سعيد حجاريان از اعضاى ارشد جبهه مشاركت، پايگاه اصلى اصلاح طلبان ايران، مى گويد شرايط تازه سياسى بعد از انتخابات حكم مى كند كه جبهه تازه اى تشكيل شود كه فراگيرتر باشد.
آقاى حجاريان در گفتگو با روزنامه شرق چاپ تهران گفت كه حزب مشاركت هم دچار تحول خواهد شد و دبيركل آن نيز تغيير مى كند. گرچه الهه كولايى از اعضاى مركزيت حزب در گفتگو با بى بى سى گفت تصميم گيرى در اين زمينه هنوز نهايى نشده و موكول به تشكيل كنگره حزب در يك ماه آينده است.

جبهه اى براى «زخمى هاى انتخابات»
سعيد حجاريان كه از سياست پردازان با نفوذ در ميان اصلاح طلبان است مى گويد كه در جبهه جديد همه بايد حضور داشته باشند و حتى هاشمى رفسنجانى نيز مى تواند در اين جبهه قرار گيرد. او معتقد است هاشمى رفسنجانى كه بازنده بزرگ انتخابات بود در حال پوست انداختن است چرا كه اعتقاد راسخ دارد كه ده ميليون از آرايش را باطل كرده اند: «او دارد تغيير مى كند.»
آقاى حجاريان در باره اينكه چه كسى رهبرى اصلاحات و اين جبهه جديد را بر عهده خواهد گرفت مى گويد كه اين را هيأت مديره جبهه مورد نظر اعلام خواهد كرد: «اين شخص قطعاً پيدا خواهد شد. در اين ميان حتى اگر مهدى كروبى يا هر كس ديگر نيز رأى بياورد، ما نتيجه آن را خواهيم پذيرفت. حتى هاشمى الان حرف هائى مى زند كه به شدت از سوى برخى نيرو هاى اصولگرا تخريب مى شود. اتحادى كه در دور دوم انتخابات درباره هاشمى رفسنجانى شكل گرفت، مى تواند جبهه ما را وسيع تر كند.»
وى همچنين از فعال شدن عبدالله نورى چهره شاخص اصلاح طلب كه به دليل ايستادگى بر سر آراى انتقادى اش به زندان رفت خبر داده است.
به گفته آقاى حجاريان «دستاورد انتخابات اين بود كه همه در آن زخمى شدند و ناگزير هستند كه براى احقاق حقوق خود، به اين جنبش بپيوندند.»

بازتوليد اقتدارگرايى ريشه اجتماعى دارد
او كه اعتقاد دارد «ما هنوز در دوران مشروطه به سر مى بريم» در تحليلى از مسأله اقتدارگرايى مى گويد اقتدارگرايى مرتبا در ايران بازتوليد مى شود زيرا روابط اجتماعى بر اين پايه قرار دارد: «رابطه كارگر با كارفرما، رابطه زن و شوهر، معلم با شاگرد و... تماماً نشان مى دهد كه اقتدارگرايى در كشور ما مرتباً بازتوليد مى شود. پدرسالارى نمونه اين بازتوليد است.»
او با اشاره به سرنوشت جامعه مدنى و مباحث مربوط به آن در هشت ساله دولت اصلاحات مى گويد: «تاكيد دارم كه بگويم تصور ما از جامعه مدنى بسيار عقب مانده است. نهادهاى مدنى متعلق به ملت هستند يا دولت؟ در برخى مواقع نهادهاى مدنى كه تصور مى شود متعلق به ملت است، ناگهان ابزارى در دست دولت مى شود. مثل برخى گروه هاى كارگرى يا انجمن هاى اسلامى. جامعه مدنى بسيار سيال است. بعضى وقت ها دولت آن را در خود حذف مى كند و آن را تبديل به ابزار سركوب مردم مى كند. نبايد تصور كرد كه نهادهاى مدنى در تمام زمان ها، خوب هستند. نه. گاهى ابزار دست دولت هستند.»

مشروطه خواهى مسأله اصلى است
سعيد حجاريان كه به نظريه پرداز مشروطه خواهى (محدود كردن قدرت رهبرى) در مقابل جمهوريخواهى اكبر گنجى (كه معادل حذف ولايت فقيه است) شناخته مى شود، مى گويد: «مشروطه پروژه ناتمام ماست. تكليفى برعهده ماست كه اين پروژه را تمام كنيم. ممكن است هيچ گاه به جمهوريت نرسيم و مثل انگليس كه حكومت مشروطه دارد، ما در اين مشروطه متوقف شويم، اين مهم نيست. آنچه براى ما حائز اهميت است، دموكراسى است. جمهورى يا مشروطه مهم نيست.»
وى بدون اشاره مستقيم براى محدود كردن قدرت رهبر در ايران مى گويد: «در حال حاضر نيت جوهر اصلاح طلبى مشروطه خواهى است.»
آقاى حجاريان كه معتقد است «در زمانى كه كشور چنين وضعيتى دارد بايد توجه داشت كه دموكراسى گاهى مى تواند سم خالص باشد»، مى گويد: «بايد به دنبال تاكتيك هاى جديد باشيم.»
وى پوست اندازى در مشاركت و تغيير در اين حزب سياسى را بستر تغييرات تاكتيكى لازم مى شمارد و مى گويد: «بايد خانه تكانى كنيم».

سازماندهى مناسب با گسترش اپوزيسيون
ماشاءالله شمس الواعظين روزنامه نگار و تحليلگر سياسى در گفتگو با بى بى سى مى گويد آنچه سعيد حجاريان در باره زخم خوردن همه نيروهاى سياسى گفته است به معناى وسيع شدن حوزه اپوزيسيون در ايران است.
» همه نيروهاى شناسنامه دار سياسى در مقابل نيروى ناشناسى حذف شدند كه با دوپينگ سياسى قدرت يافته بود.»
آقاى شمس الواعظين معتقد است كه به دليل گسترش پيدا كردن اپوزيسيون در ايران فراگيرى آن از ظرفيت جبهه مشاركت فراتر خواهد رفت و همين موضوع باعث مى شود كه الزاماً در اين جبهه تغييراتى متناسب با شرايط صورت گيرد.
جهت اين تغييرات به سمت ايجاد وزن و اهميت سياسى براى اپوزيسيون است.
«اينكه ما در دوره مشروطه به سر مى بريم يعنى اينكه قدرت احزاب چندان نيست كه حكومت نگران حجم و وزن آنها باشد و رويش حساب باز كند.»

روند وحدت يافتن و انسجام روندى دشوار است
الهه كولايى كه پس از انتشار مصاحبه سعيد حجاريان با بى بى سى گفتگو كرده است مى گويد نظرات آقاى حجاريان بخشى از مباحث و پيشنهادهاى مطرح در بحث هاى درون حزبى است اما هنوز نهايى نشده است و هر كدام براى خود موافقان و مخالفانى دارد.
به گفته خانم كولايى جبهه مشاركت گرچه نام جبهه دارد يك حزب واحد سياسى است. اما او معترف است كه در اين حزب واحد ديدگاههاى متنوعى وجود دارد كه مركزيت حزب هم از آن مستثنا نيست.
به نظر خانم كولايى هر نوع اقدام سازمان يافته در شرايط جديد پيش از هر چيز نيازمند وحدت نظر است ولى اين موضوعى نيست كه در زمان كوتاه قابل دسترسى باشد.
سرنوشت جبهه تازه تاسيس دموكراسى و حقوق بشر كه در آستانه انتخابات رياست جمهورى ايجاد شد تا چترى براى گروههاى طرفدار مصطفى معين نامزد اصلاح طلبان باشد نيز در گرو همين وحدت نظر است. امرى كه ظاهرا چندان در نيست.