چهارشنبه ۲۷ ژوئيه امسال، بيست و پنجمين سالگرد درگذشت محمدرضا پهلوى، شاه فقيد ايران و آخرين حاكم نظام سلطنتى اين كشور است كه در مصر بر اثر ابتلا به سرطان غدد لنفاوى در گذشت.
محمدرضاشاه پهلوى كمى پيش از انقلاب، در روز ۲۶ دى ماه ۱۳۵۷ همراه با خانواده اش ايران را براى سفرى بى بازگشت ترك گفت. او ابتدا در مصر اقامت گزيد؛ جائيكه يكسال و نيم بعد در آن در گذشت.
محمدرضاشاه پهلوى در ۴ آبان ۱۲۹۸ در تهران به دنيا آمد. مادرش تاج الملوك، دومين همسر رضاخان بود و از آنجا كه نخستين فرزند ذكور رضاشاه بود، چندى پس از تاجگذارى رضا خان به عنوان شاه ايران در سال ،۱۳۰۴ به عنوان وليعهد ايران منصوب شد.
او كه تحصيلكرده سوئيس بود، در شهريور ۱۳۲۰ پس از تبعيد پدرش، رضاشاه، مؤسس حكومت پهلوى، در سن ۲۲ سالگى جايگزين او شد و به عنوان آخرين شاه ايران ۳۷ سال در راس حكومت اين كشور قرار داشت.
محمدرضاشاه پهلوى سه بار ازدواج كرد. نخست در سال ۱۳۱۸ با فوزيه خواهر ملك فاروق، پادشاه مصر ازدواج كرد كه حاصل اين ازدواج والاحضرت شهناز بود. اين ازدواج پس از چندى به جدايى انجاميد.
دومين ازدواج شاه با ملكه ثريا اسفنديارى بختيارى بود كه از مادرى آلمانى و پدرى از خوانين بختيارى به دنيا آمده بود. اين ازدواج نيز به دليل اينكه ثريا نتوانست فرزندى براى شاه بياورد سرانجامى نداشت.
محمدرضاشاه پهلوى چهل ساله بود و هنوز فرزند پسرى نداشت كه بتواند به جانشينى خود برگزيند. طبق قانون اساسى ايران اگر شاه فوت مى كرد يكى از برادران او به سلطنت مى رسيد.
سومين و آخرين همسر محمدرضاشاه پهلوى، فرح ديبا بود كه حدود بيست سال از شاه كوچكتر بود. اين تحصيل كرده رشته معمارى در فرانسه، در سال ۱۳۳۸ به ازدواج شاه ايران در آمد. يك سال بعد شاهزاده رضا، نخستين فرزند پسر محمدرضاشاه پهلوى به دنيا آمد. شهبانو سه فرزند ديگر با نامهاى فرحناز، عليرضا و ليلا به دنيا آورد؛ كه ليلا كوچكترين فرزند آنها در سال ۱۳۸۰ در سن ۳۱ سالگى در لندن درگذشت.
نخستين جرقه هاى انقلاب ايران در دى ماه ۱۳۵۶ زده شد زمانى كه انتشار مقاله اى در روزنامه اطلاعات كه نام مستعار «رشيدى مطلق» را بر خود داشت، خشم عده اى را برانگيخت. روز ۱۹ دى ۱۳۵۶ مردم قم در اعتراض به انتشار اين مقاله كه آن را نسبت به آيت الله خمينى توهين آميز قلمداد مى كردند، به خيابانها ريختند كه اين مخالفت با دخالت ارتش سركوب شد.
چهل روز بعد، در روز ۲۹ بهمن، مردم تبريز به پاسداشت قربانيان تظاهرات قم دست به تظاهرات زدند كه اين بار نيز دخالت ارتش اين تظاهرات را خاموش كرد. همزمان و مخالفت هاى ديگر در نقاط مختلف ايران به تدريج پايه رژيم پهلوى را سست كرد.
شاه از اين هنگام تا تبعيدش به خارج از كشور، چندين بار نخست وزيرانش را تغيير داد اما هيچكدام نتوانستند شعله هاى خشم مردم را فروبنشانند. جمشيد آموزگار، جعفر شريف امامى، غلامرضا ازهارى و شاپور بختيار در عرض يكسال و نيم، يك يك جايگزين ديگرى شدند ولى هيچكدام نتوانستند راهى براى بازگرداندن آرامش چاره كنند.
اوج ناآرامى هاى روزهاى پرتلاطم پيش از انقلاب به روز ۱۷ شهريور ۱۳۵۷ بازمى گردد، زمانى كه مخالفت هاى ضد رژيم به اوج رسيده بود و حكومت نظامى تنها راه خاموش كردن اعتراض مردم را گشودن آتش بر روى مخالفان دانست.
محمدرضاشاه پهلوى از اين زمان تا ترك ايران تنها كمى بيش از چهارماه عملاً حكومت بر كشور را در اختيار داشت.
كودتاى ۲۸ مرداد ،۱۳۳۲ انقلاب سفيد شاه و مردم، اصلاحات ارضى، تشكيل سازمان اطلاعات و امنيت كشور (ساواك)، بازداشت و تبعيد آيت الله خمينى و تشكيل حزب منفرد رستاخيز از جمله مهمترين اتفاقات دوران محمدرضاشاه پهلوى بود كه هر كدام تأثير بسزايى در تاريخ سياسى معاصر ايران برجاى گذاشت.
نخستين توقف محمدرضا پهلوى در دوران تبعيد ۱/۵ ساله اش مصر بود. سفر هاى پى در پى و كوتاه مدت شاه و خانواده اش به مراكش، باهاماس، مكزيك، ايالات متحده و پاناما با مرگ او در قاهره پايان يافت.
شاه از مدتى پيش از انقلاب گرفتار بيمارى سرطان غدد لنفاوى بود. قواى او بر اثر شدت يافتن اين بيمارى به شدت تحليل يافته بود. از شاه سابق ايران در زمان مرگ جز پوست و استخوانى باقى نمانده بود. محمدرضا شاه پهلوى نهايتا در روز ۲۷ ژوئيه ۱۹۸۰ (۵ مرداد ۱۳۵۹) در بيمارستانى در قاهره در گذشت و در همان شهر دفن شد.
