارش محمد برادعى، رئيس آژانس اتمى سازمان ملل، درباره ميزان همكارى ايران خواهد ماند و سپس درباره قدم بعدى تصميم مى گيرد.
ايران در هفته جارى تاسيسات فراورى اورانيوم اصفهان را پس از ۹ ماه گفتگوهاى بى نتيجه با اروپايى ها صد در صد فعال كرد كه قطعنامه شديداللحن شوراى حكام آژانس بين المللى انرژى اتمى در محكوميت آن را به دنبال داشت.
قطعنامه ضمن ابراز نگرانى جدى نسبت به تصميم ايران براى از سرگيرى فعاليت هاى تأسيسات فراورى اورانيوم اصفهان، خواستار توقف فورى آن شده است.
قطعنامه همچنين از محمد برادعى خواسته است تا سوم سپتامبر آينده گزارش جامعى از ميزان همكارى ايران با آژانس ارائه كند.
مقامهاى ايرانى اعلام كرده اند كه حتى با وجود تصويب اين قطعنامه فعاليت تأسيسات فراورى اورانيوم در اصفهان را متوقف نخواهند كرد.
بنابه گزارش ها آلمان، بريتانيا، فرانسه و آمريكا مى خواهند شوراى حكام در اوائل سپتامبر نشست ديگرى برگزار كند تا اگر ايران هنوز فراورى اورانيوم را متوقف نساخته بود، خواستار ارجاع موضوع به شوراى امنيت سازمان ملل شوند كه مى تواند تصميم هاى سختگيرانه اى همچون تحريم اقتصادى يا حتى برخورد نظامى عليه ايران اتخاذ كند.

واكنش سياستمداران آلمان
در اينحال هشدار گرهارد شرودر نسبت به تهديد نظامى عليه ايران با انتقاد شديد احزاب گوناگون آلمان به جز حزب سبزها روبروشده است.
ولفگانگ شويله مسئول سياست خارجى و امنيتى احزاب دموكرات و سوسيال مسيحى آلمان نسبت به اين گفته هاى گرهارد شرودر از خود واكنش نشان داد و گفت صدراعظم آلمان با اين سخنان اين برداشت غلط را در دستگاه رهبرى ايران زنده مى كند كه جامعه جهانى ديگر مصمم و قاطع نيست.
اين سياستمدار آلمانى كه چندسالى است بروى صندلى چرخدار مى نشيند، متذكر شد كه يك رئيس جمهورى آمريكا هيچگاه نمى تواند گزينه نظامى را رد كند و سپس به ديدار تازه خود در واشنگتن با جرج بوش اشاره مى كند و مى افزايد رئيس جمهورى آمريكا در اين ملاقات يادآور شد كه درصورت لزوم از سوى شوراى امنيت سازمان ملل تحريم هاى اقتصادى عليه ايران اعمال خواهد شد.
ورنر هوير ديگر سياستمدار آلمانى از حزب دموكرات آزاد نيز به سخنان شرودر از خود واكنش نشان داد و گفت از اينكه جرج بوش تمامى گزينه ها را در مورد برنامه اتمى ايران باز نگاه داشته خوشحال نيست ولى با اين وجود برنامه اتمى ايران بحدى جدى است كه نبايد آنرا وارد كارزار انتخاباتى كرد.
حزب سوسياليسم دموكراتيك حزب چپ آلمان نيز از شرودر و فيشر خرده گرفته كه چرا برنامه هسته اى ايران را به كارزار انتخاباتى كشانده اند.
اين حزب ضمن درست خواندن راه و روش اتحاديه اروپا در حل مسأله اتمى ايران از طريق بحث و گفتگو مخالفت شديد خود را به حمله نظامى به ايران ابراز داشت زيرا به باور اين حزب ابزار نظامى به حل مسأله ايران كمكى نمى كند.

قطعنامه ظالمانه
على اكبر هاشمى رفسنجانى، رئيس مجمع تشخيص مصلحت رژيم ايران، روز جمعه در خطبه هاى نماز جمعه تهران هشدار داد كه ايران از تصميم خود صرف نظر نخواهد كرد و قطعنامه شوراى حكام را «ظالمانه» خواند.
وى گفت: «همان مركزى كه با صراحت اعلام مى كند همه كشورها حق دارند از مزاياى صلح آميز دانش سرمايه ساز و روز هسته اى استفاده كنند، چنين تصميم ظالمانه اى را در مورد ايران اتخاذ كرده است.»
به گزارش خبرگزارى جمهورى اسلامى، ايرنا، وى گفت: «اين اتفاق، ما و منطقه را در شرايط جديدى قرار مى دهد.»
وى گفت «نبايد اتفاقى را كه پنجشنبه افتاد ساده گرفت. اين اتفاق، اتفاق بسيار مهمى است و احتمالا ما و منطقه را در شرايط جديدى قرار مى دهد و صفحه جديدى در انقلاب ما باز مى كند.»
وى در اين سخنرانى به طور تلويحى از موضع كشورهاى غيرمتعهد كه بنابه گزارش ها ابتدا با تصويب قطعنامه عليه ايران مخالفت كرده بودند شكايت كرد.
او گفت: «بسيار تعجب آور و حيرت آور است كه برخى كشورها ابتدا از ما طرفدارى كردند و حتى به ظاهر دو روز نشست را معطل كردند اما سپس با اجماع آن چيزى را كه سه كشور اروپايى و آمريكا مى خواستند تصويب كردند و هيچ كس مخالفت نكرد.»
وى همچنين در واكنش به ادعاهاى اين هفته دونالد رامسفلد، وزير دفاع آمريكا، و مقام هاى دولت بريتانيا كه گفته بودند سلاح هائى كه آشكارا منشاء ايرانى دارد در عراق پيدا شده است گفت: «از سوى ديگر نيز رامسفلد و انگليس با اينكه مى دانند سهم زيادى از پيشرفت عراق و گسترش دموكراسى در اين كشور از آن ايران است و ايران كارى جز پيشرفت و ايجاد آرامش در عراق نكرده و نخواهد كرد، ادعا مى كنند ما به عراق سلاح مى فرستيم.»
رفسنجانى خطاب به غربى ها گفت: «بدانيد ايران جايى نيست كه بتوانيد مثل عراق و ليبى با آن رفتار كنيد.»
معمر قذاقى، رهبر ليبى، در سال ۲۰۰۳ در اقدامى كم سابقه اعلام كرد كليه برنامه هاى تسليحات اتمى اين كشور را بر مى چيند.
پيش از آن تنها آفريقاى جنوبى با چنين اقدامى موافقت كرده بود.
هاشمى رفسنجانى خطاب به غربى ها تأكيد كرد: «۲۵ سال است اين كار را با ما كرده ايد و نهايتا، هم به ما ضرر زده ايد و هم خودتان، اما تصميم تهران غير قابل برگشت است.»

دو كارشناس آمريكائى در اين هفته طى اظهار نظرهاى جداگانه اى درباره قطعنامه آژانس صحبت كرده اند. هنرى سوكولوفسكى مدير مركز آموزش سياست هاى منع گسترش تسليحات هسته اى در واشنگتن در مصاحبه با راديو فردا مى گويد: اين قطعنامه كمكى در جهت حل مسأله اساسى كه همان گردن نهادن ايران به تعهداتش است، نخواهد كرد و ميريام راجكومار كارشناس منع گسترش تسليحات هسته اى از موسسه كارنگى مى گويد: ايرانى ها هيچ تعهد قانونى را زيرپا نگذاشته اند و تبديل اورانيوم به هيچوجه آنها را به بمب اتمى نزديكتر نمى كند، تا آنجا راه زيادى در پيش است.
هنرى سوكولوفسكى معتقد است: مسأله تنها اين تعليق كه اساسا يك توافق سياسى با اروپا بود نيست. بلكه مسأله التزام به تمام موافقتنامه هاى حفاظت و حراست هسته اى سازمان است. اين تعهد مانند يك پيمان است و هنوز مشخص نيست كه ايران به آنها پايبند بماند.
با اين حال ميريام راجكومار كارشناس منع گسترش تسليحات هسته اى از موسسه كارنگى مى گويد:
ايرانى ها هيچ تعهد قانونى را زيرپا نگذاشته اند. در كارخانه اصفهان دوربين هائى كار گذاشته شده كه همه چيز را زير نظر دارند و بنابراين احتمال انحراف جهت اين فعاليت ها بسيار كم است. تبديل اورانيوم به هيچ وجه آنها را به بمب اتمى نزديكتر نمى كند. تا آنجا راه زيادى در پيش است. به نظر من به همين علت لحن قطعنامه به گونه اى تنظيم شده كه حاكى از آن است كه نمى خواستند ايران را آچمس كنند.
هنرى سوكولوسكى كارشناس هسته اى مى گويد: اگر هيأت مديره سازمان بين المللى انرژى اتمى بتواند ايران را از همه شك و ترديدها مبرا سازد، هيچ دليلى وجود ندارد كه نتوان به ايران كمك كند.
به نظر مى رسد همه منتظر ارزيابى نهايى هستند. اگر ايران نتواند ثابت كند كه قصد نادرستى از فعاليت هاى هسته ايش ندارد و فعاليت هائى را آغاز كند كه تعهداتش را نقض كند و ما تنها به ايران هشدار و اخطار بدهيم و اقدام جدى به عمل نيايد، اين تنها مى تواند به معنى ناديده گرفتن مقررات سازمان بين المللى انرژى اتمى باشد.
از ميريام راجكومار كارشناس هسته اى بنياد كارنگى كه مى گويد: ايران هنوز هيچ تعهدى را نقض نكرده پرسيده شد در اين لحظه چه توصيه اى به ايران مى كنيد.
ميريام راجكومار مى گويد: پيش از هر چيز به مذاكرات پايان ندهيد. فعاليت هسته اى نطنز را آغاز نكنيد. فكر مى كنم ايران بار ديگر اين فعاليت ها را تعليق كند. دفعه پيش هم كه مسأله تبديل اورانيوم ايران اين همه توجه را به خود جلب كرد، بعداً فهميديم كه كيفيت گاز هگزافلوريد اورانيوم توليدشده آنها اصلا براى غنى سازى اورانيوم مناسب نبوده است. اين يك برنامه درازمدت است. با دست كم ده سال فاصله با توليد سلاح اتمى؛ اگر واقعاً قصدش را داشته باشند. به نظر من به اندازه كافى وقت و ظرفيت براى ديپلماسى وجود دارد. به نظر من هر كدام از طرف ها اگر به مذاكرات پايان دهند، كار غيرمنطقى كرده اند. به نظر من ايران به يك بازى سياسى دست زده است. اگر ايران در اين لحظه فعاليتى وراى تاسيسات اصفهان آغاز كند مطلقا به نفعش نيست. هيچ كس در اين لحظه تمايلى ندارد ايران را به شوراى امنيت بفرستد. اما اگر ايران فعاليت هسته اى نطنز را آغاز كند، راه چاره براى كسى باقى نمى ماند.

چشم انداز بحران
ولى با وجود واكنش هاى تند ايران نسبت به اين قطعنامه، بسيارى معتقدند كه لحن اين قطعنامه آنچنان كه بايد تحكم آميز نبوده و نمى توان آن را پيروزى براى آمريكا و اروپا به شمار آورد.
دكتر هوشنگ حسنيارى استاد كالج سلطنتى نظامى كانادا مى گويد:
قطعنامه اى كه اخيران صادر شده عليه ايران در شوراى حكام آژانس بين المللى انرژى اتمى قطعنامه اى است كه به طور قطع چندين مسأله را خيلى خيلى روشن بيان مى كند. يكى اين كه ايران بايد تمام هسته ايش را به حالت تعليق دربياورد. اين دقيقا همان چيزى است كه ايران نخواسته. دوم اين كه اين قطعنامه راه را باز مى كند براى گزارشى كه البرادعى كمتر از يك ماه ديگر به آژانس ارائه خواهد داد و در صورتى كه آن گزارش، گزارش مناسبى براى ايران نباشد، به طور قطع با قطعنامه شديداللحنى دنبال خواهد شد كه در نهايت همه اين قطعنامه ها را كه روى هم بگذاريد، دقيقا غرب، آمريكايى ها به آن چيزى خواهند رسيد كه در مورد عراق رسيدند، يعنى اين كه نشان دهند ايران به طور دائم با جامعه جهانى همكارى نكرده و در نتيجه بايد مسأله را به شوراى امنيت سازمان ملل برد.
س: به نظر مى رسد كه مقام هاى ايرانى از اين كه اين قطعنامه با تصويب تمامى اعضاى شوراى حكام صورت گرفته جا خوردند و انتظار چنين چيزى را نداشتند. رفسنجانى اين سئوال را مطرح مى كرد كه چگونه مى شود اين موضع را تفسير كرد.
هوشنگ حسنيارى: به نظر من رفسنجانى به شدت نااميد است، به خاطر اين كه به خصوص به كشورهاى غيرمتعهد روى كرده اين سخنان را. عليرغم آنچه كه رفسنجانى اشاره كردند، به طور قطع قطعنامه اروپايى ها لحن شديدترى نسبت به ايران داشته و اگر اين دو سه روز مذاكرات محرمانه كشورهاى غيرمتعهد با اروپائى ها و آمريكا نبود، قطعا آن لحن شديد را امروز در قطعنامه مى ديديم.
س: مقامات ايرانى از جمله آقاى رفسنجانى تمام مدت بر اين نكته تأكيد مى كنند كه در قطعنامه هائى كه تا به حال در شوراى حكام تصويب شده، همينطور قطعنامه ديروز بر حق ايران و ساير كشورهاى امضاكننده پيمان منع گسترش سلاح هاى هسته اى براى برخوردارى از تكنولوژى مسالمت آميز تأكيد شده، ولى باوجود اين از ايران خواسته مى شود كه فعاليت هاى هسته اى خود را در تأسيسات اصفهان به حال تعليق دربياورند.
هوشنگ حسنيارى: صحبت آقاى رفسنجانى كاملاً درست است. ولى آنچه كه وى به آن اشاره نكرده مسأله اعتمادسازى است. از آنجايى كه به اعتقاد اروپايى ها ايران نزديك به ۱۸ سال برنامه هاى هسته اى مخفيانه داشته، از قول اروپايى ها و آژانس، اين نشان دهنده اين است كه ايران برنامه مخفى دارد و اين خلاف آن چيزى است كه پيمان به رسميت مى شناسد.
س: آقاى رفسنجانى همچنين به اين نكته اشاره كرد كه اتفاقى را كه اينك افتاده نبايد ساده گرفت و اين به معنى تغييرات بزرگ و شرايط جديدى در منطقه خواهد بود.
هوشنگ حسنيارى: به نظر من اين نكته بسيار بسيار مهمى است. او از شرايط جديد صحبت نكرد. ولى به نظر من اين اشاره ضمنى است به امكان ارجاع پرونده ايران به شوراى امنيت و پيامدهاى آن و به همين خاطر است كه از مردم ايران مى خواهد هوشيارانه در ميدان بمانند، به اين خاطر كه اگر مذاكرات در اين مرحله قطع شود و ايران به فعاليت هاى هسته اى ادامه دهد، به طور قطع اين باز كننده يك بحران بسيار مهم در روابط ايران با جهان خارج خواهد بود.